ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ
Με ευκαιÏία το σημεÏινό εοÏτασμό της Παγκόσμιας ΗμÎÏας ΕλευθεÏίας του ΤÏπου, ο ΣτÎλιος ΚοÏλογλου συμμετείχε ως κεντÏικός ομιλητής σε ανοιχτή συζήτηση στην ÎδÏα των ΗνωμÎνων Εθνών στη ΓενεÏη, την οποία διοÏγάνωσαν ο ΟΗΕ και η UNESCO με Ï€Ïωτοβουλία της Μόνιμης ΑντιπÏοσώπου της Ελλάδας στον ΟΗΕ, κυÏίας ΚόÏκα.Με τίτλο, «Ο Ïόλος των ΜΜΕ στην Ï€Ïοώθηση ειÏηνικών και δίκαιων κοινωνιών χωÏίς αποκλεισμοÏς», η συζήτηση Ï€Ïαγματοποιήθηκε με τη συμμετοχή διπλωματών, στελεχών διεθνών οÏγανισμών, δημοσιογÏάφων και επαγγελματιών των μÎσων ενημÎÏωσης.
Στο πλαίσιο της ομιλίας του, ο ευÏωβουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ μίλησε για την ελευθεÏία των μÎσων ενημÎÏωσης η οποία στις μÎÏες μας απειλείται εξαιτίας μιας σειÏάς λόγων, όπως η συγκÎντÏωση της ιδιοκτησίας των μÎσων ενημÎÏωσης σε όλο και λιγότεÏα χÎÏια, η διάβÏωση της δημοκÏατίας, η νομιμοποιημÎνη πλÎον παÏακολοÏθηση των δημοσιογÏάφων, ο εκφοβισμός τους και οι φυσικÎÏ‚ επιθÎσεις εναντίον τους, η στοχοποίηση των πληÏοφοÏιοδοτών δημοσίου συμφÎÏοντος και η άνοδος της Ïομποτικής δημοσιογÏαφίας και των ψευδών ειδήσεων.
Ακολουθεί το πλήÏες κείμενο της ομιλίας:
«Η συζήτηση για την ελευθεÏία του ΤÏπου θÎτει από μόνη της Îνα παÏάδοξο. ΠοτΠστην ιστοÏία της ανθÏωπότητας δεν Îχει υπάÏξει τόση αφθονία πληÏοφοÏιών και μÎσων μαζικής ενημÎÏωσης όση σήμεÏα, αν ληφθοÏν υπόψη οι ιστοσελίδες ειδήσεων και τα κοινωνικά μÎσα ενημÎÏωσης.
Όχι για όλους και όχι για κάθε χώÏα φυσικά. ΠεÏίπου το Îνα Ï„Ïίτο του παγκόσμιου Ï€Î»Î·Î¸Ï…ÏƒÎ¼Î¿Ï â€“ 2,3 δισεκατομμÏÏια – δεν Îχει Ï€Ïόσβαση στο Διαδίκτυο. Και δεν μποÏοÏμε να τους ξεχνοÏμε.
ΠαÏόλα αυτά, η γενική τάση είναι πως σήμεÏα Îχουμε πεÏισσότεÏες ειδήσεις απ’ ÏŒ, τι παλιότεÏα. Και όμως, σÏμφωνα με την τελευταία Îκθεση της ΜΚΟ ΔημοσιογÏάφοι χωÏίς ΣÏνοÏα για το 2016, η ελευθεÏία των μÎσων ενημÎÏωσης απειλείται πλÎον, πεÏισσότεÏο από ποτÎ. «Έχουμε φθάσει στην εποχή της μετα-αλήθειας, της Ï€Ïοπαγάνδας και της καταπίεσης των ελευθεÏιών σε Îναν κόσμο στον οποίο οι επιθÎσεις στα μÎσα ενημÎÏωσης αποτελοÏν πια κοινοτοπία», καταλήγει η Îκθεση.
Ας Ïίξουμε μια ματιά στους Ï€Îντε βασικοÏÏ‚ λόγους αυτής της καταστÏοφικής εξÎλιξης.
