Ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ: τι κρίνεται για τον Τραμπ, το Κογκρέσο και τον πόλεμο στο Ιράν

Οι ενδιάμεσες εκλογές της 3ης Νοεμβρίου δεσπόζουν στην αμερικανική και στη διεθνή ειδησεογραφία. Φέρνουν σε δύσκολη θέση τον πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ και το κόμμα του, τους Ρεπουμπλικανούς, και αναμένεται να επηρεάσουν και την πορεία του πολέμου στο Ιράν.

Ορισμένοι Δημοκρατικοί έχουν ήδη ξεκαθαρίσει ότι, αν επικρατήσουν, η έρευνα για τις καταγγελίες διαφθοράς που αφορούν την οικογένεια Τραμπ θα βρεθεί στην κορυφή των προτεραιοτήτων τους.

Ανάλυση του Al Jazeera επιχειρεί να χαρτογραφήσει τι βρίσκεται σε διακύβευση.

Από την κάλπη θα κριθεί ποιο κόμμα θα ελέγχει το Κογκρέσο και, μαζί με αυτό, η κατεύθυνση των δύο τελευταίων ετών της θητείας Τραμπ.

Καθοριστικές θα αποδειχθούν και για σημαντικά αξιώματα σε πολιτειακό και τοπικό επίπεδο.

Σημαντικές νίκες, όμως, μπορεί να μην επαρκούν για να ανατραπεί η ισορροπία δυνάμεων στην Ουάσιγκτον, όπως τονίζει το AJ.

Η ψηφοφορία έχει οριστεί για τις 3 Νοεμβρίου.

Η αναμέτρηση για τον έλεγχο Βουλής και Γερουσίας

Οι ενδιάμεσες διεξάγονται στη μέση της προεδρικής θητείας, οπότε το αξίωμα του προέδρου δεν τίθεται υπό κρίση.

Στο κέντρο βρίσκεται η μάχη για τον έλεγχο του Κογκρέσου.

Το νομοθετικό σώμα των ΗΠΑ έχει δύο σκέλη: τη Βουλή των Αντιπροσώπων και τη Γερουσία.

Η θητεία των βουλευτών διαρκεί δύο χρόνια, γι' αυτό και οι 435 έδρες της Βουλής ανανεώνονται όλες στις 3 Νοεμβρίου.

Οι περισσότερες αναμετρήσεις, πάντως, λογίζονται ήδη τυπικές, με σαφές φαβορί.

Έτσι, η πλειοψηφία στη Βουλή θα κριθεί σε λίγες μόνο κούρσες, περίπου 50.

Η εικόνα μπορεί να μεταβληθεί. Το Al Jazeera σημειώνει, ωστόσο, ότι σχεδόν όλοι οι αξιόπιστοι αναλυτές εκλογών προβλέπουν νίκη των Δημοκρατικών στη Βουλή, ορισμένοι μάλιστα με διαφορά έως και 15 εδρών.

Οι πιθανότητες των Δημοκρατικών να πάρουν τη Γερουσία είναι μικρότερες.

Το σώμα αριθμεί μόλις 100 έδρες.

Οι γερουσιαστές υπηρετούν εξαετή θητεία, οπότε αυτή τη φορά κρίνονται 35 έδρες.

Ανταγωνιστικές θεωρούνται περίπου δώδεκα από αυτές.

Περισσότερες οι αμφίρροπες αναμετρήσεις

Κι όμως, οι πιθανότητες των Δημοκρατικών να καταλάβουν τη Γερουσία έχουν αυξηθεί, καθώς πλήθυναν οι αμφίρροπες κούρσες.

Υποψήφιοι της Αριστεράς έχουν κερδίσει έδαφος σε πολιτείες με συντηρητική παράδοση, όπως το Τέξας και το Κάνσας, δίνοντας στο Δημοκρατικό Κόμμα περισσότερες ευκαιρίες για πλειοψηφία στη Γερουσία σε αυτόν τον εκλογικό κύκλο.

Επειδή ο αντιπρόεδρος μπορεί με την ψήφο του να λύσει τις ισοπαλίες, οι Δημοκρατικοί χρειάζονται 51 έδρες για να ελέγχουν το σώμα.

Ρεπουμπλικανός έντυσε το σκυλάκι του με τρόπο που καλεί σε υπερψήφιση του κόμματός του.

Ο κομματικός έλεγχος και τα όριά του

Το Κογκρέσο ψηφίζει νόμους και εγκρίνει τους ομοσπονδιακούς προϋπολογισμούς.

Ακόμη και πλειοψηφία και στα δύο σώματα μπορεί να μην αρκεί ώστε ένα κόμμα να ορίζει τη νομοθετική ατζέντα της χώρας.

