Οι τιμές και η οικονομική δυσαρέσκεια έδωσαν το Κογκρέσο στους Δημοκρατικούς

Η αγανάκτηση που είχε συσσωρευτεί για το υψηλό κόστος ζωής βρήκε διέξοδο στην κάλπη των ενδιάμεσων εκλογών. Οι Δημοκρατικοί πήραν τον έλεγχο του Κογκρέσου και ο Αμερικανός πρόεδρος δέχθηκε σαφές μήνυμα.

«Απλώς αγανακτήσαμε», λέει στη Wall Street Journal ο 64χρονος Ρον Μπερούμπ, κάτοικος του Λιούστον στο Μέιν. Το 2020 είχε ψηφίσει τη Ρεπουμπλικανή γερουσιαστή Σούζαν Κόλλινις. Φέτος στήριξε τον Δημοκρατικό αντίπαλό της, Τρόι Τζάκσον, που κέρδισε. «Πολλοί έχουν βαρεθεί τον Ντόναλντ Τραμπ. Δεν αντέχουν άλλο οικονομικά. Δεν έχουν την οικονομική δυνατότητα για τίποτα».

Η έντονη δυσαρέσκεια έρχεται ύστερα από δύο χρόνια ανόδου των τιμών, παρά τις αντίθετες υποσχέσεις της προεκλογικής περιόδου. Η στεγαστική κρίση βαθαίνει, τα καύσιμα ακριβαίνουν και βαραίνουν την καθημερινότητα των νοικοκυριών, οι πραγματικοί μισθοί υποχωρούν και οι Αμερικανοί βλέπουν το μέλλον με απαισιοδοξία.

Σε έρευνα του Associated Press ανάμεσα στους ψηφοφόρους, περίπου 39% ανέφεραν την οικονομία ως το σοβαρότερο ζήτημα της χώρας. Σχεδόν 90% είπαν ότι το κόστος ζωής στάθηκε καθοριστικός ή πολύ σημαντικός παράγοντας για την ψήφο τους.

Η οργή για την οικονομία συνδέθηκε άμεσα με τον τρόπο που ψήφισαν οι πολίτες την Τρίτη για τη Βουλή των Αντιπροσώπων. Τα τρία τέταρτα χαρακτήρισαν την οικονομία «όχι και τόσο καλή» ή «κακή». Οι ψηφοφόροι αυτοί στήριξαν τους Δημοκρατικούς υποψηφίους με 67% έναντι 29%.

Σχεδόν 80% δήλωσαν ότι ο πληθωρισμός προκάλεσε δυσκολίες στην οικογένειά τους μέσα στον προηγούμενο χρόνο.

Ευθύνες στον Τραμπ για τις τιμές

Σύμφωνα με το AP, η άνοδος στο κόστος τροφίμων, καυσίμων και υγειονομικής περίθαλψης ήταν μείζονα ανησυχία για τους ψηφοφόρους σε όλη τη χώρα. Την ευθύνη για τα οικονομικά δεινά την απέδωσαν αποκλειστικά στον πρόεδρο Τραμπ. Η απόφασή του να εμπλακεί σε πόλεμο με το Ιράν οδήγησε σε αύξηση των τιμών των καυσίμων.

Σχεδόν τα δύο τρίτα των ερωτηθέντων είπαν ότι η δασμολογική πολιτική του προέδρου έβλαψε την εθνική οικονομία. Ίδιο ποσοστό θεώρησε ότι ο Τραμπ χειροτέρεψε τις οικονομικές συνθήκες.

Η οργή για τον πόλεμο με το Ιράν βοήθησε τους Δημοκρατικούς σε αναμετρήσεις για τη Γερουσία, ακόμη και σε περιοχές που αποτελούν παραδοσιακά προπύργια των Ρεπουμπλικανών, όπως η Αϊόβα και το Κάνσας. Είναι αγροτικές πολιτείες, όπου η άνοδος της βενζίνης και του πετρελαίου κίνησης γίνεται ιδιαίτερα αισθητή, αφού η κατά κεφαλήν κατανάλωση καυσίμων είναι υψηλότερη.

Το κόστος ζωής βάρυνε και στην αλλαγή πολιτικού προσήμου εδρών της Γερουσίας στη Βόρεια και τη Νότια Καρολίνα. Οι δύο πολιτείες θεωρούνταν κάποτε οικονομικά προσιτές. Μετά την πανδημία, όμως, το κόστος στέγασης εκτοξεύθηκε και η ανησυχία των ψηφοφόρων μεγάλωσε.

Στο Μέιν, ο εμπορικός πόλεμος του Τραμπ με τον Καναδά όξυνε τις οικονομικές πιέσεις σε μια πολιτεία με στενούς δεσμούς με τον βόρειο γείτονά της.