1. Κατά τις τελευταίες δεκαετίες, παÏατηÏείται μια αυξανόμενη τάση για συγκÎντÏωση της ιδιοκτησίας των μÎσων ενημÎÏωσης σε όλο και λιγότεÏα χÎÏια
Η εξάÏτηση των μÎσων ενημÎÏωσης από πολιτικά και οικονομικά κÎντÏα ισχÏος διαÏκώς αυξάνεται. Τα οικονομικά Ï€Ïοβλήματα του παÏÎ±Î´Î¿ÏƒÎ¹Î±ÎºÎ¿Ï Î¤Ïπου, τόσο των Îντυπων όσο και των Ïαδιοτηλεοπτικών μÎσων, καθιστοÏν τους δημοσιογÏάφους πιο ευάλωτους στη λογοκÏισία και στην αυτολογοκÏισία.
2. Η διάβÏωση της δημοκÏατίας μÎσω των αντιτÏομοκÏατικών νόμων που θεσπίστηκαν μετά τις επιθÎσεις της 11ης ΣεπτεμβÏίου και η άνοδος των δημαγωγών
Από αυτή την άποψη, η εκλογή του Îτόναλντ ΤÏαμπ αποτελεί σημείο καμπής. Ας παÏατηÏήσουμε μόνο τη σχÎση του με την εφημεÏίδα που θεωÏείται η πιο σημαντική στον κόσμο, τους New York Times. Από τότε που ανακοίνωσε την υποψηφιότητά του, το καλοκαίÏι του 2015, ο τότε υποψήφιος και σήμεÏα Ï€ÏόεδÏος ΤÏαμπ Îχει αναÏτήσει τουλάχιστον 70 tweets αναφεÏόμενος στην εφημεÏίδα, αποκαλώντας την «αηδιαστική» και «ανÎντιμη», μια «εφημεÏίδα που πεθαίνει» και «γÏάφει μυθεÏματα». Η εφημεÏίδα Ï…Ï€Îστη απαγόÏευση της Ï€Ïόσβασης στις ενημεÏώσεις δημοσιογÏάφων του Î›ÎµÏ…ÎºÎ¿Ï ÎŸÎ¯ÎºÎ¿Ï…. Αποτελεί, εν ολίγοις, “τον εχθÏÏŒ του ΑμεÏÎ¹ÎºÎ±Î½Î¹ÎºÎ¿Ï Î›Î±Î¿Ïâ€, όπως τη χαÏακτήÏισε ο ΤÏαμπ. ΠοτΠστην ιστοÏία των ΗΠΑ δεν Îχουν σημειωθεί παÏόμοιες ÏητοÏικÎÏ‚ μίσους. Και η άνοδος των δημαγωγών δεν είναι ίδιο μονάχα της Î’ÏŒÏειας ΑμεÏικής. Τη βλÎπουμε επίσης στην ΟυγγαÏία, στη Ρωσία ή στην ΤουÏκία, η οποία Îχει καταστεί η μεγαλÏτεÏη φυλακή δημοσιογÏάφων.
3. Η παÏακολοÏθηση των δημοσιογÏάφων, ακόμη και στις πιο Ï€ÏοηγμÎνες δημοκÏατίες και η στοχοποίηση των πληÏοφοÏιοδοτών δημοσίου συμφÎÏοντος
Î ÎÏυσι, η γεÏμανική ΜποÏντεσταγκ ψήφισε νόμο που επεκτείνει τις εξουσίες μαζικής παÏακολοÏθησης της Ομοσπονδιακής ΥπηÏεσίας ΠληÏοφοÏιών (BND) χωÏίς να κάνει καμία εξαίÏεση για τους δημοσιογÏάφους. Οι λόγοι που αναφÎÏθηκαν για την εφαÏμογή του νÎου νόμο ήταν κυÏίως η ανάγκη καταπολÎμησης της Ï„ÏομοκÏατίας. Η BND μποÏεί πλÎον να κατασκοπεÏει βάσει νόμου όλους τους μη ΓεÏμανοÏÏ‚ και τους μη υπηκόους της ΕΕ, συμπεÏιλαμβανομÎνων των δημοσιογÏάφων και των δικηγόÏων. Όπως αποδεικνÏεται, παÏά τις επικÏίσεις που δÎχτηκε, ο νόμος αυτός συνÎβαλε στη νομιμοποίηση των υφιστάμενων Ï€Ïακτικών. ΣÏμφωνα με ÎγγÏαφα που δημοσίευσε το πεÏιοδικό Spiegel, ανάμεσα στους στόχους παÏακολοÏθησης συγκαταλÎγονταν το βÏετανικό BBC στο Αφγανιστάν και στο Λονδίνο, οι New York Times στο Αφγανιστάν, καθώς και τα κινητά και δοÏυφοÏικά τηλÎφωνα του Ï€ÏακτοÏείου ειδήσεων Reuters σε διάφοÏες χώÏες. ΜποÏείτε να φανταστείτε τι θα συμβεί με τους Î’ÏετανοÏÏ‚ δημοσιογÏάφους μετά το Brexit.
