Η Gen Z γεμίζει τους δρόμους της Ευρώπης και δοκιμάζει το παραδοσιακό πολιτικό σύστημα

Οι διαδηλώσεις στη Γαλλία ήταν και πάλι μαζικές. Οι εικόνες της ημέρας, όπως και εκείνες πριν από μία εβδομάδα, θύμιζαν τις πιο ταραγμένες σελίδες της σύγχρονης ευρωπαϊκής ιστορίας. Η κλιμάκωση άρχισε το προηγούμενο Σάββατο, όταν εκατοντάδες χιλιάδες πολίτες, ίσως και ένα έως δύο εκατομμύρια, βγήκαν στους δρόμους. Οι μεγάλες πορείες πλησίασαν έως τα σκαλιά του Μεγάρου των Ηλυσίων. Στα γραφεία της γαλλικής προεδρίας η ένταση ήταν έκδηλη, καθώς η κοινωνική οργή και η δυναμική των συγκρούσεων συντάραξαν τον κυβερνητικό μηχανισμό από τα θεμέλιά του.

Τα τηλεοπτικά δίκτυα έπαιζαν ξανά και ξανά πλάνα από το φλεγόμενο δημαρχείο της Λιμόζ. Η έμφαση έπεφτε στις υλικές ζημιές και στα σπασμένα τζάμια, σε μια προσπάθεια να διαμορφωθεί κλίμα καταδίκης. Πίσω από τους καπνούς, όμως, δεν ακουγόταν λέξη για το ότι η αστυνομία είχε πνίξει στα δακρυγόνα ειρηνικές διαδηλώσεις το ίδιο πρωί και έτσι έδωσε το έναυσμα για τα επεισόδια. Σιωπή υπήρχε και για τις προηγούμενες εβδομάδες, όταν έφηβοι είδαν τη σωματική τους ακεραιότητα να απειλείται από αστυνομία με υπερβολικά στρατιωτικό χαρακτήρα.

Από επίσημα χείλη έγινε φανερή προσπάθεια η κρίση να χρησιμοποιηθεί ως εργαλείο και να μετατραπεί σε τεχνητό διχασμό, με την ευθύνη για την κοινωνική έκρηξη να αποδίδεται σε μουσουλμάνους και νεοαφιχθέντες μετανάστες. Η πραγματικότητα, όμως, είναι διαφορετική. Το σημερινό κίνημα δεν τροφοδοτείται από τέτοιες αντιπαραθέσεις. Πρόκειται για την εξέγερση των σύγχρονων «αβράκωτων» της Ευρώπης, μιας εγχώριας γενιάς που ζει συνεχή υποβάθμιση και ταπείνωση. Η αγανάκτηση δεκαετιών αποτυπώθηκε σε φρέσκο γκράφιτι στους τοίχους του Παρισιού, που υπενθύμιζε την αλαζονεία των ηγετών: «Ο Σιράκ μάς έλεγε “θόρυβο και δυσωδία”, ο Σαρκοζί ήθελε να μας καθαρίσει με “πιεστικό”, ο Ολάντ μάς αποκαλούσε “ξεδοντιάρηδες” και ο Μακρόν μάς λέει “μηδενικά”. Στον αγύριστο η περιφρόνησή τους!».

Ο Γάλλος υπουργός Εσωτερικών παραδέχτηκε ανοιχτά ότι «χάσαμε τον έλεγχο», την ώρα που εξουθενωμένοι αστυνομικοί έβγαζαν τα κράνη τους σε ένδειξη παραίτησης. Με τη φράση αυτή αποτυπώθηκε η απόλυτη αμηχανία ενός συστήματος. Η εικόνα παρουσιάζεται ως η αρχή και μόνο.

Η οργή που απλώνεται και η στεγαστική κρίση στο αποκορύφωμά της

Αυτό που πολλοί αντιμετώπιζαν ως θεωρητικό σενάριο, δηλαδή ότι η Gen Z θα βγει μαζικά στο ευρωπαϊκό πολιτικό προσκήνιο, αποτελεί πλέον αδιαμφισβήτητη πραγματικότητα. Η Γαλλία βρίσκεται παραδοσιακά στην εμπροσθοφυλακή τέτοιων κοινωνικών διεργασιών και κρατά ζωντανή τη συγκρουσιακή της παράδοση. Η σπίθα, όμως, έχει ήδη περάσει παντού. Στην Αλβανία οι δρόμοι των Τιράνων έγιναν πεδίο σύγκρουσης ανάμεσα σε χιλιάδες νέους και την αστυνομία. Σε όλη την ήπειρο η ένταση μοιάζει να έχει ανάψει.

