Εντείνεται το κύμα ληστειών σε μουσεία της Ευρώπης

Πέρασε ένας χρόνος από τη θεαματική διάρρηξη στο Μουσείο του Λούβρου, κατά την οποία αφαιρέθηκαν γαλλικά κοσμήματα του Στέμματος αξίας τουλάχιστον 101 εκατ. δολαρίων. Το κύμα ληστειών σε μουσεία της Ευρώπης δεν έχει κοπάσει. Αντιθέτως, δυναμώνει. Από την Ουαλία ως τη Σικελία, περισσότεροι από 14 πολιτιστικοί χώροι έχουν δεχθεί επιθέσεις από τις αρχές του 2025. Οι υποθέσεις φέρνουν στο φως σοβαρά κενά στην προστασία των συλλογών.

Οι γαλλικές αρχές έχουν συλλάβει οκτώ άτομα για τη ληστεία του Λούβρου τον Οκτώβριο του 2025. Τα κλεμμένα κοσμήματα του 19ου αιώνα, όμως, δεν έχουν ακόμη εντοπιστεί. Οι διαρρήξεις που ακολούθησαν σε άλλες χώρες ενισχύουν την εκτίμηση ότι το περιστατικό δεν ήταν μεμονωμένο και ότι ενδέχεται να έδωσε ώθηση σε μιμητές και σε οργανωμένες εγκληματικές ομάδες.

«Το Λούβρο ήταν ένα καμπανάκι αφύπνισης: οποιοδήποτε μουσείο μπορεί να γίνει στόχος», είπε στη Wall Street Journal ο Κρις Μαρινέλο, ιδρυτής της Art Recovery International, εταιρείας που ασχολείται με τον εντοπισμό κλεμμένων έργων τέχνης.

Στροφή σε χρυσό, μπρούντζο και πολύτιμους λίθους

Η τάση που διαμορφώνεται δείχνει ότι οι δράστες στρέφονται όλο και περισσότερο σε αντικείμενα από χρυσό, μπρούντζο και πολύτιμους λίθους, υλικά που μπορούν να αποσυναρμολογηθούν ή να λιώσουν. Σε δέκα από τις πρόσφατες διαρρήξεις, οι κλέφτες άφησαν στην άκρη τους πίνακες και επικεντρώθηκαν σε αντικείμενα των οποίων τα υλικά κρατούν εμπορική αξία ακόμη και αν χαθεί η αρχική μορφή.

Ερευνητές αναφέρουν ότι παράνομοι έμποροι κοσμημάτων μπορούν να ξανακόψουν μεγάλους πολύτιμους λίθους και να τους μετατρέψουν σε μικρότερους, δυσκολότερους στον εντοπισμό, ώστε να μεταπωληθούν στη διεθνή αγορά. Ένας αναγνωρίσιμος πίνακας, αντίθετα, δύσκολα διατίθεται χωρίς να προκαλέσει υποψίες.

Χαρακτηριστική είναι η κλοπή της 5ης Οκτωβρίου στο Κέντρο Σύγχρονης Τέχνης C. Karoutzos, στην κεντρική Γαλλία. Οι δράστες πήραν ένα μπρούντζινο κάλυμμα βιβλίου, βάρους περίπου 150 κιλών, που είχε σχεδιάσει ο Σαλβαδόρ Νταλί και έφερε διακόσμηση από χρυσό, πολύτιμους λίθους και κοχύλια. Το αντικείμενο αγνοείται. Ο ιδιοκτήτης του μουσείου, Κριστιάν Καρουτζός, μίλησε για «πραγματική τραγωδία».

Οι πίνακες, από την άλλη, ανακτώνται συχνότερα. Επτά έργα που είχαν κλαπεί από το Ίδρυμα Μαγκνάνι Ρόκα στην Πάρμα και από το Μουσείο Ρενουάρ στη νότια Γαλλία βρέθηκαν και επιστράφηκαν. Ανάμεσά τους έργα των Ρενουάρ, Σεζάν και Ματίς. «Δεν μπορείς να λιώσεις έναν Ρενουάρ», σημειώνει ο Μαρινέλο.

