Κομβική στιγμή της σύγχρονης ιστορίας χαρακτηρίζεται η σημερινή σύνοδος κορυφής των προέδρων των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, της Κίνας Σι Τζινπίνγκ και της Ρωσίας Βλαντίμιρ Πούτιν. Τριμερής τέτοιας μορφής δεν έχει ξαναγίνει.
Στον 21ο αιώνα, οι τρεις χώρες είναι οι μεγαλύτερες στρατιωτικές και πυρηνικές δυνάμεις του πλανήτη.
Ο κόσμος βρίσκεται εν μέσω δύο πολέμων, στο Ιράν και στην Ουκρανία, ενώ καταρρέει η μεταπολεμική διεθνής τάξη που στηριζόταν σε κανόνες. Η ιδέα της συνάντησης, όπως λέγεται, ξεκίνησε από τη Μόσχα.
Αφορμή στάθηκε η σύνοδος κορυφής της Οικονομικής Συνεργασίας Ασίας-Ειρηνικού (APEC) στη Σεντζέν, την τεχνολογική μητρόπολη της νότιας Κίνας.
Κατά πολλούς, το ερώτημα είναι αν διαμορφώνεται μια νέα Γιάλτα.
Σε διακύβευση βρίσκονται η παγκόσμια στρατηγική σταθερότητα και μια εύθραυστη ισορροπία ασφαλείας.
Μετά τη χθεσινή συνάντηση με τον Κινέζο ομόλογό του, ο Πούτιν το διατύπωσε έτσι:
«Διαμορφώνεται μια πιο δίκαιη, δημοκρατική και ισότιμη παγκόσμια τάξη πραγμάτων, η παλιά ιεραρχική και συγκεντρωτική δομή δίνει τη θέση της σε νέες, οριζόντιες σχέσεις και συνεργασίες».
Από την Ευρώπη ως την Ταϊβάν και τους υπόλοιπους εταίρους των ΗΠΑ στην περιοχή Ασίας-Ειρηνικού, ο φόβος χωρά σε μια φράση του Καναδού πρωθυπουργού Μαρκ Κάρνεϊ, από το φετινό Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ στο Νταβός.
«Όταν δεν είσαι στο τραπέζι, είσαι στο μενού».
Οι εποχές και οι παγκόσμιοι συσχετισμοί, όμως, έχουν απομακρυνθεί πολύ από τον Φεβρουάριο του 1945. Τότε οι ηγέτες των ΗΠΑ, του Ηνωμένου Βασιλείου και της ΕΣΣΔ, Ρούζβελτ, Τσόρτσιλ και Στάλιν, συναντήθηκαν στη Γιάλτα της Κριμαίας και καθόρισαν τη μεταπολεμική παγκόσμια τάξη, με φόντο την προδιαγεγραμμένη ήττα της ναζιστικής Γερμανίας.
Κοινό εχθρό οι σημερινοί ισχυροί της διεθνούς σκηνής δεν έχουν.
Αντίθετα, βρίσκονται άμεσα ή έμμεσα σε διαφορετικά στρατόπεδα στους δύο μεγάλους πολέμους που εξελίσσονται και επιδιώκουν διαφορετικούς, ανταγωνιστικούς στόχους για το διεθνές γίγνεσθαι.
Οι διαφορές εξακολουθούν να βαραίνουν περισσότερο από τις επιμέρους, ad hoc συγκλίσεις.
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, στη θερμή υποδοχή που του επεφύλαξε χθες στη Σεντζέν ο Κινέζος ομόλογός του, Σι Τζινπίνγκ (REUTERS/Carlos Barria).
Ο Τραμπ και η σύνοδος της «κουτσής πάπιας»
Στο πρώτο μισό της δεύτερης προεδρικής του θητείας, ο Τραμπ κινήθηκε με τρόπο που θύμιζε ταύρο μέσα σε υαλοπωλείο.
Ξήλωσε τη μεταπολεμική διεθνή τάξη, την οποία η ίδια η Αμερική είχε βοηθήσει να δημιουργηθεί και στην οποία στήριξε την υπεροχή της. Επέβαλε δασμούς προς κάθε κατεύθυνση και αναστάτωσε συμμαχίες, ιδίως με την Ευρώπη.
Η τριμερής στη Σεντζέν τού δίνει τώρα ευκαιρία να δείξει επιρροή στη διεθνή σκηνή και να στρέψει εκεί την προσοχή, μακριά από το εσωτερικό των ΗΠΑ.