Πάνω από τα δύο τρίτα όσων ψήφισαν στην πολιτεία ανέφεραν στο AP ότι η πολιτική δασμών του Τραμπ έχει ζημιώσει την οικονομία του Μέιν.

Τι είχε τάξει ο Τραμπ πριν από τις εκλογές

Στις εκλογές του 2024, εκατομμύρια Αμερικανοί στήριξαν τον Τραμπ με την ελπίδα ότι θα έθετε τις τιμές υπό έλεγχο. Ανάμεσά τους ήταν νέοι, καθώς και Αφροαμερικανοί και ισπανόφωνοι ψηφοφόροι που συνήθως δεν ψηφίζουν Ρεπουμπλικανούς. «Από την ημέρα που θα ορκιστώ, θα μειώσω άμεσα τις τιμές και θα κάνουμε την Αμερική ξανά προσιτή οικονομικά», έλεγε ο Τραμπ στην προεκλογική εκστρατεία.

Υποσχέθηκε μια νέα «χρυσή εποχή» αμερικανικής ευημερίας. Μέσα στο καλοκαίρι η οικονομική ανάπτυξη έφτασε σε ετήσιο ρυθμό 3,4%, με ώθηση από επενδύσεις στην τεχνητή νοημοσύνη και από σταθερή καταναλωτική δαπάνη.

Το χρηματιστήριο άγγιξε ιστορικά υψηλά. Οι πλουσιότεροι κάτοικοι της Αμερικής είδαν την περιουσία τους να μεγαλώνει.

Οι φοροελαφρύνσεις της περσινής χρονιάς ενίσχυσαν τα οικονομικά των νοικοκυριών και διεύρυναν τα επενδυτικά κίνητρα των επιχειρήσεων. Η ανεργία παραμένει χαμηλά. Οι ΗΠΑ καταγράφουν ξανά αύξηση θέσεων εργασίας στη μεταποίηση, ύστερα από χρόνια συρρίκνωσης της απασχόλησης στα εργοστάσια.

Πληθωρισμός με ταξικό βάρος

Την ίδια ώρα, ο πληθωρισμός δεν έχει υποχωρήσει όπως είχε υποσχεθεί ο Τραμπ. Οι δασμοί που επέβαλε ανέβασαν το κόστος αγαθών, όπως τα παιχνίδια και τα έπιπλα. Η απόφασή του να στραφεί κατά του Ιράν ανέβασε τις τιμές της βενζίνης και προκάλεσε φέτος απότομη άνοδο του πληθωρισμού.

Οι πραγματικοί μισθοί, δηλαδή οι αποδοχές αφού συνυπολογιστεί ο πληθωρισμός, μειώνονται εδώ και έξι μήνες. Πολλοί Αμερικανοί είναι σήμερα πιο απαισιόδοξοι για την κατάσταση της οικονομίας από ό,τι πριν από δύο χρόνια.

Τον Σεπτέμβριο ο πληθωρισμός ανήλθε στο 3,7%, σύμφωνα με το Γραφείο Στατιστικών Εργασίας. Το ποσοστό είναι πολύ υψηλότερο από τον ετήσιο ρυθμό 2,9% που είχε καταγραφεί στους τελευταίους μήνες της θητείας του πρώην προέδρου Τζο Μπάιντεν.

Η προσδοκία για πτώση των τιμών ήταν εξαρχής μη ρεαλιστική. Κάτι τέτοιο θα απαιτούσε, κατά κανόνα, μια εξαιρετικά επώδυνη ύφεση. Οι επικριτές υποστηρίζουν ότι μεγάλο μέρος της ενίσχυσης των πληθωριστικών πιέσεων οφείλεται στον πόλεμο του Τραμπ με το Ιράν και στην επιβολή δασμών, και ότι επιδεινώθηκε περαιτέρω από την έντονη δραστηριότητα στην κατασκευή κέντρων δεδομένων.

Ο πληθωρισμός έχει ταξικό πρόσημο και πλήττει περισσότερο τα χαμηλότερα εισοδήματα, τα οποία αντιμετωπίζουν ταυτόχρονα περικοπές στα κουπόνια τροφίμων.

Καύσιμα και αμφίρροπες πολιτείες

Από την έναρξη του πολέμου με το Ιράν, τον Φεβρουάριο, οι τιμές της βενζίνης έχουν αυξηθεί σχεδόν 50%. Οι τιμές του πετρελαίου κίνησης έχουν ανέβει σχεδόν κατά δύο τρίτα και τον Σεπτέμβριο έφτασαν στο υψηλότερο επίπεδο που έχει καταγραφεί ποτέ.

