Οι τιμές ενέργειας ξαναφέρνουν σε Ευρώπη και Ελλάδα τον χειμώνα του 2022

Η Ευρώπη, και μαζί της η Ελλάδα, μπαίνει σε έναν από τους δυσκολότερους και πιο αβέβαιους χειμώνες των τελευταίων ετών. Η ενεργειακή κρίση του 2022 επανέρχεται στη μνήμη, την ώρα που οι διεθνείς αγορές ενέργειας σημειώνουν ξανά διαδοχικά ρεκόρ. Οι αυξημένες τιμές σε ρεύμα, φυσικό αέριο και καύσιμα θέρμανσης και κίνησης συνθέτουν ένα εκρηκτικό μείγμα, που απειλεί άμεσα τη δυνατότητα των νοικοκυριών να αντεπεξέλθουν, αλλά και την αντοχή μικρομεσαίων και μεγάλων επιχειρήσεων.

Νοικοκυριά και επιχειρήσεις βρίσκονται μπροστά σε εξαιρετικά δύσκολο και αβέβαιο χειμώνα, μετά την απότομη αναζωπύρωση της ενεργειακής κρίσης, η οποία απειλεί την κοινωνική συνοχή και την οικονομική σταθερότητα.

Λίγες ημέρες μετά τη Σύνοδο Κορυφής και το ρήγμα ανάμεσα στους «27», καθώς δεν προέκυψε κοινή ευρωπαϊκή λύση, η ανησυχία μεγαλώνει. Ενδεικτικά είναι όσα δήλωσε ο Ευρωπαίος επίτροπος Ενέργειας και Στέγασης, Νταν Γιόργκενσεν. Προειδοποίησε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει μπροστά της έναν «δύσκολο χειμώνα» για τους πολίτες και τις επιχειρήσεις και εκτίμησε πως «δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι η κατάσταση στη Μέση Ανατολή βελτιώνεται».

Νέο άλμα στις τιμές

Η αγορά ενέργειας μπαίνει σε αναταραχή. Η ελληνική χονδρεμπορική τιμή του ρεύματος ξεπέρασε τα 240 ευρώ ανά μεγαβατώρα (MWh). Την ίδια ώρα, σε χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, όπως η Ουγγαρία, η Ρουμανία και η Βουλγαρία, οι τιμές πέρασαν το όριο των 300 ευρώ/MWh.

Η κύρια αιτία του νέου κύματος ανατιμήσεων εντοπίζεται στο φυσικό αέριο, με την τιμή του στον ευρωπαϊκό κόμβο TTF να πλησιάζει τα 90 ευρώ. Επειδή η ηλεκτροπαραγωγή στην Ελλάδα στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στο αέριο, κάθε άνοδος στο καύσιμο περνά άμεσα και αναπόφευκτα στην τιμή του ρεύματος.

Παράλληλα, το διεθνές περιβάλλον παραμένει ιδιαίτερα εύφλεκτο:

• Γεωπολιτικές εντάσεις: Οι συγκρούσεις που συνεχίζονται και οι επιθέσεις των Χούθι στη θάλασσα έχουν ρίξει τις εξαγωγές υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) από τον Περσικό Κόλπο μόλις στο 30% των επιπέδων πριν από τον πόλεμο.
• Πετρέλαιο: Το αργό πετρέλαιο στις διεθνείς αγορές κρατιέται σταθερά πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι.
• Αποθέματα και καιρός: Οι ευρωπαϊκές αποθήκες φυσικού αερίου έχουν χαμηλά αποθέματα, ενώ οι μετεωρολογικές προβλέψεις για ιδιαίτερα ψυχρό χειμώνα ανεβάζουν απότομα τη ζήτηση.

Βαρύ το κόστος για τα νοικοκυριά

Για τα ελληνικά νοικοκυριά, ο χειμώνας που έρχεται προσθέτει ένα ακόμη βάρος. Το πετρέλαιο θέρμανσης άρχισε να διατίθεται με μέση τιμή στα μεγάλα αστικά κέντρα κοντά στα 1,55 έως 1,60 ευρώ το λίτρο. Σε απομακρυσμένες και ορεινές περιοχές το κόστος ανεβαίνει ακόμη περισσότερο, εξαιτίας των εξόδων μεταφοράς.