Στην Ισπανία ένα γιγαντιαίο κίνημα γεμίζει τους δρόμους εβδομάδα με την εβδομάδα, με κεντρικό αίτημα το δικαίωμα στη στέγαση. Εκεί το σύστημα έδειξε το σκληρότερο πρόσωπό του. Πολλαπλές κλούβες των ΜΑΤ και ένα αστυνομικό ελικόπτερο επιστρατεύτηκαν για να βγάλουν στον δρόμο την 87χρονη Μαρικάρμεν, συνταξιούχο που έμενε στο ίδιο σπίτι επί 70 χρόνια, μόνο και μόνο επειδή το ακίνητο πέρασε σε κερδοσκοπικό fund. Οι εικόνες αυτές καταρρίπτουν στην πράξη το αφήγημα των δημοκρατικών αξιών. Στο όνομά τους η Ευρώπη εξοπλίζεται βαριά, την ώρα που οι πολίτες της φτωχοποιούνται με ταχύ ρυθμό.

Οι κινητοποιήσεις παίρνουν πλέον μορφή χιονοστιβάδας. Το φθινόπωρο προδιαγράφεται ως το θερμότερο των τελευταίων δεκαετιών και ξυπνά μνήμες του 1968. Στην Ισπανία έχει προκηρυχθεί γενική απεργία για τις 11 Νοεμβρίου. Στη Γαλλία τα συνδικάτα, κάτω από έντονη πίεση της βάσης, όρισαν ημέρα δράσης για τις 5 Νοεμβρίου, ενώ οι λιμενεργάτες απεργούν κατά του μιλιταρισμού. Για τις 20 Νοεμβρίου ετοιμάζεται πανευρωπαϊκή απεργία της νεολαίας, εξέλιξη που ανάγκασε τη μεγάλη συνδικαλιστική συνομοσπονδία CGIL στην Ιταλία να προκηρύξει γενική απεργία για την ίδια ημέρα. Σε Πορτογαλία, Βέλγιο, Ελλάδα και Σερβία τα πρώτα κινήματα έχουν ήδη ξεσπάσει.

Την έκρηξη πυροδότησε η συνένωση πολλών παραγόντων, που ενώθηκαν σε ένα ενιαίο και ορμητικό ρεύμα: το κόστος ζωής που έχει γίνει δυσβάσταχτο, η στεγαστική κρίση, ο μιλιταρισμός, το παλαιστινιακό ζήτημα, η περιβαλλοντική κατάρρευση, η ακραία λιτότητα και η στοχοποίηση των αδύναμων. Η αστυνομική βία, αντί να καταστείλει το κίνημα, έδρασε ως καταλύτης και γκρέμισε τις ψευδαισθήσεις μεγάλων απολιτίκ στρωμάτων για τον τρόπο λειτουργίας του κράτους.

Η Ευρώπη, ιστορική μήτρα του σύγχρονου οικονομικού μοντέλου, εκφράζει πλέον με τον πιο οξύ τρόπο τις δομικές του αντιφάσεις. Εδώ η ελίτ έχει αποκοπεί πλήρως από την κοινωνική πραγματικότητα. Η έκρηξη αυτή δένεται, πάντως, με μια ευρύτερη παγκόσμια αλυσίδα κοινωνικών αναταραχών, από τη Σρι Λάνκα, το Μπαγκλαντές και την Ινδία έως τη Βραζιλία, τη Χιλή και την Αργεντινή. Η εικόνα παραπέμπει σε δομική κρίση παγκόσμιας κλίμακας.

Το ποιοτικό βήμα της Gen Z και η αμηχανία των συνδικαλιστικών ηγεσιών

Με τους νέους να καταλαμβάνουν ξανά τις κεντρικές πλατείες της Ευρώπης, οι συγκρίσεις με το κίνημα των «Αγανακτισμένων» του 2011 είναι αναμενόμενες. Τότε το κύμα ξεκίνησε από την πλατεία Ταχρίρ στην Αίγυπτο και εξαπλώθηκε γρήγορα στη Μαδρίτη, στην Αθήνα και τελικά στη Νέα Υόρκη, με το Occupy Wall Street. Το σημερινό κίνημα, όμως, βρίσκεται σε εντελώς διαφορετικό και, από ποιοτική άποψη, ανώτερο επίπεδο ωριμότητας.

Το 2011 η κυρίαρχη διάθεση της νεολαίας ήταν η πλήρης απαξίωση της πολιτικής και η ιδεολογική σύγχυση. Η γραμμή ανάμεσα σε «εκείνους πάνω» και «εμάς κάτω» παρέμενε θολή. Κόμματα όπως οι Podemos στην Ισπανία μιλούσαν γενικόλογα για τον «λαό» απέναντι στην «κάστα» και απέφευγαν σαφείς ταξικούς διαχωρισμούς. Οι νέοι έβλεπαν με καχυποψία κάθε μορφή ηγεσίας και ξόδευαν πολύ χρόνο συζητώντας αν η εκλογή εκπροσώπων είναι «αντιδημοκρατική».