Διαρρήξεις που τελειώνουν μέσα σε λίγα λεπτά

Οι επιθέσεις γίνονται και πολύ πιο γρήγορες. Το 1990, δύο άνδρες ντυμένοι αστυνομικοί χρειάστηκαν 81 λεπτά για να αποσπάσουν έργα των Βερμέερ και Ρέμπραντ από το Μουσείο Ιζαμπέλα Στιούαρτ Γκάρντνερ στη Βοστώνη. Η διάρρηξη στο Ίδρυμα Μαγκνάνι Ρόκα, αντίθετα, ολοκληρώθηκε σε λιγότερο από τρία λεπτά.

Ο Τζεφ Κέλι, πρώην πράκτορας του FBI και ειδικός στην ασφάλεια μουσείων, περιγράφει το μοτίβο: οι δράστες μπαίνουν μέσα, αρπάζουν όσα αντικείμενα προλάβουν και φεύγουν πριν καταφθάσει η αστυνομία. Ακόμη και όταν οι συναγερμοί λειτουργούν, η καταδίωξη ξεκινά συχνά αφού οι κλέφτες έχουν ήδη διαφύγει.

Κάμερες ασφαλείας σε πόλεις όπως το Παρίσι, το Σάο Πάολο, το Άμστερνταμ και η Βιέννη επιτρέπουν στις αρχές να ανασυνθέτουν τις διαδρομές των δραστών. Στο Σάο Πάολο, βίντεο έδειξε δύο κλέφτες να μεταφέρουν οκτώ χαρακτικά του Ματίς. Το υλικό οδήγησε στον εντοπισμό τους και τα έργα ανακτήθηκαν τον Αύγουστο.

Ψηφιακές επιθέσεις και τεχνητή νοημοσύνη

Νέα διάσταση δίνουν οι κυβερνοεπιθέσεις. Τον Ιούλιο, το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας του Παρισιού δέχθηκε ψηφιακή παραβίαση που έθεσε εκτός λειτουργίας, χωρίς να γίνει αμέσως αντιληπτό, τα συστήματα συναγερμού και παρακολούθησης. Δύο μήνες αργότερα, διαρρήκτες έκοψαν μια έξοδο κινδύνου και, με φλόγιστρα, αφαίρεσαν περίπου έξι κιλά χρυσού, αξίας σχεδόν 2 εκατ. δολαρίων. Ανάμεσα στα κλοπιμαία βρίσκονταν ιστορικά αντικείμενα από την περίοδο του «Πυρετού Χρυσού» της Καλιφόρνια.

Στο Λούβρο προχωρούν παρεμβάσεις τόσο στη φυσική φύλαξη όσο και στην ψηφιακή προστασία. Συγκροτείται ειδική μονάδα κυβερνοπροστασίας, τοποθετούνται περισσότερες κάμερες και ενισχύονται τα εξωτερικά εμπόδια και τα προστατευτικά κιγκλιδώματα. Σχεδιάζεται, παράλληλα, κέντρο ασφαλείας ανάλογο με όσα λειτουργούν σε μεγάλες συγκοινωνιακές υποδομές. Το μουσείο αναγνωρίζει, πάντως, ότι οφείλει να φυλάξει τη συλλογή του χωρίς να αναιρέσει τον δημόσιο χαρακτήρα του, καθώς δέχεται περίπου 30.000 επισκέπτες την ημέρα. «Τα μουσεία δεν είναι φρούρια», αναφέρει σε ανακοίνωσή του.

Ο Μαρινέλο προειδοποιεί ότι οι εγκληματίες αξιοποιούν πλέον και εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης, ώστε να εντοπίζουν μουσεία με μεγάλες συλλογές χρυσού ή κτίρια που θεωρούν ευκολότερα στην παραβίαση. Την ίδια στιγμή, μουσεία χρησιμοποιούν συστήματα τεχνητής νοημοσύνης για να εξετάζουν τη συμπεριφορά των επισκεπτών και να εντοπίζουν πιθανές απειλές. Ειδικοί υποστηρίζουν, επίσης, ότι σε αρκετές περιπτώσεις η αναβάθμιση των καμερών μπορεί να γίνει με κόστος εκατοντάδων, και όχι χιλιάδων, δολαρίων.

