Στις επιχειρήσεις ακούγονται ολοένα συχνότερα ανάλογα παράπονα. Οι νέοι εργαζόμενοι, λέγεται, δεν δείχνουν την αφοσίωση των προηγούμενων γενεών, διεκδικούν ευελιξία ήδη από την πρώτη ημέρα, θέτουν υπό αμφισβήτηση αποφάσεις που έως πρόσφατα περνούσαν ως αυτονόητες και δεν δέχονται να θυσιάσουν την προσωπική τους ζωή για τη δουλειά.
Η συνηθισμένη ανάγνωση είναι άμεση: η Gen Z διαφέρει και οι εταιρείες οφείλουν να βρουν τρόπο να τη διαχειριστούν.
Η Μόνικα Πελεχέρο, ερευνήτρια στον τομέα της Οργάνωσης Επιχειρήσεων στο Πανεπιστήμιο της Λας Πάλμας ντε Γκραν Κανάρια, γράφει στο The Conversation ότι μια τέτοια προσέγγιση ίσως απλουστεύει υπερβολικά τα πράγματα.
Όταν οι εντάσεις αποδίδονται στην ηλικία των εργαζομένων, μένει στο περιθώριο ο τρόπος με τον οποίο λειτουργούν οι ίδιες οι επιχειρήσεις.
Μήπως μέρος των προβλημάτων που φορτώνονται στους νέους πηγάζει από προβληματικές εργασιακές πρακτικές, τις οποίες εδώ και χρόνια έχουμε συνηθίσει να θεωρούμε φυσιολογικές;
Όσοι ξεκινούν σήμερα την καριέρα τους μπαίνουν σε οργανισμούς που διανύουν περίοδο μεγάλων μεταβολών. Η ψηφιοποίηση έχει αλλάξει πολλές εργασίες, η υβριδική απασχόληση έχει κλονίσει την καθημερινή παρουσία στο γραφείο και η τεχνητή νοημοσύνη μεταβάλλει ακόμη και τον τρόπο με τον οποίο μαθαίνει κανείς ένα επάγγελμα.
Δεν αποκλείεται, λοιπόν, η Generation Z να μην είναι η αιτία πολλών εντάσεων. Η είσοδός της στην αγορά εργασίας ενδέχεται απλώς να κάνει πιο ορατά προβλήματα που ήδη υπήρχαν.
Η γενιά από μόνη της δεν εξηγεί τα πάντα
Ο χωρισμός των εργαζομένων σε γενιές προσφέρει έναν εύκολο τρόπο να διαβαστεί η πραγματικότητα. Η δυσκολία αρχίζει όταν οι γενεακές ετικέτες γίνονται γενικευμένες εξηγήσεις για κάθε επαγγελματική συμπεριφορά.
Μετα-ανάλυση που δημοσιεύθηκε στο Journal of Organizational Behavior εντόπισε ελάχιστες ουσιαστικές και συστηματικές διαφορές ανάμεσα στις γενιές, σε ποικίλες πλευρές της εργασιακής ζωής. Οι ερευνητές επισήμαναν επίσης πόσο δύσκολο είναι να διαχωριστούν οι επιδράσεις της ηλικίας, της ιστορικής περιόδου και της γενιάς.
Ένας εργαζόμενος 25 ετών μπορεί να αναζητά σταθερότητα επειδή θέλει οικονομική ανεξαρτησία, ενώ συνομήλικός του μπορεί να προτιμά να αλλάζει δουλειά για να αποκτήσει εμπειρία. Το εκπαιδευτικό υπόβαθρο, ο επαγγελματικός κλάδος και οι διαθέσιμες ευκαιρίες βαραίνουν εξίσου σε αυτές τις επιλογές.
Με ανάλογο τρόπο, η επιθυμία για ευελιξία δεν ισοδυναμεί υποχρεωτικά με μικρότερη αφοσίωση. Μπορεί να εκφράζει την ανάγκη για καλύτερη ισορροπία επαγγελματικής και προσωπικής ζωής ή την προσδοκία η αξιολόγηση να στηρίζεται στα αποτελέσματα και όχι μόνο στις ώρες παρουσίας.
Προτού οι νέοι χαρακτηριστούν λιγότερο αφοσιωμένοι, μένει να διευκρινιστεί αν η συμπεριφορά τους είναι γνώρισμα της γενιάς ή αντίδραση στις συνθήκες εργασίας που συναντούν.
