Μη αμειβόμενη εργασία και τεχνητή νοημοσύνη: το κενό στις οικονομικές συζητήσεις

Στις συζητήσεις για ενδεχόμενη ανατροπή της οικονομίας από την τεχνητή νοημοσύνη υπάρχει ένα κενό. Οι σημαντικές δραστηριότητες της μη αμειβόμενης εργασίας μένουν, σε μεγάλο βαθμό, στο περιθώριο.

Οι στατιστικολόγοι ονομάζουν τις δραστηριότητες αυτές «οικιακή παραγωγή», συγκεντρώνουν όμως ελάχιστα στοιχεία γι’ αυτές. Η Αμερικανική Έρευνα Χρήσης Χρόνου (ATUS) πραγματοποιείται κάθε χρόνο στις Ηνωμένες Πολιτείες, η κλίμακά της όμως είναι μικρή, ενώ οι περισσότερες χώρες του ΟΟΣΑ αντλούν ανάλογες πληροφορίες σπανιότερα. Αποτέλεσμα είναι να υπάρχουν λίγες οικονομικές έρευνες και σχεδόν καμία πολιτική συζήτηση για τον τρόπο με τον οποίο οι περισσότεροι άνθρωποι διαθέτουν το μεγαλύτερο μέρος του χρόνου τους.

Παρ’ όλα αυτά, επενδυτές και υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής οφείλουν να συνυπολογίζουν τις μη αμειβόμενες δραστηριότητες. Όταν κοινωνικές ή τεχνολογικές μεταβολές μεταφέρουν δραστηριότητα έξω από τα όρια της παραγωγής, από την αμειβόμενη στη μη αμειβόμενη ή αντίστροφα, χρειάζεται να αλλάζει και η ανάγνωση των οικονομικών σημάτων.

Στις δεκαετίες του 1970 και του 1980, τα επίσημα μεγέθη για την άνοδο του ΑΕΠ και της παραγωγικότητας ενισχύθηκαν σε χώρες όπως το Ηνωμένο Βασίλειο και οι ΗΠΑ. Εν μέρει αυτό συνέβη επειδή οι μεταβαλλόμενες κοινωνικές συμβάσεις ωθούσαν περισσότερες παντρεμένες γυναίκες να διαθέτουν μεγαλύτερο μέρος του χρόνου τους σε αμειβόμενη απασχόληση.

Η ψηφιακή τεχνολογία έχει ήδη επιφέρει σημαντικές μετατοπίσεις σε αυτό το φάσμα της παραγωγής, κυρίως από την αμειβόμενη προς τη μη αμειβόμενη εργασία. Οι άνθρωποι αξιοποιούν πλέον ψηφιακά εργαλεία για πλήθος εργασιών, από τραπεζικές συναλλαγές έως τον σχεδιασμό ταξιδιών, που άλλοτε απαιτούσαν συμβουλή επαγγελματία. Οι ίδιοι, άλλωστε, «σκανάρουν» τα ψώνια τους στο ταμείο του σούπερ μάρκετ.

Ταυτόχρονα, πολλοί διαθέτουν δωρεάν στο διαδίκτυο όσα δημιουργούν: λογισμικό ανοιχτού κώδικα, διασκεδαστικά βίντεο, μαθήματα μουσικής ή οδηγίες για εργασίες του τύπου «κάνε το μόνος σου».

Τα παραδείγματα αυτά αποτυπώνουν την υποκατάσταση της αμειβόμενης εργασίας από μη αμειβόμενη. Στην πλειονότητά τους έχουν αποδώσει σημαντική αξία στους καταναλωτές. Καθώς η τεχνητή νοημοσύνη υπόσχεται να μεταφέρει ακόμη περισσότερες δραστηριότητες έξω από τα όρια της παραγωγής, τίθεται το ζήτημα του πώς θα εξασφαλιστεί όφελος και για τα νοικοκυριά.

Πού βρίσκει εφαρμογή εκτός της αμειβόμενης εργασίας

Για την απάντηση, εξηγεί η Νταϊάν Κόιλ, καθηγήτρια δημόσιας πολιτικής στο Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ, χρειάζεται πρώτα να φανεί σε ποιους τομείς εκτός της αμειβόμενης εργασίας οι άνθρωποι κρίνουν την τεχνητή νοημοσύνη πιο χρήσιμη. Κάποιες πρώτες ενδείξεις δίνει το πρόγραμμα ATLAS της Google, στο οποίο η ίδια μετείχε ως σύμβουλος. Χαρτογράφησε εκατομμύρια ανώνυμες αλληλεπιδράσεις του Gemini στις κατηγορίες εργασιών της έρευνας ATUS και αντιπαρέβαλε τον όγκο των σχετικών συνομιλιών χρηστών στις ΗΠΑ με την τεχνητή νοημοσύνη προς τις πραγματικές ώρες που οι άνθρωποι αφιερώνουν σε κάθε κατηγορία.

Με αυτόν τον δείκτη, θέματα όπως το «Φαγητό και Ποτό» και τα «Ταξίδια» υποεκπροσωπούνταν σαφώς στις αλληλεπιδράσεις με την τεχνητή νοημοσύνη, σε σύγκριση με τον πραγματικό χρόνο που τους αφιερώνεται. Οι αλληλεπιδράσεις για την «Κοινωνικοποίηση, Χαλάρωση και Αναψυχή», την κατηγορία με τη μεγαλύτερη συνολική χρήση τεχνητής νοημοσύνης, βρίσκονταν σχετικά κοντά στην ισοτιμία με τον χρόνο που όντως διατίθεται σε αυτές.