Επαναλειτουργία με κενές προθήκες

Οι συνέπειες δεν σταματούν στην οικονομική αξία των κλοπιμαίων. Το Λούβρο άνοιξε ξανά την Πινακοθήκη του Απόλλωνα χωρίς τα κοσμήματα που φιλοξενούσε, και ένας χώρος βασιλικών θησαυρών μετατράπηκε σε αίθουσα χωρίς τα εκθέματά του.

Στην Ισπανία, το Δημοτικό Αρχαιολογικό Μουσείο της Βιγιένα μένει κλειστό από τις 27 Αυγούστου. Εκείνη την ημέρα, διαρρήκτες παραβίασαν πλαϊνή είσοδο και πήραν δεκάδες αντικείμενα της Εποχής του Χαλκού από χρυσό, ασήμι και κεχριμπάρι, ανάμεσά τους βραχιόλια, κύπελλα, φιάλες και τρία στέμματα. Η ληστεία κράτησε περίπου τρία λεπτά και στέρησε από το μουσείο το σημαντικότερο έκθεμά του.

Την ίδια ημέρα, στη Βιέννη, κλάπηκε από το Μουσείο Εφαρμοσμένων Τεχνών κολιέ του οίκου Van Cleef & Arpels, κατασκευής 1939, με 673 διαμάντια. Το μουσείο αποφάσισε να ανοίξει ξανά την έκθεση την επόμενη ημέρα, για να δείξει εμπιστοσύνη στα μέτρα ασφαλείας του. Η έκθεση συγκέντρωσε τελικά περισσότερους από 70.000 επισκέπτες.

Στη Γαλλία, το Μουσείο Λαλίκ ετοιμάζεται να ανοίξει ξανά στις 28 Νοεμβρίου, έπειτα από την κλοπή 27 αντικειμένων, κυρίως κοσμημάτων, τον Ιούλιο. Η διευθύντριά του, Βερονίκ Μπρουμ Σάιχ, ανακοίνωσε ότι η αίθουσα για τα πρώιμα κοσμήματα του Ρενέ Λαλίκ θα παρουσιάζει φωτογραφίες στη θέση των πρωτοτύπων. «Η επαναλειτουργία χωρίς κοσμήματα σημαίνει αναγκαστικά ότι θα αφηγηθούμε την ιστορία διαφορετικά», δήλωσε. Πρόσθεσε ότι προτιμήθηκε η επαναλειτουργία από την παρατεταμένη αναστολή της λειτουργίας.

Στο Λούβρο μένει ανοιχτό το ερώτημα πότε θα ξαναεκτεθεί το μοναδικό βασιλικό κόσμημα που άφησαν πίσω τους οι δράστες: το στέμμα της αυτοκράτειρας Ευγενίας. Έπεσε και παραμορφώθηκε κατά τη διαφυγή τους. Οι συντηρητές διαπίστωσαν ότι λείπει ένας από τους οκτώ χρυσούς αετούς και δέκα από τα 1.354 διαμάντια του. Τα 56 σμαράγδια και η κεντρική σφαίρα διασώθηκαν. Το μουσείο δηλώνει ότι θα το παρουσιάσει όταν υπάρξει κατάλληλος, ειδικά προστατευμένος χώρος.

Το κύμα των ληστειών φέρνει στο προσκήνιο μια δύσκολη ισορροπία. Τα μουσεία καλούνται να μένουν ανοιχτοί δημόσιοι χώροι και, ταυτόχρονα, να προστατεύουν αντικείμενα που συχνά δεν αντικαθίστανται. Οι νέες τεχνολογίες και τα αυστηρότερα μέτρα μπορούν να περιορίσουν τους κινδύνους. Οι διαδοχικές επιθέσεις, όμως, δείχνουν ότι η ασφάλεια χρειάζεται διαρκή επανεξέταση και όχι μόνο αντίδραση ύστερα από κάθε ληστεία.

Μείνετε σε επαφή μαζί μας:
Κάντε like κι ακολουθήστε τη σελίδα μας στο Facebook
Στο Twitter: Follow