Γιατί διατηρούνται συγκεκριμένοι τρόποι εργασίας
Πολλές πρακτικές των επιχειρήσεων δημιουργήθηκαν για να καλύψουν συγκεκριμένες ανάγκες.
Οι ιεραρχικές δομές έκαναν ευκολότερη την κατανομή αρμοδιοτήτων, οι διαδικασίες περιόριζαν τους κινδύνους και τα σταθερά ωράρια βοηθούσαν στον καλύτερο συντονισμό.
Με τον καιρό, όμως, αρκετές από αυτές παγιώθηκαν.
Συνεχίζουν να εφαρμόζονται όχι πάντα επειδή είναι αποτελεσματικές, αλλά επειδή έχουν γίνει μέρος της εταιρικής κουλτούρας.
Ενδεικτική περίπτωση είναι η φυσική παρουσία στο γραφείο. Επί δεκαετίες συνδέθηκε με την παραγωγικότητα και την επαγγελματική αφοσίωση. Η σύνδεση αυτή, όμως, δεν είναι πάντοτε αυτονόητη.
Πείραμα που δημοσιεύθηκε στο Nature το 2024 εξέτασε 1.612 εργαζομένους της πλατφόρμας ταξιδιωτικών υπηρεσιών Trip.com. Επί έξι μήνες, ορισμένοι δούλευαν πέντε ημέρες στο γραφείο, ενώ άλλοι ακολουθούσαν υβριδικό μοντέλο, με τρεις ημέρες παρουσίας και δύο ημέρες εργασίας από το σπίτι.
Στο υβριδικό μοντέλο οι παραιτήσεις μειώθηκαν περίπου κατά ένα τρίτο και η ικανοποίηση από την εργασία βελτιώθηκε. Δεν διαπιστώθηκαν αρνητικές επιπτώσεις στις αξιολογήσεις απόδοσης ούτε στις προαγωγές που ακολούθησαν. Οι managers, μάλιστα, αναθεώρησαν την αρχική τους εκτίμηση ότι η ευελιξία θα μπορούσε να μειώσει την παραγωγικότητα.
Τα αποτελέσματα μίας εταιρείας δεν μεταφέρονται αυτομάτως σε κάθε επαγγελματικό περιβάλλον. Δείχνουν, πάντως, ότι ακόμη και μια καθιερωμένη επιχειρηματική πεποίθηση μπορεί να επανεξεταστεί με βάση πραγματικά δεδομένα.
Το ίδιο ερώτημα αφορά και άλλες πρακτικές που διατηρούνται απλώς επειδή «έτσι γινόταν πάντα».
Το πλεονέκτημα όσων δεν έχουν ακόμη συνηθίσει μια πρακτική
Ένας εργαζόμενος που μόλις προσλήφθηκε σε μια επιχείρηση χρειάζεται μια απλή έγκριση. Συμπληρώνει μια φόρμα και περιμένει διαδοχικές υπογραφές και ελέγχους. Τέσσερις ημέρες αργότερα λαμβάνει email με την απάντηση «Εγκρίθηκε».
Είναι πιθανό να αναρωτηθεί γιατί μια τόσο απλή υπόθεση απαιτεί τόσα στάδια. Αντίθετα, εργαζόμενος με δεκαπέντε χρόνια προϋπηρεσίας μπορεί να μην θέσει καν το ερώτημα. Γνωρίζει τη διαδικασία και έχει μάθει να προσαρμόζεται στις καθυστερήσεις.
Ο νεοεισερχόμενος δεν έχει εξοικειωθεί ακόμη με τους άγραφους κανόνες. Γι’ αυτό μπορεί να εντοπίσει ζητήματα που οι υπόλοιποι έχουν πάψει να θεωρούν προβληματικά.
Συχνά οι νέοι εργαζόμενοι λειτουργούν σαν αισθητήρες που καταγράφουν τις τριβές μέσα στον οργανισμό. Παρατηρούν περιττά στάδια, ασαφείς αρμοδιότητες, συσκέψεις που δεν αποδίδουν και διαδικασίες που καταναλώνουν χρόνο χωρίς να προσφέρουν ουσιαστική αξία.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε διαδικασία περισσεύει. Ορισμένοι έλεγχοι προστατεύουν την επιχείρηση, τους εργαζομένους και τους πελάτες. Το ζητούμενο είναι να ξεχωρίζουν οι αναγκαίες δικλίδες ασφαλείας από τις πρακτικές που συνεχίζονται αποκλειστικά από συνήθεια.