Στα Ï„Îλη του 2016, το ΗνωμÎνο Βασίλειο ενÎκÏινε νÎο νόμο που επεκτείνει τις αÏμοδιότητες επιτήÏησης των βÏετανικών υπηÏεσιών πληÏοφοÏιών, ο οποίος θεωÏήθηκε “το πιο ακÏαίο νομοθÎτημα που σχετίζεται με τις Ï€ÏακτικÎÏ‚ παÏακολοÏθησης στην ιστοÏία του ΗνωμÎνου Βασιλείουâ€. Στις αÏχÎÏ‚ του 2017, ο Ï€Ïοτεινόμενος νÎος «νόμος πεÏί κατασκοπείας» Ï€ÏοÎβλεπε να δοθεί το δικαίωμα στα δικαστήÏια, να καταδικάζουν σε φυλάκιση Îως και 14 ετών δημοσιογÏάφους που χÏησιμοποιοÏν πληÏοφοÏίες οι οποίες Îχουν διαÏÏεÏσει.
Τον ÎοÎμβÏιο, στον Καναδά, ανακαλÏφθηκε ότι τουλάχιστον Îξι δημοσιογÏάφοι είχαν Ï€Îσει θÏματα υποκλοπής από την επαÏχιακή αστυνομία του ΚεμπÎκ, η οποία, μόλις λίγες εβδομάδες Ï€Ïιν, είχε κατασχÎσει τον υπολογιστή ενός δημοσιογÏάφου στο πλαίσιο επιδÏομής που Ï€Ïαγματοποίησε στην εφημεÏίδα του. Σκοπός αυτής της Ï€Ïάξης ήταν να εντοπιστοÏν πηγÎÏ‚, τις οποίες οι δημοσιογÏάφοι Îχουν καθήκον να Ï€ÏοστατεÏουν.
ΣίγουÏα, μετά τις αποκαλÏψεις του Σνόουντεν σχετικά με το παγκόσμιο σÏστημα παÏακολοÏθησης της Εθνικής ΥπηÏεσίας Ασφαλείας των ΗΠΑ, όλοι γνωÏίζουμε ότι αποτελοÏμε εν δυνάμει στόχους παÏακολοÏθησης. Όμως, ο Σνόουντεν, τα Wikileaks και οι πληÏοφοÏιοδότες δημοσίου συμφÎÏοντος καταδιώκονται και απειλοÏνται. Η τιμωÏία των δÏο πληÏοφοÏιοδοτών του σκανδάλου LuxLeaks, που αποκάλυψαν ότι το ΛουξεμβοÏÏγο αποτελοÏσε φοÏολογικό παÏάδεισο στην καÏδιά της ΕΕ, καθώς και η δίκη του δημοσιογÏάφου που δημοσίευσε τις διαÏÏοÎÏ‚, ήταν το Ï€Ïάσινο φως για να καταδιώκεται κάθε άτομο το οποίο Ï€Ïοσπαθεί να πει την αλήθεια που δε βολεÏει τις αÏχÎÏ‚.
4. Οι φυσικÎÏ‚ επιθÎσεις και ο εκφοβισμός των δημοσιογÏάφων
Το 2016, 74 δημοσιογÏάφοι σκοτώθηκαν σε συνθήκες που σχετίζονταν με τη δουλειά τους. Κάποιοι σκοτώθηκαν επί τω ÎÏγω, ενώ Îκαναν ÏεποÏτάζ. Οι πεÏισσότεÏοι ήταν, ξεκάθαÏα, τα σκοπίμως στοχευμÎνα θÏματα μιας θανατηφόÏας βίας.
Τις τελευταίες δÏο δεκαετίες, οι δημοσιογÏάφοι σε εμπόλεμες ζώνες αποτελοÏν πλÎον στόχο. Το σημείο καμπής υπήÏξε ο βομβαÏδισμός της ΣεÏβικής ΤηλεόÏασης το 1999, όταν η διοίκηση του ÎΑΤΟ χαÏακτήÏισε τις κεντÏικÎÏ‚ εγκαταστάσεις της, στÏατιωτικό στόχο. Κατά τη διάÏκεια της τελευταίας δεκαετίας, 827 δημοσιογÏάφοι και εÏγαζόμενοι στα μÎσα ενημÎÏωσης σκοτώθηκαν.
