Για πρώτη φορά έπειτα από δεκαετίες, γιατροί στις Ηνωμένες Πολιτείες προειδοποιούν για βρέφη που έρχονται στη ζωή έχοντας ήδη ιλαρά. Η εικόνα αφορά συγγενή ιλαρά και συμπίπτει με την έξαρση των κρουσμάτων στο σύνολο.
Η μετάδοση γίνεται όταν έγκυος περνά τον ιό στο έμβρυο, όσο εκείνο βρίσκεται ακόμη στη μήτρα. Η κατάσταση μπορεί να φέρει σοβαρές επιπλοκές και, σε ορισμένες περιπτώσεις, να αποβεί μοιραία για τα νεογέννητα.
Με βάση προκαταρκτικά στοιχεία, από τις αρχές του 2025 έως το τέλος του Σεπτεμβρίου δηλώθηκαν 13 περιστατικά συγγενούς ιλαράς στα Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (CDC) των ΗΠΑ, μέσα σε περίοδο μεγάλων εξάρσεων της νόσου.
Φαινόμενο χωρίς προηγούμενο
Ο Μάικλ Όστερχολμ, διευθυντής του Κέντρου Έρευνας και Πολιτικής για τις Λοιμώδεις Νόσους στο Πανεπιστήμιο της Μινεσότα, μίλησε για εντελώς νέο φαινόμενο. Η εξέλιξη συνδέεται με τη μείωση των ποσοστών εμβολιασμού.
Η υποχώρηση του εμβολιασμού έχει ενισχύσει τόσο τη διασπορά του ιού, ώστε ο Παναμερικανικός Οργανισμός Υγείας αναμένεται να ανακοινώσει επισήμως την Τρίτη ότι οι ΗΠΑ δεν λογίζονται πλέον χώρα «ελεύθερη από ιλαρά», καθεστώς που διατηρούσαν από το 2000. Σύμφωνα με το CDC, την τελευταία διετία έχουν καταγραφεί περισσότερα από 7.500 κρούσματα ιλαράς.
Ο δρ Άνταμ Ράτνερ, μέλος της επιτροπής λοιμωδών νοσημάτων της Αμερικανικής Ακαδημίας Παιδιατρικής, ανέφερε ότι στις ΗΠΑ εμφανίζονται πλέον επίπεδα ιλαράς που δεν είχαν παρατηρηθεί εδώ και 30 χρόνια. Πρόσθεσε ότι, όταν η νόσος μένει υπό έλεγχο, η συγγενής ιλαρά δεν εκδηλώνεται.
Ιλαρά κατά την εγκυμοσύνη
Τα προκαταρκτικά στοιχεία για τα περιστατικά δημοσιεύθηκαν σε ειδοποίηση δημόσιας υγείας του «NEJM Evidence», σε συνεργασία με το κέντρο που διευθύνει ο Όστερχολμ. Εκεί αναφέρονται και 112 επιβεβαιωμένα κρούσματα ιλαράς στη διάρκεια της εγκυμοσύνης. Στη συντριπτική τους πλειονότητα οι γυναίκες είτε δεν είχαν κάνει νωρίτερα το εμβόλιο κατά της ιλαράς είτε δεν ήταν γνωστό αν είχαν εμβολιαστεί.
Στην ειδοποίηση, την οποία συνέταξαν επιστήμονες του CDC, υπογραμμίζεται ότι ο εμβολιασμός πριν από την εγκυμοσύνη και τα υψηλά ποσοστά εμβολιασμού στην κοινότητα έχουν σημασία για την πρόληψη της ιλαράς και των επιπλοκών που τη συνοδεύουν.
Από πού προέρχεται η ανοσία
Ανοσία στην ιλαρά αποκτά κανείς είτε αν νοσήσει είτε με το εμβόλιο. Προτού υπάρξουν εμβόλια, πολλοί μολύνονταν από τον ιδιαίτερα μεταδοτικό ιό στην παιδική ηλικία. Έπειτα, η υψηλή εμβολιαστική κάλυψη προστάτευε το σύνολο του πληθυσμού. Μια νέα πραγματικότητα ιστορικής σημασίας, διαμορφωμένη τόσο από την επιτυχία του εμβολίου όσο και από τον πρόσφατο σκεπτικισμό απέναντί του, οδήγησε στην εμφάνιση της συγγενούς ιλαράς.
Ο καθηγητής Όστερχολμ δήλωσε ότι υπάρχουν πολλές γυναίκες σε αναπαραγωγική ηλικία οι οποίες, την τελευταία 25ετία, ούτε εμβολιάστηκαν ούτε εκτέθηκαν ποτέ στον ιό της ιλαράς, επειδή στο διάστημα αυτό η νόσος είχε περιοριστεί. Η ομάδα αυτή, πρόσθεσε, είναι σήμερα εξαιρετικά ευάλωτη στην ιλαρά.