Η αμφισβήτηση, λοιπόν, δεν ισοδυναμεί αυτομάτως με έλλειψη σεβασμού προς την ιεραρχία. Μπορεί να γίνει αφετηρία για ουσιαστικές βελτιώσεις.
Η φιλοδοξία ίσως δεν έχει χαθεί
Άλλη συχνή κριτική είναι ότι οι νεότεροι εργαζόμενοι δεν ενδιαφέρονται πλέον για την επαγγελματική ανέλιξη. Τα στοιχεία, όμως, δίνουν διαφορετική εικόνα.
Σύμφωνα με παγκόσμια έρευνα της Deloitte, στην οποία συμμετείχαν περισσότεροι από 22.500 Millennials και μέλη της Generation Z από 44 χώρες, το 25% των συμμετεχόντων της Generation Z προτιμούσε τη γρήγορη επαγγελματική εξέλιξη, ενώ το 44% ευνοούσε μια πιο σταδιακή πορεία. Παράλληλα, το 76% ενδιαφερόταν να αναλάβει κάποια στιγμή ανώτερες διοικητικές θέσεις.
Τα δεδομένα θέτουν υπό αμφισβήτηση την εικόνα ότι οι νέοι έχουν εγκαταλείψει τις φιλοδοξίες τους. Αυτό που φαίνεται να αλλάζει είναι ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβάνονται την επιτυχία.
Επί δεκαετίες η επαγγελματική εξέλιξη ταυτιζόταν με την ανοδική πορεία στην εταιρική ιεραρχία. Σήμερα, όμως, μια επιτυχημένη καριέρα μπορεί να σημαίνει εξειδίκευση, απόκτηση νέων δεξιοτήτων ή μετακίνηση σε διαφορετικούς επαγγελματικούς χώρους.
Ρόλο παίζουν και οι οικονομικές συνθήκες. Σύμφωνα με την έκθεση της Deloitte για το 2026, το 69% των συμμετεχόντων της Generation Z αναφέρει ότι το κόστος ή η διαθεσιμότητα κατοικίας επηρεάζει τις επαγγελματικές του επιλογές και τον τόπο εργασίας του.
Άλλο είναι να αποδέχεται κανείς μια θέση σε άλλη πόλη όταν ο μισθός επιτρέπει αξιοπρεπή διαβίωση και άλλο να γνωρίζει ότι το μεγαλύτερο μέρος του εισοδήματός του θα κατευθύνεται στο ενοίκιο.
Μερικές φορές, ό,τι ερμηνεύεται ως έλλειψη φιλοδοξίας αποτυπώνει απλώς τις πραγματικές οικονομικές συνθήκες των εργαζομένων.
Πώς μαθαίνεται η δουλειά στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης
Η τεχνητή νοημοσύνη δημιουργεί μια ιδιαίτερη πρόκληση για όσους ξεκινούν τώρα την επαγγελματική τους πορεία. Δεν αλλάζει μόνο τον τρόπο εκτέλεσης των εργασιών, αλλά και τις διαδικασίες μέσα από τις οποίες αποκτάται εμπειρία.
Για χρόνια, πολλές εργασίες που ανατίθεντο σε νέους επαγγελματίες ήταν επαναλαμβανόμενες και χρονοβόρες. Συχνά θεωρούνταν αγγαρείες, είχαν όμως σημαντική εκπαιδευτική αξία.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ένας νέος εργαζόμενος στον οποίο ανατίθεται να συνοψίσει μια έκθεση 80 σελίδων. Για τον προϊστάμενό του, το αποτέλεσμα είναι δύο σελίδες με τα βασικά συμπεράσματα. Για τον ίδιο, η διαδικασία περιλαμβάνει την ανάγνωση, την αξιολόγηση και την ιεράρχηση των πληροφοριών.
Μέσα από αυτή την εργασία μαθαίνει να ξεχωρίζει τα σημαντικά στοιχεία, να αναγνωρίζει αντιφάσεις και να αξιολογεί επιχειρήματα.
Σήμερα, ένα εργαλείο τεχνητής νοημοσύνης μπορεί να δημιουργήσει μια πρώτη σύνοψη μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα. Ο χρόνος που εξοικονομείται είναι σημαντικός. Αν, όμως, εξαφανιστούν οι εργασίες μέσα από τις οποίες αποκτάται εμπειρία, μένει ανοιχτό το ερώτημα πώς οι νέοι επαγγελματίες θα αναπτύξουν την κρίση και την τεχνογνωσία τους.