Στο φόντο βρίσκονται η συντριπτική ήττα των Ρεπουμπλικανών στις ενδιάμεσες εκλογές της 3ης Νοεμβρίου, ο αδιέξοδος πόλεμος στο Ιράν, οι πιέσεις για παραπομπή του υπουργού Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ και το σκάνδαλο της Nvidia.
Το σκάνδαλο δεν οδήγησε μόνο σε παραίτηση τον Τζένσεν Χουάνγκ, στενό σύμμαχο του Τραμπ στη Σίλικον Βάλεϊ και «ροκ σταρ» της άνθησης της τεχνητής νοημοσύνης.
Μέσα σε υποψίες για κινεζική κατασκοπεία, έριξε βαριά σκιά στις διαπραγματεύσεις για παράταση της εύθραυστης εμπορικής εκεχειρίας με το Πεκίνο.
Την ίδια ώρα η Ουάσιγκτον αναζητά διέξοδο στον πόλεμο με το Ιράν, με τη συνδρομή των Σι και Πούτιν.
Το Πεκίνο και η Μόσχα είναι οι ισχυρότεροι εταίροι της Τεχεράνης. Τα Στενά του Ορμούζ είναι κρίσιμα για όλους, αν και για διαφορετικούς λόγους.
Το ίδιο ισχύει για την επιδίωξη του Τραμπ να υπάρξει νέο τριμερές πλαίσιο ελέγχου των πυρηνικών όπλων, μετά τη λήξη της συνθήκης New START μεταξύ ΗΠΑ και Ρωσίας.
Η εικόνα του «σταυροφόρου» του ελέγχου των εξοπλισμών τον βολεύει πολιτικά και στηρίζει το βασικό του αφήγημα απέναντι στην Τεχεράνη.
Από την αρχή, πάντως, στη Σεντζέν θεωρούνταν πιο εφικτό ένα κοινό μήνυμα κατά ενός πυρηνικού πολέμου ή υπέρ του περιορισμού της στρατιωτικής χρήσης της τεχνητής νοημοσύνης.
Ο Σι και ο Πούτιν, ωστόσο, λειτουργούν γνωρίζοντας ότι σε 26 μήνες ο Τραμπ δεν θα βρίσκεται πια στον Λευκό Οίκο. Είναι ήδη πρόεδρος σε αποδρομή, μια «κουτσή πάπια».
Χειραψία των προέδρων Κίνας και Ρωσίας, Σι Τζινπίνγκ και Βλαντίμιρ Πούτιν, σε συνάντηση στο περιθώριο της συνόδου κορυφής της APEC στη Σεντζέν, στις 18 Νοεμβρίου (Sputnik/Sergei Bobylyov/Pool via REUTERS).
Πούτιν: η κάποτε κραταιά «αρκούδα» που εξακολουθεί να βρυχάται
Ο Ρώσος πρόεδρος θέλει να παγιώσει την επιστροφή της Μόσχας στο κέντρο των παγκόσμιων αποφάσεων.
Υπό αυτή την έννοια, αρκεί και μόνο η εικόνα της τριμερούς στη Σεντζέν. Η Ρωσία συνεχίζει για πέμπτο έτος την πλήρη εισβολή στην Ουκρανία, μοχλεύει τις διαιρέσεις στη Δύση και στο ΝΑΤΟ και αξιώνει, με μαξιμαλιστικούς όρους, αναμόρφωση της αρχιτεκτονικής ασφαλείας στην Ευρώπη.
Έχοντας συντονιστεί με τον Κινέζο πρόεδρο Σι, ο Πούτιν επιδιώκει να αξιοποιήσει τη στήριξη του Πεκίνου για να πιέσει την Ουάσιγκτον υπέρ μιας διευθέτησης στο ουκρανικό που θα εξυπηρετεί τα ρωσικά συμφέροντα.
Ύστερα από πολλές παλινωδίες, ο απρόβλεπτος Ντόναλντ Τραμπ, θιασώτης του αναθεωρητισμού και των σφαιρών επιρροής, δείχνει να κλίνει ξανά προς αυτή την κατεύθυνση.
Δεκαπέντε μήνες μετά τη σύνοδο της Αλάσκας, που έβγαλε τον Πούτιν από τη δυτική απομόνωση χωρίς δικές του παραχωρήσεις, ζητούμενο για τον ένοικο του Λευκού Οίκου παραμένει η επανεκκίνηση των σχέσεων με τη Μόσχα.