Σε παγκόσμιο επίπεδο, τα δÏο Ï„Ïίτα των δημοσιογÏάφων που σκοτώθηκαν το 2016 βÏίσκονταν σε εμπόλεμες ζώνες. Αλλά δεν Ï€Ïόκειται μόνο για τις εμπόλεμες ζώνες — στις 21 ΑπÏιλίου, το ΣυμβοÏλιο της ΕυÏώπης δημοσίευσε τα αποτελÎσματα που εξάγονται από την Ï€Ïώτη μεγάλης κλίμακας ÎÏευνα με αντικείμενο τους δημοσιογÏάφους σε ολόκληÏη την ΕυÏώπη. ΠεÏισσότεÏα από τα δÏο Ï„Ïίτα των 940 δημοσιογÏάφων που συμμετείχαν, δήλωσαν ότι αντιμετώπισαν φυσικÎÏ‚ επιθÎσεις, εκφοβισμό ή παÏενόχληση λόγω της εÏγασίας τους τα τελευταία Ï„Ïία χÏόνια.
Κι αυτό συμβαίνει στην ΕυÏώπη μας, δεν αναφεÏόμαστε στον λυπηÏÏŒ κατάλογο από το Μεξικό ως το ΜπαχÏÎιν.
5. Η άνοδος της Ïομποτικής δημοσιογÏαφίας και των ψευδών ειδήσεων, αλλά και η διαστÏÎβλωση του Ï€Ïοβλήματος
Î Ïόσφατη ÎÏευνα του ΙνστιτοÏτου Reuters Îδειξε ότι στη συντÏιπτική πλειοψηφία των 26 χωÏών που αναλÏθηκαν, οι πεÏισσότεÏοι άνθÏωποι εμπιστεÏονται πεÏισσότεÏο ως πηγή ειδήσεων τα κοινωνικά μÎσα ενημÎÏωσης απ’ ότι τις εφημεÏίδες. Αλλά οι ειδήσεις στα κοινωνικά μÎσα δεν παÏάγονται από επαγγελματίες. Οι δημοσιογÏάφοι κάνουν λάθη και μεÏικÎÏ‚ φοÏÎÏ‚ διαδίδουν ψÎματα και Ï€Ïοπαγάνδα, αλλά υπάÏχουν πεÏισσότεÏοι μηχανισμοί για τον Îλεγχό τους από ÏŒ, τι για τα «αθώα» κοινωνικά μÎσα μαζικής ενημÎÏωσης.
Η κατανάλωση πληÏοφοÏιών στο διαδίκτυο δημιουÏγεί Îνα άλλο Ï€Ïόβλημα. Τα Ïομπότ συχνά υπαγοÏεÏουν ποιες είναι οι κÏÏιες ειδήσεις. ΧÏησιμοποιοÏν τον πεÏίφημο αλγόÏιθμό τους γι’ αυτό. Οι άνθÏωποι Îχουν την τάση να πιστεÏουν ότι όσο πεÏισσότεÏοι άνθÏωποι διαβάζουν, κάνουν like ή κοινοποιοÏν (share) μια είδηση, τόσο πιο αξιόπιστη είναι.
Αλλά μια ανάλυση από την αμεÏικανική ιστοσελίδα ειδήσεων Buzzfeed, η οποία Ï€Ïαγματοποιήθηκε τον ÎοÎμβÏιο του 2016, διαπίστωσε ότι κατά τους τελευταίους μήνες της Ï€Ïοεκλογικής πεÏιόδου των Ï€ÏοεδÏικών στις ΗΠΑ, οι ψευδείς ειδήσεις υπεÏÎβησαν τις Ï€ÏαγματικÎÏ‚ στα κοινωνικά μÎσα, κατοÏθώνοντας μάλιστα πεÏισσότεÏες κοινοποιήσεις (share) και μεγαλÏτεÏη αναγνωσιμότητα απ’ ότι το ειδησεογÏαφικό πεÏιεχόμενο κυÏίαÏχων μÎσων ενημÎÏωσης. Κατ’ αναλογία, μια Ï€Ïόσφατη ÎÏευνα Îδειξε ότι σχεδόν το Îνα Ï„ÎταÏτο των ΑμεÏικανών ενηλίκων κοινοποίησαν ψευδείς ειδήσεις, εν γνώσει ή εν αγνοία τους.
