Η ελληνική γλώσσα στο διάβα του χρόνου: Η έννοια του ελληνισμού (Μέρος Θ')

Η υφολογική διάσταση που προσέδωσε στο ζήτημα του γλωσσικού ελληνισμού ο Ηρωδιανός –την επισημάναμε στο τελευταίο άρθρο μας– μπορεί βασίμως να υποτεθεί ότι έχει τις ρίζες της στις αντιλήψεις του Αριστοτέλη για τη ρητορική.

Στο τρίτο βιβλίο του διδακτικού συγγράμματός του υπό τον τίτλο Ρητορική τέχνη, όπου καταπιάνεται αφενός με τη γλωσσική διατύπωση (λέξις) και αφετέρου με την ορθή διάταξη του λόγου (τάξις), ο σταγειρίτης φιλόσοφος προσεγγίζει την έννοια τού ελληνίζειν.

Εκκινώντας από την πεποίθηση ότι το ελληνίζειν, το να μιλά κανείς σωστά ελληνικά, είναι βασική αρχή της λέξεως (δηλαδή του ύφους κατά τον αείμνηστο Λυπουρλή), ο Αριστοτέλης παραθέτει τα συστατικά στοιχεία τού ελληνίζειν, με άλλα λόγια τα κριτήρια αξιολόγησης του τρόπου έκφρασης.

Στο σχετικό χωρίο του πέμπτου κεφαλαίου διαβάζουμε τα εξής: Έστι δ’ αρχή της λέξεως το ελληνίζειν· τούτο δ’ εστίν εν πέντε, πρώτον μεν εν τοις συνδέσμοις, […] δεύτερον δε το τοις ιδίοις ονόμασι λέγειν και μη τοις περιέχουσιν.

τρίτον μη αμφιβόλοις.

[…] τέταρτον, ως Πρωταγόρας τα γένη των ονομάτων διήρει, […] πέμπτον εν τω τα πολλά και ολίγα και εν ορθώς ονομάζειν («Η βάση, πάντως, του ύφους είναι το να μιλάει κανείς σωστά ελληνικά, κάτι που αφορά στα εξής πέντε πράγματα: Πρώτον στα συνδετικά μόρια […].

Μια δεύτερη [σ.σ.

εννοείται προϋπόθεση] είναι το να δηλώνουμε τα πράγματα με τις ειδικές δικές τους λέξεις και όχι με λέξεις γενικού περιεχομένου.

Μια τρίτη είναι το να μη χρησιμοποιούμε διφορούμενες λέξεις.

[…] Το τέταρτο είναι να διακρίνουμε –όπως έκανε ο Πρωταγόρας– τα γένη των ουσιαστικών […].

Το πέμπτο συνίσταται στο να δηλώνουμε σωστά τα πολλά, τα λίγα, το ένα», μτφρ Δημήτριος Λυπουρλής).Είναι προφανές ότι οι πέντε αυτοί αριστοτελικοί κανόνες τού ελληνίζειν (η σωστή χρήση των συνδετικών μορίων, ήτοι η τοποθέτησή τους στη φυσική τους θέση, η χρήση ειδικών και όχι γενικών όρων, η αποφυγή χρήσης αμφίσημων λέξεων, η ξεκάθαρη διάκριση του γένους των ονομάτων και, τέλος, η ορθή δήλωση του αριθμού, του πλήθους των πραγμάτων ή των...

Πηγή/Περισσότερα: in.gr