Πρώτη αιτία νομικής τυφλότητας η εκφύλιση της ωχράς, σχεδόν στο 50% μετά τα 80

Περίπου 200 εκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον κόσμο έχουν ηλικιακή εκφύλιση της ωχράς κηλίδας. Μέχρι το 2040 ο αριθμός αυτός προβλέπεται να ανέλθει στα 300 εκατομμύρια.

Ο επίκουρος καθηγητής Οφθαλμολογίας στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης, Τρίφων Ρότσος, αναφέρει ότι η νόσος είναι η πρώτη αιτία νομικής τυφλότητας στον ανεπτυγμένο κόσμο. Το ποσοστό κινείται από 10% έως 13% μετά τα 60 έτη και πλησιάζει το 50% στην ηλικία άνω των 80-85 ετών.

Σε συνέντευξη στο Πρακτορείο Fm, στην εκπομπή της Τάνιας Μαντουβάλου «104,9 Μυστικά Υγείας», σημειώνει μεταξύ άλλων ότι η έγκαιρη διάγνωση, η πρόοδος στις ενέσιμες θεραπείες και οι νέες εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης ανοίγουν άλλες προοπτικές για τη διατήρηση της όρασης. Αναλύει πόσο μετρά η έγκαιρη αναγνώριση των συμπτωμάτων, ποιες είναι οι διαφορές των δύο μορφών της νόσου και ποιες θεραπευτικές δυνατότητες έχουν προστεθεί.

Γονίδια, κάπνισμα, περιβάλλον και η άνοδος της ηλικίας

Όπως εξήγησε ο κ. Ρότσος, πρόκειται για νόσο φθοράς που πλήττει το τμήμα του αμφιβληστροειδούς το οποίο εξυπηρετεί την κεντρική όραση.

Η ωχρά κηλίδα επιτρέπει την ανάγνωση, την αναγνώριση προσώπων και τη διάκριση των λεπτομερειών. Όταν υφίσταται βλάβη, η καθημερινότητα και η ανεξαρτησία του ανθρώπου μπορούν να επηρεαστούν σε μεγάλο βαθμό. Η πάθηση εμφανίζεται συχνότερα όσο μεγαλώνει η ηλικία, με την επιβάρυνση να γίνεται ιδιαίτερα έντονη μετά τα 80-85 έτη.

Στην εμφάνισή της συμβάλλουν, ανάμεσα σε άλλους παράγοντες, η γενετική προδιάθεση, το κάπνισμα και το περιβάλλον. Η άνοδος του προσδόκιμου ζωής αναμένεται να αυξήσει ακόμη περισσότερο το φορτίο της νόσου.

Οι δύο μορφές της νόσου και το σύμπτωμα που λειτουργεί ως καμπανάκι

Η ηλικιακή εκφύλιση της ωχράς κηλίδας χωρίζεται σε δύο βασικές μορφές, την ξηρού τύπου και την υγρού τύπου, που λέγεται και εξιδρωματική. Η ξηρή είναι η συχνότερη. Η υγρή εμφανίζεται λιγότερο συχνά, μπορεί όμως να οδηγήσει σε ταχύτερη απώλεια όρασης και χρειάζεται έγκαιρη διάγνωση και αντιμετώπιση. Το ποια μορφή έχει ο ασθενής κρίνει την επιλογή της θεραπευτικής στρατηγικής και τον τρόπο με τον οποίο παρακολουθείται η εξέλιξη.

Ο καθηγητής στάθηκε στα πρώιμα συμπτώματα, που ενίοτε αποδίδονται λανθασμένα στην ηλικία ή στην ανάγκη για καινούργια γυαλιά. Χαρακτηριστικό προειδοποιητικό σημάδι είναι η μεταμορφοψία, δηλαδή η παραμόρφωση των ευθειών γραμμών. Ο ασθενής μπορεί, για παράδειγμα, να δει γραμμές που έως τότε φαίνονταν ίσιες να γίνονται ξαφνικά κυρτές ή στραβές.

Μπορεί επίσης να δυσκολεύεται να ξεχωρίσει καθαρά τις λεπτομέρειες ή να εμφανίζει θόλωση στο κέντρο της όρασης.