Σε αυτήν προσέτρεξε ο Αμερικανός πρόεδρος παραμονές των ενδιάμεσων εκλογών. Έκλεισε συμφωνία για διάθεση ρωσικού ντίζελ στην αγορά, ώστε να πέσουν οι τιμές των καυσίμων, που εκτοξεύτηκαν λόγω του πολέμου τον οποίο εξαπέλυσε ο ίδιος από κοινού με το Ισραήλ κατά του Ιράν.
Τώρα προωθεί νέα αμερικανική μεσολάβηση στο ουκρανικό, αμφίβολων προθέσεων, και επί της ουσίας επιπλήττει το Κίεβο και τους Ευρωπαίους για τη στάση τους.
Στον Πούτιν προσφέρει, αντίθετα, βήμα για να εμφανιστεί ως μέλος μιας τριανδρίας ισχυρών, παρότι φαντάζει αδύνατο να τον αποσπάσει από τον στρατηγικό άξονα με την Κίνα.
Ακλόνητο τον χαρακτήρισε χθες ο Σι, και όχι τυχαία.
Στην πραγματικότητα, η Ρωσία εξαρτάται σήμερα από την Κίνα. Κατά πολλούς αναλυτές, ο Πούτιν βρίσκεται στο τραπέζι της ιστορικής συνάντησης της Σεντζέν χάρη στην άδεια του Πεκίνου.
Ο Κινέζος πρόεδρος Σι Τζινπίνγκ, κατά την υποδοχή του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ στο διεθνές αεροδρόμιο της Σεντζέν, την Τετάρτη (Kevin Frayer/Pool via REUTERS).
Σι Τζινπίνγκ, ο ανερχόμενος «δράκος»
Ως οικοδεσπότης της ιστορικής τριμερούς συνόδου κορυφής, ο Σι προβάλλει την Κίνα ως κέντρο παγκόσμιας διπλωματίας και ισχύος, ως απαραίτητο πόλο σταθερότητας και διαμεσολάβησης, όπως στην Ουκρανία και, κυρίως, στο Ιράν, που την αφορά πολύ πιο άμεσα.
Καθώς ετοιμάζεται να επιδιώξει ιστορική τέταρτη θητεία στο 21ο Εθνικό Συνέδριο του ΚΚΚ, το 2027, ο Κινέζος πρόεδρος εμφανίζεται ήδη ως ισότιμος εταίρος των ΗΠΑ. Αμφισβητεί εμπράκτως την ηγεμονία της Δύσης και προωθεί το μοντέλο ενός πολυπολικού κόσμου.
Σε αυτό το πλαίσιο, τα σενάρια για νέα Γιάλτα στη Σεντζέν δεν συνάδουν με το αφήγημα του Πεκίνου.
«Όταν λέγεται πως κάποιοι συναντώνται για να “αποφασίσουν το πεπρωμένο του κόσμου”, σίγουρα αυτό δεν αφορά τη Ρωσία, και σίγουρα δεν αφορά την Κίνα», έσπευσε να τονίσει ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου, Ντμίτρι Πεσκόφ, παρότι η Μόσχα αυτό ακριβώς επιδιώκει στην Ευρώπη.
Με το προφίλ του ουδέτερου ειρηνοποιού, παρότι απειλεί την Ταϊβάν με τη χρήση βίας, το Πεκίνο επιδιώκει σε αυτή τη φάση σταθερές εμπορικές σχέσεις με τις ΗΠΑ και διατήρηση της στρατηγικής σχέσης με τη Ρωσία, χωρίς να αποξενώσει την Ευρώπη.
Κατά τον Γερμανό πρόεδρο Φρανκ-Βάλτερ Σταϊνμάιερ, στην πρόσφατη επίσκεψή του στο Πεκίνο, ο Σι του «τόνισε απερίφραστα» ότι το ουκρανικό «είναι μία ευρωπαϊκή διένεξη, στην οποία οι Ευρωπαίοι πρέπει να είναι παρόντες στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων».
Κατά τα λοιπά, στηρίζει τη Ρωσία, τον πιο στενό εταίρο της αναδυόμενης υπερδύναμης της Κίνας.