Στη Βουλή των Αντιπροσώπων οι νόμοι περνούν με απλή πλειοψηφία. Στη Γερουσία, για να καμφθεί η διαδικασία που είναι γνωστή ως filibuster, απαιτούνται συνήθως 60 ψήφοι.

Ο μηχανισμός αυτός επιτρέπει σε μειοψηφική ομάδα να καθυστερεί επ' αόριστον τη νομοθεσία, εκτός αν συγκεντρωθεί υπερπλειοψηφία.

Άρα, αν ένα κόμμα δεν κερδίσει πάνω από 60 έδρες στη Γερουσία, τα περισσότερα νομοσχέδια θα εξακολουθήσουν να χρειάζονται τουλάχιστον κάποια διακομματική στήριξη.

Ακόμη και αν ένα κείμενο περάσει και από τα δύο σώματα, ο πρόεδρος μπορεί να ασκήσει βέτο σε ό,τι φτάνει στο γραφείο του.

Για να παρακαμφθεί προεδρικό βέτο χρειάζεται πλειοψηφία δύο τρίτων τόσο στη Βουλή όσο και στη Γερουσία.

Η τόσο ευρεία διακομματική συναίνεση που απαιτείται για κάτι τέτοιο είναι εξαιρετικά σπάνια.

Η πιο πρόσφατη φορά ήταν τον Ιανουάριο του 2021, στην πρώτη θητεία του Τραμπ.

Τότε ο πρόεδρος είχε ήδη ηττηθεί στις εκλογές του 2020 και είδε τη στήριξη των Ρεπουμπλικανών βουλευτών να εξαφανίζεται όταν επιχείρησε να μπλοκάρει νομοσχέδιο για τις αμυντικές δαπάνες.

Υπάρχουν, πάντως, περιπτώσεις όπου η διακομματική στήριξη υπερισχύει των ενστάσεων του προέδρου. Νομοσχέδιο για την αύξηση της προσφοράς κατοικιών πέρασε νωρίτερα φέτος και από τα δύο σώματα με πλειοψηφίες που δεν ανατρέπονται με βέτο, παρά τη δηλωμένη αντίθεση του Τραμπ.

Αν οι Ρεπουμπλικανοί κρατήσουν το Κογκρέσο

Οι Ρεπουμπλικανοί διαθέτουν σήμερα πλειοψηφία και στα δύο σώματα, με 53 έδρες στη Γερουσία και 218 στη Βουλή των Αντιπροσώπων.

Με τον Τραμπ στον Λευκό Οίκο, το κόμμα είχε την τελευταία διετία αυτό που αποκαλείται τριπλή κυριαρχία, δηλαδή τον έλεγχο και των τριών μοχλών εξουσίας.

Οι πλειοψηφίες αυτές τον βοήθησαν να περάσει νομοσχέδια που ο ίδιος θεωρεί εμβληματικά, όπως τη σημαντική αύξηση της χρηματοδότησης προς την Υπηρεσία Μετανάστευσης και Τελωνείων (ICE) και τις περικοπές σε ορισμένες μορφές δημόσιας υγειονομικής περίθαλψης, στο πλαίσιο ριζικού φορολογικού νομοσχεδίου για το 2025.

Οι αριθμοί τους, όμως, δεν έφτασαν για το σύνολο των νομοθετικών προτεραιοτήτων του.

Δεν κατάφερε, συγκεκριμένα, να περάσει τον ομοσπονδιακό νόμο για την ταυτοποίηση των ψηφοφόρων, γνωστό ως SAVE America Act, εξαιτίας της αντίστασης των Δημοκρατικών.

Υπήρξαν και περιπτώσεις όπου Ρεπουμπλικανοί του αντιστάθηκαν, ιδίως στο ζήτημα των δασμών.

Ορισμένοι ψήφισαν επίσης υπέρ της επιβολής της εξουσίας του Κογκρέσου στον πόλεμο των ΗΠΑ και του Ισραήλ εναντίον του Ιράν.

Αν το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα διατηρήσει και τη Βουλή και τη Γερουσία τον Νοέμβριο, οι πλειοψηφίες του θα μπορούσαν να συνεχίσουν να στηρίζουν τη νομοθετική ατζέντα του Τραμπ. Υπάρχει, ωστόσο, μια σοβαρή επιφύλαξη.

Όσο θα πλησιάζει το 2028, οι νομοθέτες θα κοιτούν με αγωνία τη διάθεση των ψηφοφόρων.

Επειδή ο Τραμπ δεν μπορεί να διεκδικήσει τρίτη θητεία, κάποιοι Ρεπουμπλικανοί ίσως είναι πιο πρόθυμοι να του αντιταχθούν δημόσια την επόμενη διετία, ώστε να ενισχύσουν τις εκλογικές τους προοπτικές απέναντι σε έναν πρόεδρο που βρίσκεται σε μεταβατικό στάδιο.