Σε ορισμένες πολιτείες που κρίνονται αμφίρροπες, το πλήγμα φαίνεται εντονότερο.

Στην Αϊόβα, το Κάνσας, το Μέιν, το Μίσιγκαν, το Νιου Χάμσαϊρ και το Τέξας, ένα τυπικό αμερικανικό νοικοκυριό χρειάστηκε να δαπανήσει φέτος, έως τα μέσα Οκτωβρίου, πάνω από 600 δολάρια επιπλέον για βενζίνη εξαιτίας του πολέμου στο Ιράν. Αυτό προκύπτει από υπολογισμούς του Climate Solutions Lab του Πανεπιστημίου Μπράουν.

Αντίθετα, στην Ιντιάνα, το Όρεγκον, τη Νέα Υόρκη και την πολιτεία της Ουάσιγκτον το επιπλέον κόστος ήταν μικρότερο από 400 δολάρια.

Οι κάτοικοι αγροτικών πολιτειών με μικρότερη πληθυσμιακή πυκνότητα τείνουν να οδηγούν μεγαλύτερα οχήματα και να διανύουν μεγαλύτερες αποστάσεις. Ξοδεύουν έτσι περισσότερα χρήματα ανά άτομο για καύσιμα και δέχονται εντονότερα το χτύπημα από την άνοδο των τιμών.

Στις ίδιες πολιτείες, η κατά κεφαλήν κατανάλωση πετρελαίου κίνησης είναι επίσης πολύ υψηλότερη. Το καύσιμο κινεί γεωργικούς ελκυστήρες, θεριζοαλωνιστικές μηχανές και βαρέα φορτηγά.

Ο Δημοκρατικός πολιτειακός βουλευτής Τζος Τούρεκ κέρδισε κενή έδρα στη Γερουσία της Αϊόβα. Ήταν η έκτη κατά σειρά νίκη των Δημοκρατικών για τη Γερουσία και εξασφάλισε τον έλεγχο του σώματος στο επόμενο Κογκρέσο. Ο Ρομπ Σαντ επικράτησε στην αναμέτρηση για τη θέση του κυβερνήτη στην Αϊόβα και έγινε ο πρώτος Δημοκρατικός που εκλέγεται στο ανώτατο πολιτειακό αξίωμα εδώ και δύο δεκαετίες.

Δυσαρέσκεια για την πορεία της οικονομίας εξέφρασαν και πολλοί ψηφοφόροι που κατά κανόνα τάσσονται με τους Ρεπουμπλικανούς.

Οι μισθοί μένουν πίσω από τις τιμές

Οι ψηφοφόροι είχαν στηρίξει τις ελπίδες τους στον Τραμπ, επισήμανε ο Τζόζεφ Λαβόργια, επικεφαλής οικονομολόγος της SMBC Americas. Είχε υπηρετήσει στο Εθνικό Οικονομικό Συμβούλιο κατά την πρώτη διακυβέρνηση Τραμπ. «Ο πρόεδρος ήταν εκεί για να διορθώσει την κατάσταση, αλλά δεν το έκανε», είπε.

Το ζήτημα δεν είναι μόνο ότι οι τιμές ανεβαίνουν ταχύτερα. Οι αποδοχές των Αμερικανών δεν ακολουθούν πλέον αυτόν τον ρυθμό.

«Αν το πραγματικό σας εισόδημα συρρικνώνεται, είναι φυσικό να ανησυχείτε για πολλά πράγματα», σημειώνει ο ίδιος, που διετέλεσε και σύμβουλος του υπουργού Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ στη δεύτερη θητεία του Τραμπ. «Αυτό, ουσιαστικά, αποτελεί την ουσία του ζητήματος».

Για μεγάλο μέρος των Αμερικανών, η στέγαση παραμένει σοβαρό πρόβλημα. Τα επιτόκια των στεγαστικών δανείων κινούνται πλέον πάνω από το 7%, ελαφρώς υψηλότερα από τα επίπεδα λίγο πριν από τις εκλογές του 2024. Το όνειρο απόκτησης κατοικίας έχει γίνει ανέφικτο για πολλούς.

Τον Σεπτέμβριο οι εκκρεμείς πωλήσεις κατοικιών έπεσαν σε ιστορικά χαμηλά. Παράλληλα, τα αυστηρότερα μέτρα κατά της παράτυπης μετανάστευσης έχουν δυσκολέψει την εύρεση εργατικού δυναμικού στις κατασκευές, ενώ οι δασμοί έχουν ανεβάσει το κόστος των υλικών και επιβαρύνουν την ανέγερση κατοικιών.