Οι σχέσεις των δύο χωρών εκτείνονται από το μπλοκ των BRICS έως τον Οργανισμό Συνεργασίας της Σαγκάης (SCO). Οι διά ζώσης συναντήσεις Σι και Πούτιν έχουν φτάσει πια τις 50, με κοινό παρονομαστή την αποδυνάμωση του ηγετικού ρόλου των ΗΠΑ.
Αυτό που χρειάζεται τώρα ο Σι είναι περισσότερος χρόνος, ώστε να καλύψει την απόσταση στην τεχνολογική κούρσα, να σταθεροποιήσει την κινεζική οικονομία και να προετοιμαστεί για μια πιθανή σύγκρουση στα Στενά της Ταϊβάν.
Πόζες για φωτογραφία μπροστά από το μνημείο στην Κριμαία για τη Διάσκεψη της Γιάλτας του 1945 και την εικαστική παρέμβαση της ομάδας «Art Lift», με πορτρέτα των προέδρων ΗΠΑ, Ρωσίας και Κίνας, ενόψει της τριμερούς συνόδου κορυφής στη Σεντζέν (REUTERS/Alexey Pavlishak).
Η Ευρώπη ανάμεσα στο «μενού» και στο τραπέζι
Όπως δείχνουν οι πόλεμοι στην Ουκρανία και στο Ιράν, οι μεσαίες δυνάμεις του σήμερα έχουν πολύ μεγαλύτερες δυνατότητες δράσης, παρέμβασης και μόχλευσης από το να γίνουν απλώς βορά των μεγάλων δυνάμεων, σε έναν κόσμο σε αταξία.
Σε ανάλυση στο Foreign Affairs, ο Τσαρλς Κάπτσαν, καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο Τζορτζτάουν και ανώτερος συνεργάτης της αμερικανικής δεξαμενής σκέψης Council on Foreign Relations, με θητεία στο Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας των ΗΠΑ επί προεδριών Κλίντον και Ομπάμα, βλέπει στη σύνοδο κορυφής της Σεντζέν κινδύνους και ευκαιρίες.
«Παρότι οι Τραμπ, Σι και Πούτιν είναι οι λάθος ηγέτες τη λάθος στιγμή για να συγκροτήσουν ένα διευθυντήριο των μεγάλων δυνάμεων, στο οποίο θα προσχωρούσαν τελικά και άλλοι σημαντικοί παίκτες, η εικονοκλαστική διπλωματία του Τραμπ δημιουργεί ένα χρήσιμο προηγούμενο», εκτιμά.
Οι τρεις ηγέτες, αναφέρει, «ανοίγουν το δρόμο για τους διαδόχους τους να προωθήσουν τη συνεργασία των μεγάλων δυνάμεων πέρα από ιδεολογικές γραμμές και να σταθεροποιήσουν έναν κατακερματισμένο κόσμο».
Οι Ευρωπαίοι ανησυχούν ότι η αρχιτεκτονική ασφαλείας της Γηραιάς Ηπείρου συζητείται ερήμην της στην τριμερή της Σεντζέν.
«Παρακαλώ, χωρίς εκπλήξεις», ήταν το χαρακτηριστικό μήνυμα του Γερμανού καγκελάριου Φρίντριχ Μερτς από την τελευταία άτυπη σύνοδο κορυφής της ΕΕ στο Δουβλίνο. Κάλεσε τις ΗΠΑ να παραμείνουν στην «ομάδα της Ευρώπης» και στην «ομάδα της Ουκρανίας».
Ακόμη και εκεί, όμως, οι «27» κατάφεραν να καταλήξουν τελικά σε επταμελή εκπροσώπηση στον επόμενο γύρο των ειρηνευτικών διαπραγματεύσεων για το ουκρανικό, αν και ο Πούτιν δεν το έχει αποδεχθεί επισήμως.
Το διάσημο ερώτημα που αποδίδεται στον Χένρι Κίσινγκερ, «Ποιον παίρνω τηλέφωνο όταν θέλω να μιλήσω με την Ευρώπη;», παραμένει αναπάντητο.
Κρίσιμο τεστ θα είναι στις 14-15 Δεκεμβρίου στο Μαϊάμι, στη σύνοδο της G20, όπου η ΕΕ είναι μέλος και το τραπέζι θα είναι μεγαλύτερο.
Παρόντες θα είναι ο Τραμπ, ο Σι και, πιθανόν, και ο Πούτιν.

































