Από τον θάνατο του δικτάτορα Φρανθίσκο Φράνκο, ο οποίος κυβέρνησε την Ισπανία για 36 χρόνια, έχουν περάσει 51 χρόνια. Σήμερα, όμως, ένα ακροδεξιό κόμμα μπορεί να συμμετάσχει στην κυβέρνηση, για πρώτη φορά από το 1975, όταν η χώρα επέστρεψε σε δημοκρατικό καθεστώς. Πρόωρες βουλευτικές εκλογές έχουν οριστεί για τις 29 Νοεμβρίου, την έκτη φορά μέσα σε 11 χρόνια.
Η κάλπη είναι πολύ πιθανό να κλείσει την οκταετή διακυβέρνηση των Σοσιαλιστών (PSOE) του Πέδρο Σάντσεθ και να φέρει στην εξουσία το ακροδεξιό Vox. Το κόμμα έχει ήδη κλείσει συμφωνία συνεργασίας με το συντηρητικό Λαϊκό Κόμμα (PP) σε πολλές περιφέρειες της Ισπανίας, με στόχο τον έλεγχο της Γερουσίας.
Γιατί κρίνονται κρίσιμες οι εκλογές
Ο πρωθυπουργός της Ισπανίας και ηγέτης του Σοσιαλιστικού και Εργατικού Κόμματος της Ισπανίας (PSOE), Πέδρο Σάντσεθ, προκήρυξε πρόωρες εκλογές στις 5 Οκτωβρίου. Είχε προηγηθεί η απόρριψη της νομοθεσίας της κυβέρνησής του για την αντιμετώπιση της στεγαστικής κρίσης. Καταψηφίστηκε από το συντηρητικό Λαϊκό Κόμμα, το ακροδεξιό Vox και το δεξιό Junts, που υποστηρίζει την ανεξαρτησία της Καταλονίας.
Μαγιόρκα, Ισπανία: ο Πέδρο Σάντσεθ σε προεκλογική συγκέντρωση.
Η στέγαση έχει γίνει το κεντρικό θέμα της προεκλογικής περιόδου και έχει προκαλέσει μεγάλες διαδηλώσεις σε όλη την Ισπανία. Αφορμή στάθηκε η έξωση μιας 87χρονης ανάπηρης γυναίκας από τη Μαδρίτη, που δεν μπορούσε να καλύψει αύξηση ενοικίου κατά 230%, την οποία ζητούσε το επενδυτικό κεφάλαιο που είχε αγοράσει το διαμέρισμά της. Την περασμένη Τετάρτη, πάνω από 3 εκατομμύρια άνθρωποι πήραν μέρος σε γενική απεργία, που κηρύχθηκε ως αντίδραση στην εκτίναξη των τιμών στέγασης.
Ο Πέδρο Σάντσεθ και το κόμμα του προσδοκούν ότι οι προσπάθειές τους για τη στεγαστική κρίση θα κινητοποιήσουν τους προοδευτικούς ψηφοφόρους και θα τους δώσουν ακόμη μία τετραετή θητεία.
Η εικόνα των δημοσκοπήσεων
Λιγότερο από δύο εβδομάδες πριν από τις εκλογές, όλα δείχνουν νίκη του Λαϊκού Κόμματος. Στην τελευταία δημοσκόπηση που παρουσίασε η El Pais, το κόμμα προηγείται με 31,5%.
Το Σοσιαλιστικό Κόμμα, που ενισχύθηκε στις μετρήσεις μετά την προκήρυξη των εκλογών, συγκεντρώνει 30,3%. Οι αναλυτές εκτιμούν ωστόσο ότι μάλλον δεν θα καταφέρει να ανακόψει τη νίκη του PP. Για να κυβερνήσει, όπως φιλοδοξεί, το Λαϊκό Κόμμα χρειάζεται συνεργασία με το Vox, που βρίσκεται στο 18%. Με το Vox έχει ήδη συμφωνήσει εκλογική συνεργασία, ώστε να αποκλειστεί το ενδεχόμενο οι Σοσιαλιστές να πάρουν την πλειοψηφία στη Γερουσία.
Δύο δύσκολα χρόνια στην κυβέρνηση
Ο Σάντσεθ, που φημίζεται για τα ρίσκα που αναλαμβάνει, αποφάσισε να προσφύγει στις κάλπες επειδή πιστεύει ότι η στεγαστική κρίση μπορεί να γίνει το θέμα που θα του δώσει τη νίκη, ύστερα από μια ταραχώδη και επώδυνη διετία.
