Δεκαετίες περικοπών άφησαν την Ευρώπη απροετοίμαστη για μεγάλο πόλεμο, λέει ο Ζαμπέλλας

Σε συνέντευξη στα «ΝΕΑ Σαββατοκύριακο», ο ναύαρχος σερ Τζορτζ Ζαμπέλλας, πρώην αρχηγός του Βασιλικού Ναυτικού της Βρετανίας, προειδοποιεί ότι η Ευρώπη δεν διαθέτει επαρκή προετοιμασία ούτε για να αποτρέψει έναν μεγάλο πόλεμο ούτε, αν παραστεί ανάγκη, για να εμπλακεί σε αυτόν.

Ο πρώην νατοϊκός διοικητής, με ρίζες στο Καστελλόριζο, εκτιμά ότι οι κυβερνήσεις της Ευρώπης πληρώνουν σήμερα το κόστος περικοπών στην άμυνα που κράτησαν δεκαετίες. Οι ενέργειες του Ντόναλντ Τραμπ, υποστηρίζει, τις υποχρέωσαν να «ξυπνήσουν» και να αναλάβουν τις ευθύνες τους.

Ο 68χρονος Ζαμπέλλας είναι κατηγορηματικός: οι ευρωπαϊκές χώρες δεν είναι έτοιμες για σύρραξη ευρείας κλίμακας. Επί πολλές δεκαετίες την ασφάλεια την παρείχε η αμερικανική «ομπρέλα». Μετά τη λήξη του Ψυχρού Πολέμου, όλα τα κράτη της Ευρώπης περιέκοψαν αισθητά τις αμυντικές δαπάνες και ωφελήθηκαν από το αποκαλούμενο «μέρισμα της ειρήνης». Τώρα, λέει, καταβάλλεται το τίμημα. Ηγήθηκε του Βασιλικού Ναυτικού από το 2013 έως το 2016, από τη θέση του Πρώτου Λόρδου της Θάλασσας, που είναι ο επίσημος τίτλος του αρχηγού. Πρόκειται για επιλογή της πολιτικής, όχι των στρατιωτικών, προσθέτει.

Οι πολιτικοί, συνεχίζει, αποφάσισαν να εξαργυρώσουν την επιταγή των αμυντικών δαπανών και να τη διαθέσουν σε άλλους σκοπούς. Πλέον κρίνει εξαιρετικά αναγκαίο να δαπανηθούν χρήματα ώστε να αναπληρωθεί το χαμένο έδαφος, με την προϋπόθεση ότι θα ξοδευτούν με σύνεση.

Ερωτηθείς πώς οφείλει να αντιδράσει η Ευρώπη, επισημαίνει ότι η αμερικανική προσφορά υπήρξε εντυπωσιακή σε υποδομές, συνδεσιμότητα, πυραύλους, πυρομαχικά και επικοινωνίες. Οι Αμερικανοί, λέει, είναι η συγκολλητική ουσία που κρατά ενωμένο μεγάλο μέρος του ΝΑΤΟ. Γι’ αυτό τα ευρωπαϊκά κράτη καλούνται τώρα να οικοδομήσουν αυτές τις δυνατότητες. Πολλές από αυτές, και εκεί εντοπίζει το πρόβλημα, φαίνονται λιγότερο και ελκύουν λιγότερο. Απαιτείται, κατά τον ίδιο, πραγματικό θάρρος από τους ηγέτες της Ευρώπης για να διαθέσουν χρήματα σε τομείς όπου οι Αμερικανοί επενδύουν εδώ και πολύ καιρό. Οι ΗΠΑ, παρατηρεί, σήκωσαν μεγάλο βάρος. Ο Τραμπ, προσθέτει, είχε δίκιο που άνοιξε το καπάκι, έφερε το πρόβλημα στο φως και ανάγκασε τις κυβερνήσεις να ξυπνήσουν, να συνειδητοποιήσουν την κατάσταση και να αναλάβουν τις ευθύνες τους.

Ο σερ Τζορτζ αναφέρεται και σε έναν «γκρίζο», όπως τον χαρακτηρίζει, πόλεμο υβριδικών απειλών που ήδη εξελίσσεται: κυβερνοεπιθέσεις, δολιοφθορές και απειλές κατά κρίσιμων υποδομών.

Τον λέει γκρίζο επειδή βρίσκεται έξω από τη λογική του άσπρου και του μαύρου, κάπου στη μέση. Ευθύνη των κυβερνήσεων, επισημαίνει, είναι να προστατεύσουν τους πολίτες από αυτόν τον πόλεμο που μαίνεται αυτή τη στιγμή. Υπογραμμίζει παράλληλα ότι χρειάζονται στην Ευρώπη ηγέτες με τα απαραίτητα εφόδια, ικανοί να κατανοήσουν τη διαθέσιμη τεχνολογία και να σταθούν προορατικοί, ώστε να ετοιμαστούν για το μέλλον αντί να ανησυχούν απλώς για το παρόν.