Ο κ. Ρότσος σημείωσε ότι, όταν η όραση δεν καλυτερεύει παρά την αλλαγή γυαλιών, πρέπει να ελέγχεται το ενδεχόμενο προβλήματος στην ωχρά κηλίδα. Γι' αυτό συνέστησε οφθαλμολογικό έλεγχο μία φορά τον χρόνο. Η ξαφνική παραμόρφωση των γραμμών ή η απότομη πτώση της όρασης επιβάλλουν άμεση εξέταση από οφθαλμίατρο. Η καθυστέρηση μπορεί να επιβαρύνει την κατάσταση, καθώς ασθενείς που προσέρχονται με ήδη αισθητά μειωμένη οπτική οξύτητα ενδέχεται να έχουν αναπτύξει αλλοιώσεις που περιορίζουν τις δυνατότητες αποκατάστασης.

Η πορεία της διάγνωσης

Η διάγνωση ξεκινά με την οφθαλμολογική εξέταση και τη βυθοσκόπηση. Αν εντοπιστούν ύποπτα ευρήματα, ο οφθαλμίατρος μπορεί να ζητήσει εξειδικευμένες απεικονιστικές εξετάσεις. Ανάμεσά τους είναι η οπτική τομογραφία συνοχής (OCT), που αποτυπώνει με λεπτομέρεια τις στιβάδες του αμφιβληστροειδούς και βοηθά στην εκτίμηση των αλλοιώσεων της ωχράς. Στην υγρή μορφή η έγκαιρη διάγνωση έχει ιδιαίτερο βάρος, γιατί η γρήγορη έναρξη θεραπείας μπορεί να συμβάλει στη διατήρηση της όρασης.

Με τα νεότερα φάρμακα, το διάστημα χωρίς ένεση μπορεί να φτάσει τις 20 εβδομάδες.

Στην υγρή μορφή της ηλικιακής εκφύλισης της ωχράς κηλίδας, βασική θεραπευτική επιλογή είναι, κατά τον καθηγητή, οι ενδοϋαλοειδικές εγχύσεις φαρμάκων. Οι θεραπείες αυτές εφαρμόζονται στην κλινική πράξη από τα μέσα της δεκαετίας του 2000 και έχουν αλλάξει αισθητά την αντιμετώπιση της νόσου. Σε πολλούς ασθενείς η όραση μπορεί να σταθεροποιηθεί ή και να βελτιωθεί.

Ένα από τα βασικά προβλήματα ήταν, ωστόσο, η ανάγκη για συχνές επαναχορηγήσεις, σε ορισμένες περιπτώσεις κάθε μήνα, κάτι που βαραίνει τους ασθενείς και τις οικογένειές τους. Η ανάπτυξη νεότερων φαρμάκων έχει επιτρέψει να μεγαλώσουν τα μεσοδιαστήματα ανάμεσα στις εγχύσεις. Σε επιλεγμένους ασθενείς και υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, τα διαστήματα μπορούν να φτάσουν περίπου τους τέσσερις μήνες. Έχουν καταγραφεί και περιπτώσεις με μεσοδιάστημα έως και 20 εβδομάδες.

Το πόσο συχνά γίνονται οι εγχύσεις ορίζεται ξεχωριστά για κάθε ασθενή, ανάλογα με την ανταπόκρισή του και τη δραστηριότητα της νόσου. Η παρακολούθηση εξακολουθεί να είναι αναγκαία ακόμη και όταν τα διαστήματα ανάμεσα στις θεραπείες επιμηκύνονται.

Ξηρή μορφή, διατροφή και συμπληρώματα

Η αντιμετώπιση της ξηρής μορφής διαφέρει από εκείνη της υγρής, αφού δεν υπάρχει μία θεραπεία που να εφαρμόζεται σε όλους τους ασθενείς. Ο καθηγητής συνέστησε αποχή από το κάπνισμα, προστασία των ματιών από την έντονη ηλιακή ακτινοβολία με κατάλληλα γυαλιά ηλίου και ισορροπημένη διατροφή.