Η κυβέρνηση μειοψηφίας του, σε συνεργασία με την αριστερή συμμαχία Sumar, δυσκολεύεται να περάσει νομοθετήματα σε ένα Κοινοβούλιο όπου η ένταση είναι υψηλή, ενώ προϋπολογισμός δεν έχει εγκριθεί από το 2023. Το Junts, που του είχε δώσει υπό όρους στήριξη πριν από τρία χρόνια, επιχείρησε να αποσπάσει τα μέγιστα οφέλη από την κυβέρνηση και τελικά της γύρισε την πλάτη όποτε το έκρινε σκόπιμο. Έτσι έγινε και με τα έκτακτα μέτρα για τη στέγαση.
Η ισπανική κυβέρνηση έχει δεχθεί και σφοδρή κριτική για τον τρόπο που χειρίστηκε τη μεταναστευτική κρίση που ξέσπασε στη Θέουτα. Παράλληλα, η κυβέρνηση, το κόμμα και ο στενός κύκλος συνεργατών του Σάντσεθ βρίσκονται στο επίκεντρο καταγγελιών για διαφθορά.
Ο ηγέτης του Λαϊκού Κόμματος, Αλμπέρτο Νούνιεθ Φεϊχό, σε προεκλογική συγκέντρωση.
Ο Πέδρο Σάντσεθ έκρινε ότι μια προεκλογική εκστρατεία με κυρίαρχο το στεγαστικό έχει μεγαλύτερο πολιτικό νόημα από το να παρατείνει το αδιέξοδο και να παραμένει στο επίκεντρο αρνητικών δημοσιευμάτων.
Δυστύχημα σε τρένο με δεκάδες νεκρούς
Μέσα στην προεκλογική περίοδο σημειώθηκε σιδηροδρομικό δυστύχημα με 69 νεκρούς. Εννέα μήνες νωρίτερα, στην ίδια γραμμή, είχε γίνει άλλο ένα, με 46 νεκρούς.
Τα δύο δυστυχήματα γέννησαν πολλά ερωτήματα για την ασφάλεια και τη διαχείριση του πολυδιαφημισμένου δικτύου τρένων υψηλής ταχύτητας της Ισπανίας. Οδήγησαν και στην παραίτηση του υπουργού Μεταφορών, Όσκαρ Πουέντε.
Στο στόχαστρο βρέθηκε και πάλι ο Πέδρο Σάντσεθ. Ο ηγέτης του Λαϊκού Κόμματος, Αλμπέρτο Νούνιεθ Φεϊχό, τον κατηγόρησε ότι απέτυχε να διασφαλίσει την ασφάλεια των Ισπανών. Το ακροδεξιό Vox πήγε πιο πέρα, μιλώντας για «ανικανότητα, διαφθορά, ευνοιοκρατία και έλλειψη επενδύσεων στη συντήρηση και τις βελτιώσεις των υποδομών» από την πλευρά της κυβέρνησης.
Οπαδοί του Vox σε εκδήλωση στη Μαδρίτη.
Προβολή εδρών και πιθανή συμφωνία
Το ισπανικό Κοινοβούλιο έχει 350 έδρες και η απόλυτη πλειοψηφία ορίζεται στις 176. Σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις, το Λαϊκό Κόμμα αναμένεται να πάρει περίπου 130 έδρες, το PSOE 110 και το Vox περίπου 63.
Εφόσον επιβεβαιωθούν οι δημοσκοπήσεις, το PP αναμένεται να επικρατήσει και να ανοίξει ο δρόμος για συμφωνία με το Vox.
Παρότι στο παρελθόν αποκήρυσσε το ακροδεξιό κόμμα, το PP τηρεί πλέον πιο φιλική στάση απέναντι στο Vox. Ιδίως ως προς τις αντιμεταναστευτικές θέσεις του και τη ρητορική περί «απομετανάστευσης». Τα δύο κόμματα συγκυβερνούν ήδη σε τέσσερις περιφέρειες της Ισπανίας.
Τα δύο δεξιά κόμματα παρουσιάζουν τις εκλογές ως δημοψήφισμα για ένα πολιτικό στυλ που εξυπηρετεί προσωπικά συμφέροντα, το οποίο αποκαλούν «σαντσισμό». Ο Φεϊχό υποσχέθηκε «επιστροφή στην ευπρέπεια ως θεμελιώδη αρχή».