Η αλλαγή έχει ήδη αρχίσει
Η έρευνα της Deloitte δείχνει ότι το 74% των συμμετεχόντων Millennials και Generation Z χρησιμοποιεί τεχνητή νοημοσύνη στην καθημερινή του εργασία. Το στοιχείο καταγράφει τη διάδοση των εργαλείων, δεν αποδεικνύει όμως αν οι εργαζόμενοι μαθαίνουν περισσότερα ή λιγότερα.
Δεν θα είχε νόημα να ζητείται από τους νέους να αφιερώνουν ώρες σε μηχανικές εργασίες μόνο επειδή έτσι εκπαιδεύτηκαν οι προηγούμενες γενιές. Ωστόσο, ένα σωστό αποτέλεσμα δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ο εργαζόμενος κατανοεί πώς προέκυψε.
Ένας έμπειρος επαγγελματίας μπορεί να αντιληφθεί ότι ένα συμπέρασμα είναι αμφισβητήσιμο ή ότι μια απάντηση δεν ανταποκρίνεται στις πραγματικές ανάγκες ενός πελάτη. Η ικανότητα αυτή αναπτύσσεται μέσα από την εξάσκηση, την καθοδήγηση και την εμπειρία.
Αν μια επιχείρηση αξιοποιεί την τεχνητή νοημοσύνη για να εξοικονομήσει χρόνο, χρειάζεται παράλληλα να εξετάσει πώς θα εκπαιδεύσει όσους προηγουμένως μάθαιναν μέσα από τις εργασίες που πλέον αυτοματοποιούνται.
Τα έμπειρα στελέχη θα μπορούσαν να διαθέτουν λιγότερο χρόνο στη διόρθωση επαναλαμβανόμενων εργασιών και περισσότερο στην επεξήγηση αποφάσεων, στην ανάλυση λαθών και στην αντιμετώπιση σύνθετων προβλημάτων.
Η τεχνολογία μπορεί να κάνει την εργασία ευκολότερη. Δεν πρέπει, όμως, να σταματήσει η εκπαίδευση των ανθρώπων επειδή περισσότερες εργασίες μπορούν πλέον να ανατίθενται στις μηχανές.
Οι φωνές της Gen Z και τα ερωτήματα που θέτουν
Η είσοδος μιας νέας γενιάς στην αγορά εργασίας συνοδεύεται πάντοτε από διαφορετικές προσδοκίες. Όσοι ξεκινούν σήμερα την επαγγελματική τους πορεία δεν έχουν προλάβει να εξοικειωθούν με πρακτικές που οι προηγούμενοι εργαζόμενοι έχουν αποδεχθεί ως δεδομένες. Έτσι, είναι πιθανότερο να αναρωτηθούν γιατί μια διαδικασία είναι τόσο περίπλοκη ή γιατί απαιτείται φυσική παρουσία για μια εργασία που μπορεί να γίνει εξ αποστάσεως.
Παράλληλα, η Generation Z εισέρχεται στην αγορά εργασίας σε περίοδο κατά την οποία μεταβάλλονται οι τεχνολογίες, οι μορφές απασχόλησης και οι προσδοκίες των εργαζομένων.
Η ευελιξία, η αυτονομία και οι ευκαιρίες μάθησης παρουσιάζονται συχνά ως απαιτήσεις που χαρακτηρίζουν αποκλειστικά τους νέους. Δεν χρειάζεται, όμως, να είναι κανείς νέος για να επιθυμεί ένα λογικό ωράριο, να θέλει να ακούγεται η άποψή του ή να αποφεύγει την περιττή γραφειοκρατία.
Για τις επιχειρήσεις, η πρόκληση δεν είναι απλώς η προσαρμογή στις προσδοκίες μιας νέας γενιάς. Είναι η επανεξέταση του τρόπου με τον οποίο οργανώνουν την εργασία, αξιολογούν την απόδοση, αναπτύσσουν τα στελέχη τους και αξιοποιούν την τεχνολογία.
Ίσως, στο τέλος, το βασικό ερώτημα να μην είναι πώς θα προσαρμοστεί η Generation Z στις επιχειρήσεις, αλλά τι μπορούν να μάθουν οι ίδιες οι επιχειρήσεις.

