Αισιόδοξος για τα ελληνοτουρκικά, χωρίς σημαντική κλιμάκωση

Για τις σχέσεις Ελλάδας και Τουρκίας δηλώνει αισιόδοξος. Αναγνωρίζει, πάντως, ότι ένα επεισόδιο θα μπορούσε να φέρει αστάθεια.

Υπάρχουν, λέει, ζητήματα μετανάστευσης που έχουν προκαλέσει μεγάλη ένταση. Τα δύο κράτη βρίσκονται σε αντιπαράθεση εδώ και πολλές δεκαετίες. Τον μεγαλύτερο κίνδυνο τον βλέπει στην αστάθεια που μπορεί να γεννήσει το ένα ή το άλλο περιστατικό. Η διπλωματία, προσθέτει, μειώνει πάντοτε τον κίνδυνο στρατιωτικής σύγκρουσης. Πιστεύει ότι και οι δύο χώρες έχουν πολύ ώριμη αντίληψη για το γενικότερο πλαίσιο και για τη θέση τους στην ευρύτερη ευρωπαϊκή οικογένεια και σε εκείνη του ΝΑΤΟ.

Από αυτή την άποψη δηλώνει πολύ πιο αισιόδοξος για το μέλλον απ’ ό,τι πριν από 15, 20 ή 30 χρόνια. Δεν πιστεύει ότι θα υπάρξει σημαντική κλιμάκωση. Για τον ρόλο της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας σημειώνει ότι το ΝΑΤΟ ανέχεται τις ελληνοτουρκικές διαφορές εδώ και πάρα πολλά χρόνια και έχει μεγάλη εμπειρία σε αυτό. Θα επιχειρήσει αμέσως, λέει, να αποκλιμακώσει εντάσεις που ενδέχεται να προκύψουν από τη μία ή την άλλη πλευρά.

Διπλωματία στον Ορμούζ και ρόλος για το ελληνικό Ναυτικό

Σχολιάζοντας όσα έχουν διαμορφωθεί στα Στενά του Ορμούζ, ο πρώην αρχηγός του Βασιλικού Ναυτικού εκτιμά ότι πρέπει να βρεθεί λύση με διαπραγμάτευση και διπλωματικά μέσα, όσο δύσκολο κι αν είναι αυτό. Όποιος καταφύγει αποκλειστικά στα στρατιωτικά μέσα για να επιβάλει τη διέλευση των πλοίων, λέει, θα μένει πάντα ευάλωτος σε ενδεχόμενη αλλαγή των συνθηκών.

Ο Ζαμπέλλας, που έχει διατελέσει διοικητής της Ενιαίας Ναυτικής Διοίκησης του ΝΑΤΟ (MARCOM), υποστηρίζει ότι η Ελλάδα θα μπορούσε να μετάσχει σε διεθνή συνασπισμό στην περιοχή. Χαρακτηρίζει το ελληνικό Πολεμικό Ναυτικό πολύ ικανό και σημειώνει ότι μπορεί πάντοτε να ενταχθεί σε συμμαχία για να προσφέρει βοήθεια. Η Ελλάδα, λέει, έχει τεράστια εμπορικά συμφέροντα ως προς τη διέλευση των πλοίων. Το κόστος και το τίμημα αυτής της δραστηριότητας εναπόκειται στους μεμονωμένους πλοιοκτήτες να τα κρίνουν. Την απόφαση θα τη λάβει η ίδια η αγορά.

Σαρωτικές και μη αναστρέψιμες αλλαγές από την τεχνητή νοημοσύνη

Ο ναύαρχος Ζαμπέλλας, που σήμερα κατέχει διευθυντικές θέσεις σε εταιρείες τεχνολογίας, προειδοποιεί και για τις σαρωτικές αλλαγές της τεχνητής νοημοσύνης. Περιγράφει το γιγαντιαίο κύμα της AI ως κάτι που κατακλύζει και εξελίσσεται με σχεδόν δαρβινικό τρόπο: ως φυσική εξέλιξη της τεχνολογίας που δημιούργησαν οι άνθρωποι. Πλέον, τονίζει, βρισκόμαστε αντιμέτωποι με τις συνέπειες της ίδιας μας της δημιουργικότητας. Προβλέπει ότι η τεχνητή νοημοσύνη θα επηρεάσει τη ζωή δραματικά και με τρόπο που δεν αντιστρέφεται. Σε τεράστιο βαθμό, προσθέτει, θα αγγίξει τη δημοκρατία, την απασχόληση και τη στάση των ανθρώπων απέναντι στις προκλήσεις της ζωής.

Από την Ουαλία και τη Νότια Ροδεσία στις ελληνικές ρίζες

Ο Ζαμπέλλας γεννήθηκε στο Σουόνσι της Ουαλίας. Μεγάλωσε όμως στη Νότια Ροδεσία, τη σημερινή Ζιμπάμπουε, όπου ο πατέρας του υπηρετούσε ως διευθυντής περιφερειακής ιατρικής μονάδας. Όταν ξέσπασε ο εμφύλιος, θυμάται, έγινε σαφές ότι η χώρα ήταν πολύ επικίνδυνη για να ζει κανείς. Ο πατέρας του έστειλε τότε τον ίδιο και τον αδελφό του στο Λονδίνο.