Σήμερα η εικόνα έχει αντιστραφεί. Η Gen Z εμφανίζει ξεκάθαρο ριζοσπαστικό προσανατολισμό και φέρνει στο προσκήνιο τα δομικά και ταξικά ζητήματα. Από την πρώτη στιγμή στην Ισπανία ακούστηκε το σύνθημα «Προς μια γενική απεργία», πολύ πριν το σκεφτούν τα συνδικάτα. Όταν οι απεργοί εκπαιδευτικοί ενώθηκαν με τους νέους, το σύνθημα που κυριάρχησε ήταν: «Αυτός είναι ταξικός αγώνας, δεν κάνουμε ειρήνη». Στη Γαλλία η νεολαία οργανώνεται ζητώντας «έναν νέο Μάη του ’68» και τραγουδώντας παλιά εργατικά εμβατήρια. Ανάλογες σκηνές επαναλήφθηκαν από μαθητές στην Αθήνα, ενώ στην Ισπανία και την Ιταλία ακούγονται ξανά τα αντιφασιστικά τραγούδια του παρελθόντος.

Τη μεγαλύτερη έκπληξη προκαλεί το τεράστιο χάσμα ανάμεσα στη ριζοσπαστικοποιημένη νεολαία και τις ηγεσίες των παραδοσιακών συνδικάτων. Η Gen Z προσπερνά κυριολεκτικά τις δυσκίνητες γραφειοκρατίες. Μικρές ομάδες, όπως η «Ένωση Ενοικιαστών» στην Ισπανία, καταφέρνουν να βγάλουν εκατοντάδες χιλιάδες πολίτες στους δρόμους. Στη Βραζιλία, μετά το σοκ του πρώτου γύρου των εκλογών, δεν ήταν το κυβερνών Εργατικό Κόμμα που κινητοποίησε τον κόσμο κατά του Μπολσονάρου, αλλά οι ίδιες οι φοιτητικές ενώσεις.

Οι γραφειοκρατικές ηγεσίες του παραδοσιακού συνδικαλισμού βρίσκονται πλέον εγκλωβισμένες. Από τη μία, ο ιστορικός τους ρόλος έχει εκφυλιστεί: λειτουργούν ως θεσμικά φράγματα που απλώς εκτονώνουν την πίεση. Από την άλλη, βλέπουν ότι αν δεν σταθούν μπροστά σε αυτό το κύμα, θα χάσουν οριστικά κάθε επιρροή στη νέα γενιά.

Έτσι εξηγείται ο πανικός τους. Στην Ισπανία η συνάντηση ενός μικρού ριζοσπαστικού σωματείου (CGT) με την Ένωση Ενοικιαστών λειτούργησε ως καμπανάκι για τις μεγάλες συνομοσπονδίες UGT και CCOO. Εκείνες έσπευσαν έντρομες να προκηρύξουν γενική απεργία για τις 11 Νοεμβρίου, ημερομηνία αρκετά μακρινή ώστε να ξεθυμάνει η ορμή, αλλά αναγκαία για να δείξουν ότι υπάρχουν. Ακόμη και έτσι, 15 χρόνια μετά την τελευταία ισπανική γενική απεργία, η απόφαση αγκαλιάστηκε με τεράστιο ενθουσιασμό από τη βάση.

Στη Γαλλία το παιχνίδι είναι πιο κυνικό. Εδώ και χρόνια οι ηγεσίες αποφεύγουν τις πραγματικές γενικές απεργίες και προτιμούν άσφαιρες «ημέρες δράσης». Για να κόψουν τη φόρα των διαδηλώσεων του Οκτωβρίου, ανακοίνωσαν νέα κινητοποίηση για τις 5 Νοεμβρίου, με την ελπίδα ότι οι σχολικές διακοπές θα έσβηναν την ορμή των μαθητών που ξεκίνησαν το κίνημα. Η οργή, όμως, ξέφυγε. Σε περιβάλλον όπου όποιος ομιλητής δεν ζητά την άμεση πτώση του Μακρόν αποδοκιμάζεται άγρια, η επικεφαλής της CGT, Σοφί Μπινέ, αναγκάστηκε να σκληρύνει δραματικά τη ρητορική της. Ζήτησε γενικές συνελεύσεις σε κάθε εργοστάσιο και γραφείο και δήλωσε ότι «μόνο όταν παραλύσει η οικονομία θα ακουστούν τα αιτήματά μας».

