Tου Îίκου ΣμυÏναίου στο ephemeron , όπου μποÏείτε να διαβάσετε αναλυτικά και για τους δυο χάÏτες Î Ïιν από λίγες εβδομάδες η σÏλληψη ενός εκδότη και δÏο δημοσιογÏάφων ανÎδειξε πάλι Îνα γνωστό ζήτημα που ταλανίζει εδώ και χÏόνια την ελληνική δημοσιογÏαφία: τη λογική των εκβιασμών και της εκδοÏλευσης. Σε αυτό το κείμενο θα επιχειÏήσω μια ιστοÏική Ï€ÏοσÎγγιση του φαινομÎνου και θα εφαÏμόσω τη μÎθοδο ανάλυσης δικτÏων για την αναδειξη του πλÎγματος σχÎσεων που το χαÏακτηÏίζει.
Η φεÏόμενη ως απόπειÏα εκβιασμοÏ
Οι Παναγιώτης ΜαυÏίκος, Τάκης Μουσάς και ΧÏήστος ΦÏάγκου συνελήφθησαν για απόπειÏα ÎµÎºÎ²Î¹Î±ÏƒÎ¼Î¿Ï ÏƒÎµ βάÏος της Αμαλίας Κάτζου υπεÏθυνης του γÏαφείου ΤÏπου της ΕΥΔΑΠ. Î Ïοφανώς και οι κατηγοÏοÏμενοι διαθÎτουν το τεκμήÏιο της αθωότητας. Όμως τα ÎγγÏαφα με τις τηλεφωνικÎÏ‚ παÏακολουθήσεις που διÎÏÏευσαν στον Ï„Ïπο πεÏιγÏάφουν Îνα γνώÏιμο σενάÏιο: ο δημοσιογÏάφος φαίνεται να εκβιάζει την υπεÏθυνη ΤÏπου οÏτως ώστε η εταιÏεία στην οποία εÏγάζεται να του δώσει χÏήματα, καθώς και σε μια σειÏά συνεÏγάτες του, ως αντάλλαγμα “πÏοστασίαςâ€.
Η “πÏοστασία†αυτή παίÏνει δÏο μοÏφÎÏ‚: από τη μία ο φεÏόμενος ως εκβιαστής και οι συνεÏγάτες του υπόσχονται να μην επιτεθοÏν στην ίδια την εκβιαζόμενη, στον διευθÏνοντα σÏμβουλο της ΕΥΔΑΠόπου αυτή εÏγάζεται αλλά και στην κυβÎÏνηση, μÎσω του υπουÏÎ³Î¿Ï Î•Ï€Î¹ÎºÏατείας Îίκου Παππά. Ο φεÏόμενος ως εκβιαστής υπόσχεται επίσης θετική κάλυψη για τους παÏαπάνω και Ï€Ïοστασία Îναντι σε τυχόν αÏνητικά δημοσιεÏματα Ï„Ïίτων.
Î’Îβαια, όπως δείχνει ο ΛευτÎÏης ΧαÏαλαμπόπουλος στο εκτενÎÏ‚ άÏθÏο του στο Unfollow, οι επαγγελματικÎÏ‚ σχÎσεις Î¼ÎµÏ„Î±Î¾Ï Ï„Ï‰Î½ φεÏόμενων εκβιαστών και της εκβιαζόμενης είναι παλιÎÏ‚. Ο ΧαÏαλαμπόπουλος υποστηÏίζει ότι η ατυχής εξÎλιξη τους εντάσσεται στο γενικότεÏο πλαίσιο αναδιάÏθÏωσης των σχÎσεων ΜΜΕ και εξουσίας στην εποχή διακυβÎÏνησης ΣÏÏιζα.
ΧωÏίς να γνωÏίζω κατά πόσο αυτός ο ισχυÏισμός Îχει βάση, οÏτε βÎβαια να Ï€Ïοδικάσω την δικαστική Îκβαση της συγκεκÏιμÎνης υπόθεσης, μποÏÏŽ να παÏατηÏήσω δÏο ενδιαφÎÏοντα στοιχεία τα οποία αναδεικνÏει : από τη μία την ιστοÏική συνÎχεια μεθόδων, Ï€Ïακτικών αλλά και Ï€Ïοσώπων που ταλανίζουν τη δημοσιογÏαφία στην Ελλάδα εδώ και δεκαετίες· από την άλλη το γεγονός ότι πλÎον κεντÏικό Ïόλο στο σÏστημα της δημοσιογÏαφίας των εκβιασμών και των εκδουλεÏσεων παίζει το διαδίκτυο.