Αν κρατήσουν τη Γερουσία και χάσουν τη Βουλή, θα μπορούν ακόμη να τον βοηθήσουν στην επικύρωση υποψηφίων για σημαντικές ομοσπονδιακές θέσεις.

Η έγκριση εκατοντάδων ομοσπονδιακών θέσεων περνά από απλή πλειοψηφία της Γερουσίας. Σε αυτές περιλαμβάνονται και δικαστικά αξιώματα, όπως οι δικαστές του Ανώτατου Δικαστηρίου.

Αν τον έλεγχο αναλάβουν οι Δημοκρατικοί

Το κόμμα που ελέγχει το Κογκρέσο, με λίγες εξαιρέσεις, ορίζει ποια νομοσχέδια μπαίνουν σε ψηφοφορία και πότε.

Για τους Δημοκρατικούς, το κρισιμότερο αποτέλεσμα μιας πλειοψηφίας σε ένα ή και στα δύο σώματα θα ήταν η δυνατότητα να εμποδίσουν τον Τραμπ να προωθήσει νομοθετικά την ατζέντα του την επόμενη διετία.

Οι αναλυτές, πάντως, περιμένουν ότι ένα Κογκρέσο με δημοκρατική ηγεσία θα κινηθεί κυρίως αμυντικά, απορρίπτοντας τις προτάσεις του.

Η ανάληψη πρωτοβουλίας και η ψήφιση δικής τους νομοθετικής ατζέντας θα είναι πολύ δυσκολότερη, ακόμη και με πλειοψηφία και στη Βουλή και στη Γερουσία. Όσα προωθήσουν οι Δημοκρατικοί θα εξακολουθήσουν να προσκρούουν στο βέτο του Τραμπ.

Η πλειοψηφία, όμως, θα βοηθούσε τα μέλη του κόμματος να ενσωματώσουν τις πολιτικές τους προτεραιότητες σε νομοσχέδια χρηματοδότησης που πρέπει οπωσδήποτε να περάσουν.

Η προοπτική ενός κυβερνητικού shutdown θα μπορούσε να πιέσει τους Ρεπουμπλικανούς να ψηφίσουν τα νομοσχέδια του προϋπολογισμού, ακόμη και αν δεν συμφωνούν με όλους τους όρους.

Οι Δημοκρατικοί θα μπορούν επίσης να φέρνουν θέματα σε ψηφοφορία, ώστε να υποχρεώσουν Ρεπουμπλικανούς του Κογκρέσου να αντιταχθούν σε δημοφιλείς πολιτικές ή απλώς να τοποθετηθούν δημόσια σε ζητήματα που διχάζουν την κοινή γνώμη.

Ο αρχηγός της μειοψηφίας στη Βουλή των Αντιπροσώπων, Χακίμ Τζέφρις, παρουσίασε σχέδιο 100 ημερών για την περίπτωση που οι Δημοκρατικοί αναλάβουν τον έλεγχο της Βουλής.

Στην κορυφή της ατζέντας βρίσκονται ψηφοφορίες για τις περικοπές στη χρηματοδότηση του συστήματος υγείας που στηρίζει ο Τραμπ, για την επιβολή της εξουσίας του Κογκρέσου στον πόλεμο μεταξύ ΗΠΑ, Ισραήλ και Ιράν, καθώς και για την ανατροπή του προγράμματος δασμών του.

Τα ζητήματα αυτά έχουν διχάσει τη βάση των Ρεπουμπλικανών και θα φέρουν δύσκολα διλήμματα σε νομοθέτες που ήδη ετοιμάζονται για τις εκλογές του 2028.

Το ενδεχόμενο μομφής κατά του Τραμπ

Στις προεκλογικές συγκεντρώσεις που δίνει για λογαριασμό των Ρεπουμπλικανών εν όψει του Νοεμβρίου, ο Τραμπ επαναλαμβάνει την ανησυχία του ότι ο έλεγχος του Κογκρέσου από τους Δημοκρατικούς θα μπορούσε να οδηγήσει σε ένα μόνο ενδεχόμενο: τρίτη διαδικασία μομφής εναντίον του.

Έχει ήδη αντιμετωπίσει μομφή δύο φορές στην πρώτη του θητεία.

«Αν δεν κερδίσουμε, θα καταλήξουν να μου ασκήσουν μομφή», είπε σε συγκέντρωση στο Ντουράντ της Οκλαχόμα, στις αρχές Οκτωβρίου.

Αν οι Δημοκρατικοί αναλάβουν τη Βουλή ή τη Γερουσία, θα ηγηθούν δεκάδων επιτροπών. Μέσω αυτών θα μπορούν να ανοίξουν έρευνες, με δικαίωμα κλήτευσης, για σειρά θεμάτων.

