Φέτος ο παγετώνας της Γροιλανδίας, ο μεγαλύτερος χερσαίος παγετώνας του κόσμου μετά την Ανταρκτική, συμπλήρωσε την τριακοστή συνεχόμενη χρονιά κατά την οποία οι απώλειες πάγου ξεπέρασαν την αναπλήρωση.
Η πιο πρόσφατη ανάλυση, βασισμένη σε κλιματικά μοντέλα και παρατηρήσεις, δείχνει ότι το παγετωνικό έτος από τον Σεπτέμβριο του 2025 έως τον Αύγουστο του 2026 έκλεισε με απώλεια περίπου 135 δισεκατομμυρίων τόνων πάγου. Εναλλακτική εκτίμηση, που ενσωματώνει μετρήσεις μετεωρολογικών σταθμών και δορυφόρων, τοποθετεί την απώλεια στους 173 δισεκατομμύριους τόνους. Η μείωση καταγράφηκε παρότι το φετινό καλοκαίρι ήταν σχετικά ήπιο ως προς την επιφανειακή τήξη.
Η έκτασή του φτάνει περίπου τα 1,7 εκατομμύρια τετραγωνικά χιλιόμετρα και το πάχος του ξεπερνά κατά τόπους τα τρία χιλιόμετρα. Το νερό που συγκρατεί θα αρκούσε, σε περίπτωση πλήρους τήξης, για να ανυψώσει την παγκόσμια στάθμη της θάλασσας κατά περίπου επτά μέτρα.
Θετικό ετήσιο ισοζύγιο μάζας καταγράφηκε για τελευταία φορά στο παγετωνικό έτος που έληξε το 1996, την περίοδο από την 1η Σεπτεμβρίου έως τις 31 Αυγούστου. Από τότε η μάζα μειώνεται χωρίς διακοπή, με καθοριστική επίδραση στις ατμοσφαιρικές διεργασίες του Βόρειου Ατλαντικού και, κατ’ επέκταση, της Ευρώπης.
Από τον άνυδρο χειμώνα έως την αποκόλληση στον παγετώνα Πέτερμαν
Οι καιρικές συνθήκες του 2025-2026 εμφάνισαν έντονες αντιθέσεις. Στη νότια Γροιλανδία ο χειμώνας και η αρχή της άνοιξης ήταν ασυνήθιστα ξηροί, με το χιόνι να υπολείπεται κατά περίπου 40 δισεκατομμύρια τόνους από τα φυσιολογικά επίπεδα.
Ακολούθησε δροσερή έναρξη του καλοκαιριού, με συχνές χιονοπτώσεις και εκτεταμένη νεφοκάλυψη. Η περίοδος τήξης άρχισε έτσι στις 5 Ιουνίου, εννέα ημέρες αργότερα από τον μέσο όρο της περιόδου 1981-2010.
Τον Ιούλιο ο καιρός έγινε ζεστός και ηλιόλουστος. Η επιφανειακή τήξη κορυφώθηκε στις 22 Ιουλίου στο 74,9% του παγετώνα, έναντι ρεκόρ άνω του 81,2% την προηγούμενη χρονιά. Το φρέσκο χιόνι του Ιουνίου περιόρισε εν μέρει την καλοκαιρινή απορροή.
Το εντονότερο επεισόδιο σημειώθηκε στις αρχές Αυγούστου στη βορειοδυτική Γροιλανδία. Από τον παγετώνα Πέτερμαν αποκολλήθηκε τεράστιο παγόβουνο, έκτασης άνω των 76 τετραγωνικών χιλιομέτρων και εκτιμώμενου πάχους περίπου 150 μέτρων.
Ήταν η μεγαλύτερη αποκόλληση στην περιοχή από το 2012 και η μεγαλύτερη σε ολόκληρη την Αρκτική από το 2020. Η αποκοπή πάγου που ήδη επέπλεε δεν ανυψώνει άμεσα τη στάθμη της θάλασσας. Οι παράκτιοι παγετώνες, όμως, λειτουργούν ως φρένο για τις μάζες πάγου που ρέουν από το εσωτερικό.