Ιδίως στη Βόρεια Ελλάδα, όπου οι χαμηλές θερμοκρασίες επιβάλλουν χρήση θέρμανσης για πολλούς μήνες, η κατάσταση περιγράφεται ως ασφυκτική:

• Μειωμένες παραγγελίες: Οι παραγγελίες έχουν πέσει αισθητά, αναφέρουν οι πρατηριούχοι, καθώς οι καταναλωτές είτε τηρούν στάση αναμονής είτε περιορίζονται σε ελάχιστες ποσότητες.
• Δομικά προβλήματα: Μεγάλο τμήμα του κτιριακού αποθέματος της χώρας αποτελείται από παλιές κατοικίες χωρίς ενεργειακή θωράκιση, με αποτέλεσμα μεγάλες απώλειες θερμότητας και ακόμη υψηλότερη κατανάλωση.
• Πράσινα τιμολόγια: Σημαντικές αυξήσεις στους λογαριασμούς τους επόμενους μήνες αναμένονται για περίπου το 60% των νοικοκυριών που παραμένουν στα κυμαινόμενα («πράσινα») τιμολόγια ρεύματος.

Παρά τα κρατικά μέτρα στήριξης, στα οποία περιλαμβάνονται επιδότηση στην αντλία και αυξημένο επίδομα θέρμανσης για τους δικαιούχους, πολλοί κρίνουν την ελάφρυνση ανεπαρκή. Απορροφάται γρήγορα από το γενικευμένο κύμα ακρίβειας σε ενοίκια, μετακινήσεις και βασικά αγαθά.

Οι επιχειρήσεις κοντά στο όριο αντοχής

Αν για τα νοικοκυριά το ζητούμενο είναι να ζεστάνουν το σπίτι τους, για τις επιχειρήσεις, και ιδίως για τις μικρομεσαίες (ΜμΕ) και τις ενεργοβόρες βιομηχανίες, διακυβεύεται η ίδια η βιωσιμότητά τους.

• Μικρομεσαίες επιχειρήσεις και λιανεμπόριο: Καταστήματα εστίασης, αρτοποιεία, κρεοπωλεία και μικρές βιοτεχνίες βλέπουν τα λειτουργικά τους έξοδα να εκτοξεύονται. Έναν υπέρογκο λογαριασμό ρεύματος δύσκολα μπορούν να τον περάσουν στον καταναλωτή, αφού η αγοραστική δύναμη των πολιτών είναι ήδη εξαντλημένη.
• Βιομηχανία και ανταγωνιστικότητα: Οι μεγάλες παραγωγικές μονάδες διαπιστώνουν ότι το κόστος παραγωγής τους ανεβαίνει ραγδαία έναντι ανταγωνιστριών εταιρειών εκτός Ευρώπης, εξέλιξη που απειλεί τις εξαγωγές και τις θέσεις εργασίας.
• Αλυσίδα ανατιμήσεων: Το αυξημένο ενεργειακό κόστος στη μεταποίηση και τα logistics προκαλεί δευτερογενείς ανατιμήσεις σε όλη την εφοδιαστική αλυσίδα και κρατά τον πληθωρισμό σε υψηλά επίπεδα.

Αναζητούνται λύσεις για την ακρίβεια

Η απουσία ενιαίας και δραστικής ευρωπαϊκής απάντησης βαραίνει ακόμη περισσότερο την εικόνα. Καθώς οι σύνοδοι κορυφής της Ε.Ε. δεν έχουν καταλήξει σε μόνιμη δομική μεταρρύθμιση της αγοράς ενέργειας, το ενδιαφέρον στρέφεται στις επικείμενες συνεδριάσεις των υπουργών Οικονομικών (Eurogroup).

Οι πιέσεις προς τις εθνικές κυβερνήσεις για παράταση ή διεύρυνση των έκτακτων επιδοτήσεων δυναμώνουν. Τα δημοσιονομικά περιθώρια, όμως, είναι περιορισμένα, και έτσι η εξισορρόπηση ανάμεσα στη δημοσιονομική πειθαρχία και την κοινωνική προστασία γίνεται εξαιρετικά δύσκολη εξίσωση.

Ο χειμώνας που καταφθάνει δοκιμάζει ξανά τα όρια της οικονομίας και της κοινωνικής συνοχής. Χωρίς ουσιαστική αποκλιμάκωση των διεθνών τιμών φυσικού αερίου και πετρελαίου, ή χωρίς στοχευμένα και γενναία μέτρα στήριξης, η ενεργειακή ακρίβεια απειλεί να διευρύνει την ενεργειακή φτώχεια και να κλείσει επιχειρήσεις που δεν αντέχουν το βάρος των λογαριασμών. Η ετοιμότητα και τα αντανακλαστικά της πολιτείας τους επόμενους μήνες θα κρίνουν το εύρος των απωλειών σε αυτή τη νέα φάση της ενεργειακής κρίσης.

Μείνετε σε επαφή μαζί μας:
Κάντε like κι ακολουθήστε τη σελίδα μας στο Facebook
Στο Twitter: Follow