Προεκλογική συγκέντρωση του Λαϊκού Κόμματος.
Διάσπαση στις δυνάμεις της αριστεράς
Μπροστά σε αυτή την προοπτική, ο Πέδρο Σάντσεθ παρουσιάζει τις εκλογές ως σαφή επιλογή ανάμεσα στη δική του προοδευτική κυβέρνηση και μια ισπανική δεξιά που θα εγκατέλειπε κοινωνικές κατακτήσεις οι οποίες κερδήθηκαν με κόπο. «Εσείς, οι άνδρες και οι γυναίκες της Ισπανίας, πρέπει να αποφασίσετε αν θέλετε να ενταχθείτε στο κύμα της άκρας δεξιάς, το οποίο ανακόπτει την πρόοδο όπου κι αν κυβερνά, ή να διασφαλίσετε ότι η Ισπανία θα παραμείνει προπύργιο της ανοιχτότητας, της κοινωνικής δικαιοσύνης και της περιβαλλοντικής υπευθυνότητας», δήλωσε όταν προκήρυξε τις εκλογές.
Τι υπόσχεται το Vox
Το ακροδεξιό Vox δεσμεύεται ότι, αν αναλάβει τη διακυβέρνηση, θα εφαρμόσει την «εθνική προτεραιότητα». Κατά τον ηγέτη του, Σαντιάγο Αμπασκάλ, αυτό σημαίνει «προτεραιότητα για τους Ισπανούς υπηκόους, την απορρύθμιση, τις φοροελαφρύνσεις και την απομάκρυνση όσων δεν θα έπρεπε να βρίσκονται στην Ισπανία».
Περιλαμβάνει επίσης προνομιακή μεταχείριση των Ισπανών έναντι των αλλοδαπών στην πρόσβαση σε επιδοτούμενη στέγαση, κοινωνικές κατοικίες, επιχορηγήσεις και κοινωνικά επιδόματα.
Το Λαϊκό Κόμμα έχει αποδεχθεί την αρχή της «εθνικής προτεραιότητας» στις περιφέρειες όπου συγκυβερνά ήδη με το Vox. Σε εθνικό επίπεδο, ωστόσο, διευκρινίζει ότι η πολιτική αυτή πρέπει να συμμορφώνεται με την ισπανική και την ευρωπαϊκή νομοθεσία.
Σε συνέντευξή του στην El País, ο Αλμπέρτο Νούνιεθ Φεϊχό δήλωσε: «Η εθνική προτεραιότητα βασίζεται στον δεσμό με την Ισπανία, όχι απλώς στην ιθαγένεια, καθώς και στον σεβασμό προς το Σύνταγμα και τις ευρωπαϊκές συνθήκες. Δεν είναι δυνατόν να συμφωνηθεί οτιδήποτε κινείται εκτός του πλαισίου του Συντάγματος ή των εν λόγω συνθηκών».
Ο ηγέτης του Vox, Σαντιάγο Αμπασκάλ.
Ο Αμπασκάλ μιλά για αγάπη προς τους Ισπανούς
Οι σύμμαχοι του Φεϊχό στο Vox έχουν άλλες προτεραιότητες. Τον Ιούλιο πρότειναν την απέλαση έως και 8 εκατομμυρίων ανθρώπων ξένης καταγωγής, συμπεριλαμβανομένων των παιδιών μεταναστών. Βασικό επιχείρημα ήταν ότι «είναι πολύ δύσκολο για αυτούς να συνηθίσουν τα έθιμά μας».
Αργότερα υπαναχώρησε από το σχέδιο της «απομετανάστευσης». Δήλωσε ότι θα αφορά μόνο όσους εισέρχονται παράνομα στην Ισπανία, όσους διαπράττουν εγκλήματα ή όσους «έρχονται στην Ισπανία για να ζήσουν από τα κοινωνικά επιδόματα».
Ο Σαντιάγο Αμπασκάλ υποστηρίζει ότι οι πολιτικές αυτές «δεν υπαγορεύονται καθόλου από μίσος για τους ανθρώπους που προέρχονται από έξω, αλλά μάλλον από αγάπη για εκείνους που βρίσκονται εντός».

