ΣÏντομο ιστοÏικό της δημοσιογÏαφίας των εκβιασμών
Η δημοσιογÏαφία των εκβιασμών δεν είναι νÎο φαινόμενο οÏτε εμφανίζεται αποκλειστικά στην Ελλάδα. Ήδη από το 19ο αιώνα η απόσπαση χÏημάτων μÎσω απειλών για δημοσιοποίηση ευαίσθητων πληÏοφοÏιών αποτελεί σημαντική πηγή εσόδων του Ï„Ïπου. Για παÏάδειγμα Îνας από τους πιο γνωστοÏÏ‚ δημοσιογÏάφους στις ΗΠΑ, ο James Gordon Bennett (1795–1872), ιδÏυτής της εφημεÏίδας New York Herald η οποία γνωÏίσε μεγάλη επιτυχία, δεν δίσταζε να εκβιάσει εμπλεκόμενους σε σκάνδαλα Îναντι χÏηματων.
Στη Μεγάλη Î’Ïετανία μοÏφÎÏ‚ της αÏιστοκÏατία όπως ο δοÏκας του Cumberland κι ο δοÏκας του York αγόÏασαν κατ’επανάληψη τη σιωπή εκβιαστών δημοσιογÏάφων και συγγÏαφÎων σχετικά με τις σεξουαλικÎÏ‚ τους συνήθειες. Το σκάνδαλο των ταμπλοϊντ του 2011 Îδειξε ότι Ï„Îτοιες Ï€ÏακτικÎÏ‚ δεν Îπαψαν ποτΠστα αγγλικά ΜΜΕ.
Στη Γαλλία, στα Ï„Îλη του 19ου αιώνα, οι εκδουλεÏσεις δημοσιογÏάφων σε Ï„Ïαπεζίτες και χÏηματιστÎÏ‚, Î¼ÎµÏ„Î±Î¾Ï Ï„Ï‰Î½ οποίων εκβιασμοί και συμβόλαια δημόσιας διαπόμπευσης, σημάδεψαν την εποχή του “αÏγυÏώνητου ΤÏπου†(presse vénale) την οποία πεÏιγÏάφει ο Ζολά στο μυθιστόÏημα Το ΧÏήμα. Η πεÏίπτωση του δημοσιογÏάφου Eric Laurent ο οποίος αποπειÏάθηκε Ï€Ïόσφατα να εκβιάσει τον βασιλιά του ΜαÏόκου δείχνει ότι και στη Γαλλία αυτά τα φαινόμενα συνεχίζονται.
Εκεί όμως που η δημοσιογÏαφία των εκβιασμών ανθίζει στις μÎÏες μας είναι σε χώÏες του Îότου οι οποίες χαÏακτηÏίζονται από ξαφνικό πλουτισμό των ελίτ και υψηλά ποσοστά διαφθοÏάς όπως η Κίνα, η Ινδία και η ÎιγηÏία. Η Ελλάδα μάλλον μοιÏάζεται κοινά χαÏακτηÏιστικά με αυτÎÏ‚.
Η ελληνική ιδιαιτεÏότητα
Η ιδιαιτεÏότητα της ελληνική πεÏίπτωσης Îγκειται στο γεγονός ότι ενώ στις υπόλοιπες ευÏωπαϊκÎÏ‚ χώÏες η πλειοψηφία των εκβιαστών της δημοσιογÏαφίας κινοÏνται στο πεÏιθώÏιο του Î¼Î·Î½Ï„Î¹Î±ÎºÎ¿Ï ÏƒÏ…ÏƒÏ„Î®Î¼Î±Ï„Î¿Ï‚, στην Ελλάδα αποτελοÏν Ï€ÏωταγωνιστÎÏ‚ της δημόσιας ζωής και άμεσους συνομιλητÎÏ‚ της πολιτικής και οικονομικής εξουσίας. Î Ïάγματι, η λεγόμενη διαπλοκή είναι μια μοÏφή εκπλεπτυσμÎνου εκβιασμοÏ. Από αυτή την άποψη το παÏάδειγμα του ΔΟΛ είναι χαÏακτηÏιστικό και κυÏίως διαχÏονικό.