Τις τελευταίες δεκαετίες, αυτές οι δυναμικές διεργασίες στις παρυφές ευθύνονται για περίπου τα δύο τρίτα των συνολικών απωλειών της Γροιλανδίας.
Άνοδος της στάθμης και κίνδυνος για το Ρεύμα του Κόλπου
Οι επιπτώσεις έχουν παγκόσμια εμβέλεια. Δορυφορικές μετρήσεις δείχνουν ότι μεταξύ 1979 και 2023 η Γροιλανδία και η Ανταρκτική έχασαν αθροιστικά πάνω από 11 τρισεκατομμύρια τόνους πάγου. Η μέση παγκόσμια στάθμη της θάλασσας ανέβηκε κατά περίπου 32 χιλιοστά, από τα οποία 19 χιλιοστά αποδίδονται στη Γροιλανδία και 13 στην Ανταρκτική.
Σήμερα η τήξη των δύο αυτών χερσαίων παγετώνων αντιστοιχεί σε σχεδόν το ένα τέταρτο της ανόδου των ωκεανών και εντείνει τις παράκτιες πλημμύρες. Πρόσφατα στην Καλιφόρνια και τη Φλόριντα η στάθμη έφτασε στα υψηλότερα επίπεδα από την έναρξη των παρατηρήσεων.
Ταυτόχρονα, μεγάλες ποσότητες γλυκού νερού που εισρέουν στον Βόρειο Ατλαντικό αλλάζουν την πυκνότητα του θαλασσινού νερού. Αυτό οδηγεί σε μεταβολές στην κυκλοφορία των βαθέων υδάτων, στις οποίες περιλαμβάνεται και η Ατλαντική Μεσημβρινή Κυκλοφορία, που μεταφέρει θερμότητα από τον τροπικό Ατλαντικό στην Ευρώπη. Ως πιθανός κίνδυνος αναφέρεται ακόμη και η κατάρρευση του Ρεύματος του Κόλπου.
Σημείο καμπής και απόδειξη της κλιματικής αλλαγής
Καθώς ανεβαίνει η παγκόσμια θερμοκρασία, η αναμενόμενη αύξηση των χιονοπτώσεων σε θερμότερη ατμόσφαιρα δεν θα επαρκεί για να αντισταθμίσει την εντεινόμενη θερινή τήξη. Έως το τέλος του αιώνα αναμένεται να προστεθούν επιπλέον εκατοστά στη στάθμη των ωκεανών.
Υπάρχει πιθανότητα άνω του 50% να ξεπεραστεί ένα μη αναστρέψιμο σημείο καμπής ακόμη και με παγκόσμια θέρμανση δύο βαθμών Κελσίου σε σύγκριση με το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα. Το όριο αυτό δεν αποκλείεται να προσεγγιστεί πριν από τα μέσα του αιώνα.
Στην κλιματολογία, η παρακολούθηση περιόδων τουλάχιστον τριάντα ετών επιτρέπει να διαχωριστεί η κλιματική αλλαγή από τις πρόσκαιρες καιρικές διακυμάνσεις.
Τα δεδομένα τριών δεκαετιών δείχνουν αδιάλειπτη απώλεια μάζας στη Γροιλανδία από το 1996. Η κορύφωση ήρθε το 2012, με περίπου 458 δισεκατομμύρια τόνους, ενώ ακόμη και τα πιο ήσυχα έτη ξεπερνούν τους 100 δισεκατομμύρια τόνους.
Η εικόνα αυτή τεκμηριώνει με βεβαιότητα ότι η κλιματική αλλαγή καθοδηγεί τη συρρίκνωση του παγετώνα.

