Κατά τους γιατρούς, η πιο αποτελεσματική πρόληψη είναι οι γυναίκες να λάβουν, πριν μείνουν έγκυες, το εμβόλιο κατά της ιλαράς, της παρωτίτιδας και της ερυθράς, γνωστό ως MMR. Έτσι καλύπτεται και το έμβρυο, γιατί τα αντισώματα περνούν από τη μητέρα στο μωρό μέσω του πλακούντα. Η κάλυψη αυτή μπορεί να συνεχιστεί για μερικούς μήνες μετά τη γέννηση.
Το εμβόλιο MMR δεν χορηγείται στη διάρκεια της κύησης. Γυναίκες που δεν έχουν εμβολιαστεί, δεν έχουν νοσήσει ποτέ από ιλαρά και εκτίθενται στον ιό ενώ κυοφορούν μπορούν, μέσα σε έξι ημέρες, να λάβουν σκεύασμα με αντισώματα, ώστε να περιοριστεί ο κίνδυνος μόλυνσης και επιπλοκών.
Η συγγενής ιλαρά και οι κίνδυνοι για τα νεογνά
Αν μια γυναίκα νοσήσει από ιλαρά κοντά στο τέλος της εγκυμοσύνης, είναι πολύ πιθανό να μεταδώσει τον ιό στο παιδί. Παιδιατρικοί φορείς εκτιμούν ότι ενδέχεται να μολυνθεί το 25% έως 30% των βρεφών που γεννιούνται από μητέρες οι οποίες νόσησαν λίγο πριν από τον τοκετό.
Βρέφος θεωρείται ότι έχει συγγενή ιλαρά όταν εκτέθηκε στον ιό μέσα στη μήτρα και οι γιατροί εντοπίζουν ενδείξεις της νόσου πολύ σύντομα μετά τη γέννηση. Στα συνήθη συμπτώματα ανήκουν ο πυρετός, ο ίκτερος και το εξάνθημα που χαρακτηρίζει την ιλαρά. Στις βαριές επιπλοκές περιλαμβάνονται η πνευμονία, η εγκεφαλίτιδα και η σπάνια πάθηση SSPE, δηλαδή η υποξεία σκληρυντική πανεγκεφαλίτιδα. Είναι εγκεφαλική διαταραχή που κατά κανόνα εμφανίζεται πολλά χρόνια μετά τη λοίμωξη από ιλαρά και σχεδόν πάντα οδηγεί στον θάνατο. Ο καθηγητής Ράτνερ, που έχει γράψει βιβλίο για την ιλαρά, ανέφερε ότι υπάρχουν ενδείξεις πως τα παιδιά που νόσησαν σε βρεφική ηλικία από συγγενή ιλαρά διατρέχουν υψηλότερο κίνδυνο για SSPE και μπορεί να την εκδηλώσουν νωρίτερα μετά τη νόσηση, σε σύγκριση με άλλα παιδιά. Δήλωσε ότι, δυστυχώς, οι γνώσεις γύρω από αυτό αυξάνονται συνεχώς.
Η υποχώρηση των εμβολιασμών
Οι γιατροί φοβούνται επιδείνωση, εφόσον τα ποσοστά εμβολιασμού εξακολουθήσουν να πέφτουν. Η εκδήλωση επιδημιών κρίνεται απίθανη όταν μια κοινότητα φτάνει σε κάλυψη με MMR γύρω στο 95%, όμως σε πολλές κοινότητες τα ποσοστά έχουν υποχωρήσει κάτω από αυτό το όριο. Σε εθνικό επίπεδο, κατά το CDC, το 92,4% των παιδιών που φοιτούν στο νηπιαγωγείο στις ΗΠΑ την περίοδο 2025-26 έλαβαν τις δόσεις του εμβολίου MMR που προβλέπονται.
Έτσι εκτίθενται σε κίνδυνο πολλά ευάλωτα άτομα, ανάμεσά τους και βρέφη που είναι ακόμη πολύ μικρά για να εμβολιαστούν. Η πρώτη δόση του MMR δίνεται συνήθως στην ηλικία των 12 έως 15 μηνών. Σε περιοχές όπου εξελίσσεται επιδημία, τα βρέφη μπορούν να εμβολιαστούν νωρίτερα, από την ηλικία των 6 μηνών.
Στη σχετική τοποθέτηση αναφέρεται ότι χρειάζεται επιστροφή σε μια κατάσταση όπου εμβολιάζεται κάθε άνθρωπος που μπορεί να εμβολιαστεί. Για να γίνει αυτό, θα απαιτηθεί πολλή δουλειά από παιδιάτρους, φορείς δημόσιας υγείας και πολλούς άλλους, και περιγράφεται ως κάτι σημαντικό που πρέπει να πραγματοποιηθεί.

