Ξεχώρισε τα πράσινα φυλλώδη λαχανικά και τα ψάρια που είναι πλούσια σε ωμέγα-3 λιπαρά οξέα, όπως οι σαρδέλες και το σκουμπρί.

Ανέφερε ακόμη ότι συγκεκριμένα συμπληρώματα διατροφής, με αντιοξειδωτικά και ουσίες που συνδέονται με τις χρωστικές της ωχράς κηλίδας, μπορούν να βοηθήσουν ώστε να επιβραδυνθεί η εξέλιξη της νόσου σε κατάλληλα επιλεγμένους ασθενείς.

Η επιλογή τους οφείλει να στηρίζεται στο στάδιο της εκφύλισης και στις οδηγίες του οφθαλμιάτρου, γιατί δεν ωφελούνται όλοι οι ασθενείς με τον ίδιο τρόπο.

Γονιδιακή θεραπεία και λιγότερες επαναλαμβανόμενες εγχύσεις

Ο καθηγητής ρωτήθηκε σε ποιο σημείο βρίσκονται οι κλινικές δοκιμές της γονιδιακής θεραπείας, για την οποία γίνεται συχνά λόγος ως υπόσχεση θεραπείας «μία κι έξω», και πόσο κοντά βρίσκεται η εφαρμογή της ως θεραπεία ρουτίνας. Μία ερευνητική κατεύθυνση που εξετάζεται είναι η γονιδιακή θεραπεία, με σκοπό ο αμφιβληστροειδής να παράγει ο ίδιος τη θεραπευτική ουσία και να περιοριστεί η ανάγκη για επαναλαμβανόμενες ενέσεις.

Η προσέγγιση αυτή παραμένει υπό διερεύνηση και εξακολουθεί να συναντά σημαντικές προκλήσεις, ανάμεσά τους η αποτελεσματικότητα και το κόστος. Παράλληλα αναπτύσσονται νέα φάρμακα που δρουν μέσω διαφορετικών μηχανισμών, ενώ βρίσκονται σε εξέλιξη κλινικές μελέτες προχωρημένων φάσεων. Επιδίωξη είναι μια αποτελεσματικότερη και πιο μακρόχρονη αντιμετώπιση της νόσου, με μικρότερη επιβάρυνση για τους ασθενείς.

Τεχνητή νοημοσύνη για τον έλεγχο της όρασης στο σπίτι

Προοπτικές διαγράφονται και από τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης στην παρακολούθηση της νόσου. Ο κ. Ρότσος ανέφερε ότι αναπτύσσονται συστήματα ελέγχου κατ' οίκον, μέσω των οποίων οι ασθενείς θα μπορούν να κάνουν ορισμένες εξετάσεις με ειδικές συσκευές.

Στη συνέχεια, αλγόριθμοι τεχνητής νοημοσύνης θα αναλύουν τα δεδομένα, αναζητώντας ενδείξεις που σχετίζονται με τη νόσο και την εξέλιξή της. Σε ένα τέτοιο μοντέλο, η τεχνολογία θα μπορούσε να ειδοποιεί τον ασθενή όταν χρειάζεται περαιτέρω έλεγχος και να διευκολύνει την παραπομπή του σε εξειδικευμένο κέντρο.

Ο κ. Ρότσος εκτίμησε ότι η τεχνητή νοημοσύνη θα αποκτήσει ουσιαστικό ρόλο στην κλινική πράξη. Διευκρίνισε, πάντως, ότι οι εφαρμογές αυτές χρειάζονται επιπλέον ανάπτυξη και αξιολόγηση προτού ενσωματωθούν ευρύτερα στην καθημερινή κλινική πρακτική.

Το κεντρικό μήνυμα είναι ότι η έγκαιρη αναγνώριση των συμπτωμάτων, η τακτική παρακολούθηση και η κατάλληλη θεραπευτική παρέμβαση μπορούν να συμβάλουν αποφασιστικά ώστε να διατηρηθούν η όραση και η ανεξαρτησία των ανθρώπων που πάσχουν από ηλικιακή εκφύλιση της ωχράς κηλίδας.

Μείνετε σε επαφή μαζί μας:
Κάντε like κι ακολουθήστε τη σελίδα μας στο Facebook
Στο Twitter: Follow