Όπως αναφÎÏει ο ΔημήτÏης ΨαÏÏάς στη ΕφημεÏίδα των Συντακτών, είναι εκπληκτική η ομοιότητα της συμπεÏιφοÏάς του ΣταÏÏου ΨυχάÏη Ï€Ïος τον ΑλÎξη ΤσίπÏα με εκείνη του ΧÏήστου ΛαμπÏάκη Ï€Ïος τον ΑνδÏÎα ΠαπανδÏÎου την Ï€Ïώτη πεÏίοδο της «Αλλαγής». Όπως ο ΨυχάÏης φÎÏεται Îτοιμος να ανταλλάξει την εÏνοια του συγκÏοτήματος Ï€Ïος την κυβÎÏνηση ΣÏÏιζα-Ανελ με οικονομικά Ï€Ïονόμια, Îτσι κι ο ΛαμπÏάκης διαπÏαγματεÏονταν με τον ΠαπανδÏÎου ευνοϊκÎÏ‚ Ïυθμίσεις για τα δάνεια του το 1982.
Όμως σε άλλες πεÏιπτώσεις η συνδιαλλαγή είναι πιο άμεση. Για παÏάδειγμα μια γνωστή πεÏίπτωση εκδότη-εκβιαστή είναι αυτή του ΓÏηγόÏη Μιχαλόπουλου (1938-2013), διευθυντή της ακÏοδεξιάς εφημεÏίδας «ΕλεÏθεÏη ÎÏα». Ο Μιχαλόπουλος είναι από τους ελάχιστους δημοσιογÏάφους που καταδικάστηκε και Îκανε φυλακή για εκβιασμό, μάλλον γιατί τα θÏματα του ήταν πανίσχυÏοι επιχειÏηματίες όπως ο Λάτσης κι ο Αγγελόπουλος.
Άλλοι γνωστοί εκδότες και δημοσιογÏάφοι που Îχουν κατηγοÏηθεί για απόπειÏες συνδιαλλαγής απευθείας με την πολιτική και οικονομική εξουσία είναι ο ΘÎμος Αναστασιάδης, για το DVD της υπόθεσης Ζαχόπουλου, ο ΓιώÏγος ΚουÏής, ο ΓιώÏγος ΚαÏατζαφÎÏης καθώς και διάφοÏοι συνεÏγάτες τους.
Το λοÏμπεν ακÏοδεξιό διαδίκτυο
Οι μηντιάÏχες “πÏώτης γÏαμμής†ενδιαφÎÏονταν κυÏίως για δημόσια κονδÏλια (κατασκευÎÏ‚, εξοπλισμοί, υπηÏεσίες, διαφήμιση) και Ï„ÏαπεζικÎÏ‚ “διευκολÏνσειςâ€. Τα ποσά ήταν μεγάλα και οι απειλÎÏ‚ διακÏιτικά καλυπτόμενες πίσω από το Ï€Îπλο της πολιτικής κÏιτικής. Τα τελευταία χÏόνια όμως η φÏση της οικονομικής συνδιαλλαγής Î¼ÎµÏ„Î±Î¾Ï ÎœÎœÎ• και εξουσίας Îχει αλλάξει.
Από τα μÎσα της δεκαετίας του 2000 μια νÎα γενιά δημοσιογÏάφων-εκβιαστών φαίνεται να κάνει την εμφάνιση της, Ï€ÏοσαÏμόζοντας το “μοντÎλο Μιχαλόπουλουâ€. της απευθείας εκμαίευσης χÏημάτων, στην εποχή του διαδικτÏου, της ιδιωτικής τηλεόÏασης και του χÏηματιστηÏίου.
Î Ïώτο γνωστό κÏοÏσμα ήταν η σÏλληψη του φεÏόμενου ως διαχειÏιστή του μπλογκ press-gr ΑνδÏÎα ΚαψαμπÎλη, δημοσιογÏάφου στον «Κόσμο του Επενδυτή» και σταθεÏÎ¿Ï ÎºÎ±Î»ÎµÏƒÎ¼Îνου του Γιάννη Παπαγιάννη (καταδικασμÎνου επίσης για συκοφαντική δυσφήμηση) στο Extra Channel ιδιοκτησίας τότε ΓιώÏγου ΚουÏή. Η αÏξηση της επιÏÏοής του press-gr συνοδεÏτηκε από χÏησιμοποίηση του, ως μÎσο ÎµÎºÎ²Î¹Î±ÏƒÎ¼Î¿Ï ÎºÎ±Î¹ αντεκδίκησης Î¼ÎµÏ„Î±Î¾Ï Ï€Î¿Î»Î¹Ï„Î¹ÎºÏŽÎ½, δημοσιογÏάφων, εκδοτών, επιχειÏηματιών και συμπαÏομαÏτοÏντων, χωÏίς απαÏαίτητα αυτό να γίνεται εν γνώση ολόκληÏης της ομάδας που το ÎÏ„Ïεχε.