Αυτή όμως, είναι η μία πλευÏά του νομίσματος. Από την άλλη, μια μελÎτη που δημοσιεÏτηκε από την επιθεώÏηση Columbia Journalism Review το 2017, διαπίστωσε ότι το αναγνωστικό κοινό των ιστοχώÏων ψευδών ειδήσεων είναι πεÏίπου 10 φοÏÎÏ‚ μικÏότεÏο από αυτό των ιστοχώÏων αληθών ειδήσεων. Ακόμη Îνα Ï€Ïόβλημα που τίθεται για την αντιμετώπιση των ψευδών ειδήσεων είναι ότι ο ÏŒÏος συχνά χÏησιμοποιείται από τους άμεσα εμπλεκόμενους για να καταγγείλουν μη κολακευτικÎÏ‚ ή «άβολες» αναφοÏÎÏ‚ στο Ï€Ïόσωπό τους, όπως για παÏάδειγμα, ο ΑμεÏικανός Î ÏόεδÏος Îτόναλντ ΤÏαμπ, που συχνά κατηγοÏεί ÎγκÏιτα ΜΜΕ ως φοÏείς ψευδών ειδήσεων. Στην Αίγυπτο, για παÏάδειγμα, Îνας δημοσιογÏάφος του Al Jazeera που συνελήφθη τον ΔεκÎμβÏιο του 2016 εξακολουθεί να βÏίσκεται στη φυλακή με την κατηγοÏία ότι μετÎδιδε ψευδείς ειδήσεις.
ΕλλοχεÏει λοιπόν ο κίνδυνος της υπεÏβολής.
Ποια είναι η απάντηση σε όλα αυτά;
– Î Ïοώθηση και Ï€Ïοστασία της επαγγελματικής δημοσιογÏαφίας.
– ΧÏειαζόμαστε μια διεθνή συμφωνία που θα οÏίζει ότι οι δημοσιογÏάφοι Ï€ÏÎπει να Ï€ÏοστατεÏονται από όλες τις πλευÏÎÏ‚ σε Îναν πόλεμο.
– Οι δημοκÏατίες Ï€ÏÎπει να βÏουν Ï„Ïόπους για να βοηθοÏν τα μÎσα ενημÎÏωσης που βÏίσκονται σε κίνδυνο, είτε γιατί δÏαστηÏιοποιοÏνται σε χώÏες με απολυταÏχικά καθεστώτα είτε λόγω οικονομικών Ï€Ïοβλημάτων. Η εÏευνητική δημοσιογÏαφία διαδÏαματίζει καίÏιο Ïόλο, αποκαλÏπτοντας πολιτικÎÏ‚ και οικονομικÎÏ‚ παÏατυπίες.
– Εκπαίδευση: Τα σχολεία Ï€ÏÎπει να διδάσκουν στους νÎους πώς να διακÏίνουν τις Ï€ÏαγματικÎÏ‚ από τις ψευδείς ειδήσεις. Στη σημεÏινή εποχή της πληÏοφοÏίας, είναι τόσο σημαντικό όσο ήταν στους Ï€ÏοηγοÏμενους αιώνες το να μάθει κανείς το αλφάβητο.
– Δεν Ï€ÏÎπει να ξεχνάμε τα 2,3 δισεκατομμÏÏια που δεν Îχουν Ï€Ïόσβαση στο διαδίκτυο. Τις γυναίκες και τις μειονότητες που υπο-εκπÏοσωποÏνται στον τομÎα των μÎσων ενημÎÏωσης.
– Όταν τα μÎσα είναι ελεÏθεÏα και ανεξάÏτητα, μποÏοÏν να διασφαλίσουν ότι το κÏάτος δικαίου εφαÏμόζεται και γίνεται απολÏτως σεβαστό. Δεν αφοÏά μόνον την ελευθεÏία της ÎκφÏασης. ΑφοÏά επίσης την καταπολÎμηση της διαφθοÏάς και της φοÏοδιαφυγής και την Ï€Ïοώθηση της κοινωνικής δικαιοσÏνης. Η ελευθεÏία των μÎσων ενημÎÏωσης είναι το βαÏόμετÏο της δημοκÏατίας και της ευημεÏίας.»
Πηγή: greekmme.blogspot.com