Η «Εκπαίδευση», αντίθετα, υπερεκπροσωπούνταν, αφού το μερίδιό της στις αλληλεπιδράσεις με την τεχνητή νοημοσύνη ήταν περίπου 5,8 φορές μεγαλύτερο από το μερίδιό της στον χρόνο των ανθρώπων. Υπερεκπροσώπηση εμφάνιζαν και οι «Επαγγελματικές και προσωπικές υπηρεσίες φροντίδας» και οι «Αγορές καταναλωτικών αγαθών». Καμία κατηγορία, όμως, δεν πλησίαζε τις «Κυβερνητικές υπηρεσίες και πολιτικές υποχρεώσεις», που εμφανίζονταν σχεδόν 20 φορές συχνότερα στις αλληλεπιδράσεις με την τεχνητή νοημοσύνη απ’ ό,τι στα επίσημα στοιχεία χρήσης χρόνου.

Υπάρχουν βάσιμοι λόγοι να θεωρηθεί ότι η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να συμβάλει στη μείωση αυτού του φόρτου. Οι αποτελεσματικές ψηφιακές υπηρεσίες της δημόσιας διοίκησης προσφέρουν ήδη αποδοτικότητα και ευκολία. Ο κανόνας «click-to-cancel» του δημάρχου της Νέας Υόρκης, Ζοχράν Μαμντάνι, δείχνει ότι η πολιτική μπορεί να ελαφρύνει το διοικητικό βάρος και στον ιδιωτικό τομέα.

Οι κυβερνήσεις καλούνται να αξιοποιήσουν την τεχνητή νοημοσύνη ώστε να υπάρξει πρόοδος και στα δύο μέτωπα. Πολλές επιδιώκουν ήδη να καταστήσουν πιο αποδοτικές τις δημόσιες γραφειοκρατικές διαδικασίες, μέχρι στιγμής όμως τείνουν να δίνουν βάρος στην εξοικονόμηση κόστους για το κράτος και όχι στην εξοικονόμηση χρόνου για τους πολίτες.

Χρόνος, χρήμα και συμπληρωματικές αγορές

Ακόμη και χωρίς κυβερνητική παρέμβαση, η χρήση εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης μπορεί να εξοικονομήσει στους ανθρώπους χρόνο και χρήμα. Οικιακές διοικητικές εργασίες που θα μπορούσαν να γίνουν με chatbot ή και να ανατεθούν σε πράκτορα τεχνητής νοημοσύνης περιλαμβάνουν τον σχεδιασμό εσωτερικών χώρων ή κήπων, την έρευνα για καταναλωτικές αγορές και την κράτηση εισιτηρίων για συναυλίες. Οι σχετικές περιπτώσεις είναι πολλές.

Όπως οι ψηφιακές τεχνολογίες έφεραν απομεσολάβηση και εκ νέου μεσολάβηση σε πολλές υπηρεσίες, τα γενετικά μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης αναμένεται να ανατρέψουν ευρύ φάσμα υπηρεσιών. Νέες νεοφυείς επιχειρήσεις νομικής τεχνολογίας ενδέχεται να ανταγωνίζονται δωρεάν chatbots ή πράκτορες, αντί για ακριβά παραδοσιακά δικηγορικά γραφεία. Ανάλογες δυναμικές θα εμφανιστούν στην εκπαίδευση, την υγεία, τη χρηματοοικονομική και την ψυχαγωγία.

Η εξέλιξη δεν χρειάζεται να είναι εξ ολοκλήρου αρνητική για τους ανθρώπινους παρόχους υπηρεσιών. Η δωρεάν πρόσβαση στην τεχνητή νοημοσύνη θα διευρύνει την αγορά για τέτοιες υπηρεσίες, πέρα από την αντικατάσταση των ακριβών εκδοχών τους. Αναμένεται επίσης άνοδος σε συμπληρωματικά προϊόντα: όποιος μπορεί να επανασχεδιάσει δωρεάν την τραπεζαρία του ίσως είναι πιο πρόθυμος να αγοράσει ταπετσαρία, κουρτίνες και νέα έπιπλα.

Παράλληλα, η άνοδος της παραγωγικότητας στη μη αμειβόμενη εργασία, η οποία έχει οικονομική αξία αν και παραλείπεται σε μεγάλο βαθμό από τις επίσημες στατιστικές, θα μπορούσε να είναι τεράστια. Κάθε οικονομολόγος που επιχειρεί να προβλέψει πώς η τεχνητή νοημοσύνη θα αναδιαμορφώσει την οικονομία, και κάθε υπεύθυνος χάραξης πολιτικής που θέλει να επικαιροποιήσει την προστασία των καταναλωτών για την εποχή της, οφείλει να λάβει υπόψη την πλευρά των νοικοκυριών στο όριο της παραγωγής.

Μείνετε σε επαφή μαζί μας:
Κάντε like κι ακολουθήστε τη σελίδα μας στο Facebook
Στο Twitter: Follow