Ορισμένοι Δημοκρατικοί έχουν ήδη δηλώσει ότι η διερεύνηση των καταγγελιών διαφθοράς για την οικογένεια Τραμπ θα αποτελεί κορυφαία προτεραιότητα.

Οι βουλευτές της Βουλής μπορούν επίσης να απαγγείλουν κατηγορίες και, τελικά, να ψηφίσουν την αποπομπή ομοσπονδιακών αξιωματούχων, συμπεριλαμβανομένου του προέδρου, με απλή πλειοψηφία.

Για να απομακρυνθεί όμως κάποιος από το αξίωμά του, η Γερουσία πρέπει πρώτα να τον καταδικάσει με πλειοψηφία δύο τρίτων.

Ίσως ακόμη πιο κρίσιμο είναι ότι, αν οι Δημοκρατικοί πάρουν τη Γερουσία, θα μπορούν να μπλοκάρουν την επικύρωση των διορισμένων από τον Τραμπ σε καίριες θέσεις κατά τα δύο τελευταία χρόνια της θητείας του.

Ο Ντόναλντ Τραμπ ανησυχεί για την έκβαση των επερχόμενων εκλογών, μολονότι δεν το παραδέχεται.

Πόλεμος στο Ιράν και οικονομία: τι μπορεί να αλλάξει

Άνοδος των Δημοκρατικών θα αποτύπωνε πιθανότατα δυσαρέσκεια προς την κυβέρνηση Τραμπ, χωρίς όμως άμεση και χειροπιαστή μεταβολή σε πολλά από τα ζητήματα που σημάδεψαν την προεκλογική περίοδο.

Αν, για παράδειγμα, εξασφαλίσουν και τις δύο πλειοψηφίες στο Κογκρέσο, θα μπορούσαν να αξιοποιήσουν την επιρροή τους για να επιδιώξουν την αντιμετώπιση ζητημάτων οικονομικής προσιτότητας, με έμφαση στη στέγαση, την υγειονομική περίθαλψη και το κόστος διαβίωσης.

Δεν μπορούν, όμως, να αλλάξουν αμέσως τους αμέτρητους παράγοντες που οδήγησαν στην άνοδο των τιμών της βενζίνης και των τροφίμων. Όποια βελτίωση έρθει, θα επιτευχθεί κατά πάσα πιθανότητα με μεγάλη δυσκολία, αργά και σταδιακά.

Ανάλογα ισχύουν και για τον πόλεμο των ΗΠΑ και του Ισραήλ εναντίον του Ιράν.

Το Σύνταγμα των ΗΠΑ αναθέτει αποκλειστικά στο Κογκρέσο την κήρυξη πολέμου, εξουσία που δεν έχει ασκηθεί από τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο.

Οι πρόεδροι επιστρατεύουν εδώ και καιρό διάφορα νομικά επιχειρήματα για να παρακάμψουν αυτή τη συνταγματική απαίτηση.

Πρόσφατα η κυβέρνηση Τραμπ υποστήριξε ότι ο πόλεμος των ΗΠΑ και του Ισραήλ εναντίον του Ιράν δεν απαιτούσε έγκριση του Κογκρέσου, καθώς ο πρόεδρος έχει καθήκον να προστατεύει τον αμερικανικό λαό.

Ο Τραμπ έχει επίσης ισχυριστεί ότι ο πόλεμος έχει ξεκινήσει και σταματήσει αρκετές φορές, ανανεώνοντας κάθε φορά το περιθώριο των 60 ημερών που διαθέτει για να λάβει την έγκριση του Κογκρέσου.

Για να επαναβεβαιώσουν την εξουσία του Κογκρέσου να κηρύσσει πόλεμο, οι Δημοκρατικοί θα μπορούσαν να ψηφίσουν ένα νομικά δεσμευτικό ψήφισμα για τις πολεμικές εξουσίες, ώστε να περιορίσουν τον Τραμπ. Για να υπερνικήσουν όμως προεδρικό βέτο, θα χρειαστούν στήριξη δύο τρίτων.

Ακόμη και αν ένα τέτοιο ψήφισμα ξεπερνούσε το βέτο, ειδικοί αναφέρουν ότι δεν είναι σαφές πώς θα αντιδρούσε το αμερικανικό δικαστικό σώμα στην περίπτωση που ο Τραμπ αγνοούσε τη βούληση του Κογκρέσου.

Ακόμη και έτσι, οι Δημοκρατικοί θα μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν τον έλεγχο του Κογκρέσου για να επιχειρήσουν να εμποδίσουν οποιαδήποτε χρηματοδότηση του πολέμου.