Πάνω στο λαϊκίστικο και μισαλλόδοξο μοντÎλο του press-gr στηÏίχθηκε και η τεÏάστια επιτυχία του tromaktiko, διαχειÏιστής του οποίου ήταν ο δολοφονηθείς δημοσιογÏάφος του Î Ïώτου ΘÎματος ΣωκÏάτης Γκιόλιας.
Η άλωση της Ï€ÏωτοποÏιακής εκείνη την εποχή μπλογκοσφαίÏας από το μηντιακό σÏστημα ανÎδειξε και παγίωσε την δημαγωγία και την ξενοφοβία ως βασικά συστατικά του ελληνόφωνου διαδικτÏου.
Σαφώς και καθ’όλη της δεκαετία του 2000 οι κÏατικÎÏ‚ διαφημιστικÎÏ‚ δαπάνες υπήÏξαν το βασικό μÎσο στήÏιξης εκδοτών και δημοσιογÏάφων φίλα Ï€Ïοσκείμενων Ï€Ïος τις κυβεÏνήσεις ΠΑΣΟΚ και ÎΔ. Έτσι εφημεÏίδες με ελάχιστη κυκλοφοÏία βÏÎθηκαν να κεÏδίζουν εκατομμÏÏια από διαφημιστικά πακÎτα ΔΕΚΟ, υπουÏγείων και ελεγχόμενων από το κÏάτος Ï„Ïαπεζών (βλÎπε παÏαδείγματα ΤÏάγκα, ΚÏÏτσου κλπ.).
Όμως η επιτυχία του press-gr και του tromaktiko ανÎδειξε τα πλεονεκτήματα του διαδικτÏου για τους επίδοξους ταγοÏÏ‚ της λοÏμπεν δημοσιογÏαφίας: χαμηλό κόστος, ευελιξία, ανωνυμία και ευκολία δικαιολόγησης χÏηματικών ποσών μÎσω διαφημιστικών δαπανών και άλλων ηλεκτÏονικών υπηÏεσιών χωÏίς τη δυνατότητα ελÎγχου και διασταÏÏωσης με στοιχεία επισκεψιμότητας.
Έτσι εξηγείται ότι στις διαÏÏοÎÏ‚ των τηλεφωνικών παÏακολουθήσεων για την τελευταία υπόθεση, ο Μουσάς φÎÏεται να ασκεί το Ïόλο του ενδιάμεσου όχι μόνο Ï€Ïος όφελος του εκδότη Παναγιώτη ΜαυÏίκου (με τις στενÎÏ‚ σχÎσεις με όλο το φάσμα της ακÏοδεξιάς από τη ÎΔ μÎχÏι τη ΧÏυσή Αυγή), αλλά κι Îνα πλήθος ιστότοπων που φαίνονται να λειτουÏγοÏν με το ίδιο μοντÎλο πιÎσεων οÏτως ώστε να εξασφαλίσουν διαφημιστικά κονδÏλια από την ΕΥΔΑΠ.
Η χαÏτογÏάφηση του κίτÏινου διαδικτÏου
Για να εξακÏιβώσω κατά πόσο αυτό το πλÎγμα πολιτικών συγγενειών, επαγγελματικών σχÎσεων και οικονομικών συνδιαλλαγών αποτυπώνεται διαδικτυακά Îκανα μια απλή άσκηση χαÏτογÏάφησης. ΧÏησιμοποίησα τη μÎθοδο ανάλυσης δικτÏων με την οποία είχα χαÏτογÏαφήσει την ακÏοδεξιά μπλογκοσφαίÏα το 2013.
Ως αÏχικό δείγμα χÏησιμοποίησα τους 11 ιστότοπους που αναφÎÏει η αστυνομική Îκθεση τις 23ης ΦεβÏουαÏίου ως υποδoχείς των χÏημάτων που φÎÏεται να ζητοÏσε ο Μουσάς απο την υπεÏθυνη Ï„Ïπου της ΕΥΔΑΠ. Οι ιστότοποι είναι οι εξής:
http://24-wres.gr
http://akropolinews.gr
http://ireporterworld.com
http://kourdistoportocali.com
Πηγή: greekmme.blogspot.com