Η απάντηση του κινήματος στις ταυτοτικές συγκρούσεις και την ακροδεξιά

Η πιο καθοριστική πολιτική παρακαταθήκη του νεανικού κινήματος είναι ο τρόπος με τον οποίο ακυρώνει στην πράξη τη ρητορική του μίσους και του φόβου. Επί χρόνια η δημόσια σφαίρα είχε δηλητηριαστεί από τεχνητές ταυτοτικές συγκρούσεις, στρώνοντας το έδαφος στην ακροδεξιά. Όταν όμως το πρόβλημα της στέγασης και της επιβίωσης έφτασε στο απροχώρητο, η ατζέντα άλλαξε απότομα.

Στην Ισπανία η νεολαία έδωσε την πιο ηχηρή απάντηση με το σύνθημα «Οι εισβολείς είναι οι επενδυτές» («los invasores son los inversores»). Με μία φράση, η συζήτηση μετατοπίστηκε από τον φόβο για τους μετανάστες στη Θέουτα στις πραγματικές αιτίες της κρίσης, δηλαδή τα funds και την κερδοσκοπία. Το ισπανικό κίνημα ζητά πλέον κρατικοποίηση των ακινήτων των μεγάλων εταιρειών και μείωση των ενοικίων κατά 50%. Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι το 83% του πληθυσμού στηρίζει αυτά τα αιτήματα, μαζί και το 65% των ψηφοφόρων του ακροδεξιού Vox.

Το αποτέλεσμα είναι η ακροδεξιά να βρίσκεται σε πλήρη σύγχυση. Όταν το Vox καλείται να τοποθετηθεί για περικοπές στην παιδεία και την υγεία, η ίδια του η βάση, οι συνταξιούχοι, βγαίνει στον δρόμο εναντίον του. Στη Γαλλία η Μαρίν Λεπέν, στην προσπάθειά της να δείξει «δημοσιονομική υπευθυνότητα» ενόψει εκλογών, εξαγγέλλει περικοπές 150 δισεκατομμυρίων ευρώ, μέσα στη δίνη του μεγαλύτερου κινήματος κατά της λιτότητας των τελευταίων ετών. Κοντά στους μισούς ψηφοφόρους του κόμματός της δηλώνουν πλέον σύμφωνοι με τις διεκδικήσεις των μαθητών.

Το κενό στην πολιτική και ο φόβος των αγορών

Το κύμα αυτό δείχνει την παταγώδη αποτυχία των συστημικών δυνάμεων, εν μέρει και των κεντροαριστερών. Την ίδια ώρα ο οικονομικός κλοιός σφίγγει επικίνδυνα. Για πρώτη φορά έπειτα από 23 χρόνια, τα επιτόκια των γαλλικών ομολόγων έφτασαν το 5%. Η διαφορά (spread) ανάμεσα σε γαλλικά και γερμανικά ομόλογα ξυπνά τον εφιάλτη της κρίσης της Ευρωζώνης (2011-2015). Αυτή τη φορά, όμως, η κρίση δεν χτυπά την περιφέρεια αλλά τον πυρήνα της Ευρώπης. Οι χρηματαγορές κοιτάζουν με τρόμο τις αποδυναμωμένες αυτές κυβερνήσεις και αμφιβάλλουν αν έχουν την πολιτική ισχύ να επιβάλουν νέο γύρο σκληρής δημοσιονομικής προσαρμογής.

Όπως έγραψαν οι Financial Times, η Γαλλία, και κατ’ επέκταση η Ευρώπη, βρίσκεται εγκλωβισμένη «ανάμεσα στην αγορά ομολόγων και τα οδοφράγματα». Ο εκδότης της Le Monde προειδοποίησε την κυβέρνηση να μην παρασυρθεί σε καταστροφική κλιμάκωση της καταστολής, διαβλέποντας το αδιέξοδο. Ούτε οι μικροπαραχωρήσεις, τις οποίες τα κράτη δεν αντέχουν οικονομικά, ούτε η αστυνομική βία πρόκειται να δώσουν λύση.

Ανοίγεται μια περίοδος έντονων κοινωνικών συγκρούσεων. Η Gen Z έδειξε το μαχητικό της πνεύμα και άνοιξε τον δρόμο για ένα νέο, δυναμικό πολιτικό πρόταγμα, που αφήνει πίσω τις χλιαρές διαχειριστικές λογικές. Αυτό που λείπει πλέον είναι η στιβαρή πολιτική συγκρότηση, ικανή να μετατρέψει τη σαρωτική οργή σε συγκεκριμένο σχέδιο για τον ριζικό, δομικό μετασχηματισμό της ευρωπαϊκής κοινωνίας. Διαφορετικά, το σύστημα θα εξακολουθήσει να αναπαράγει τα ίδια αδιέξοδα.

Μείνετε σε επαφή μαζί μας:
Κάντε like κι ακολουθήστε τη σελίδα μας στο Facebook
Στο Twitter: Follow