Ο πατέρας του, Μιχάλης Ζαμπέλλας, ήταν ακόμη φοιτητής Ιατρικής όταν εγκατέλειψε την Αθήνα κατά τη γερμανική εισβολή του 1941 και εντάχθηκε στο Υγειονομικό Σώμα του Βρετανικού Στρατού στη Βόρεια Αφρική. Μετά τον πόλεμο επέστρεψε στην Ελλάδα για να ολοκληρώσει τις σπουδές του. Αργότερα μετανάστευσε στη Βρετανία. Με τη γαλλοσκωτσέζα σύζυγό του και τα παιδιά τους έζησαν στην Ουαλία, στην Αφρική και κατόπιν στο Μπάκιγχαμσιρ της Αγγλίας.

Στην ερώτηση πόσο έντονο ήταν το ελληνικό στοιχείο όσο μεγάλωνε, απαντά γελώντας ότι, αν το κριτήριο είναι αν ακούγεται σήμερα ελληνική μουσική στο σπίτι του, η απάντηση είναι ναι. Φοβάται, όπως λέει, ότι έχει μείνει κολλημένος στα τραγούδια που ακούγονταν στις ταινίες του παλιού ελληνικού κινηματογράφου. Θυμάται μια ευτυχισμένη ζωή με στοιχεία της ελληνικής παράδοσης.

Φέρνει ακόμη στον νου τα υπέροχα νησιά, τη θάλασσα, τα χρώματα και το φως της Ελλάδας. Ένας θείος του έχτισε ένα μικρό μπανγκαλόου στην Εύβοια. Πήγαιναν εκεί για περίπου 30 χρόνια και είχε γίνει το δεύτερο σπίτι τους. Στην ερώτηση αν μιλάει ελληνικά, απαντά γελώντας, στη γλώσσα μας, ότι μιλάει λίγο, πολύ λίγο.

Απρόσμενη στροφή και καριέρα 36 ετών στο Βασιλικό Ναυτικό

Ο σερ Τζορτζ σπούδασε Αεροναυτική και Αεροδιαστημική Μηχανική στο Πανεπιστήμιο του Σαουθάμπτον. Τη λαμπρή πορεία 36 ετών στο Βασιλικό Ναυτικό, που άρχισε το 1980, την αποδίδει σε μια συνάντηση που δεν περίμενε.

Δεν είχε, λέει, καμία απολύτως επιθυμία να καταταγεί στον Στρατό. Ήθελε να σταδιοδρομήσει ως αεροναυπηγός. Κάποια ημέρα, όμως, πιλότοι του Ναυτικού επισκέφθηκαν το εργοστάσιο όπου εργαζόταν. Μίλησε μαζί τους και σκέφτηκε ότι η ζωή τους ήταν πολύ καλύτερη και πιο συναρπαστική από τη δική του. Πολύ γρήγορα υπέβαλε την παραίτησή του. Η απόφαση δεν άρεσε καθόλου στην εταιρεία που τον απασχολούσε επί πέντε χρόνια. Του είπαν ότι θα αποτύχει και ότι δεν θα γίνει ποτέ πιλότος. Ευτυχώς, σημειώνει, αυτό δεν συνέβη ποτέ.

Το 2012 έλαβε τον τίτλο του ιππότη του Τάγματος του Μπαθ. Υπήρξε σύμβουλος της βασίλισσας Ελισάβετ για ναυτικά θέματα και από το 2023 φέρει τον τίτλο του Επίτιμου Σταβλάρχη του βασιλιά Καρόλου.

Το 2024 διορίστηκε Λόρδος Φύλακας των Πέντε Λιμένων και Διοικητής του Κάστρου του Ντόβερ, μία από τις υψηλότερες τιμές που απονέμει σε πολίτη ο Βρετανός μονάρχης. Η καταγωγή του έδωσε ξεχωριστή διάσταση και στη σχέση του με τη βασιλική οικογένεια. Όπως λέει, γνώριζαν κατά κάποιον τρόπο ότι ήταν ένα ασυνήθιστο πλάσμα μέσα στο Βασιλικό Ναυτικό: ναύαρχος και Έλληνας.

Τους έχει γνωρίσει προσωπικά. Θυμάται την «εντυπωσιακή σοφία» της Ελισάβετ και περιγράφει τον Κάρολο ως άνθρωπο με μεγάλη ενσυναίσθηση, που κατανοεί τον τρόπο με τον οποίο σκέφτονται οι άνθρωποι και ξέρει να ακούει. Διατηρεί, προσθέτει, ζωντανούς δεσμούς με την Ελλάδα. Το ίδιο ισχύει και για τον ίδιο: θα θυμάται πάντα ότι είναι γιος Έλληνα γιατρού που μετανάστευσε σε αυτή τη χώρα. Δηλώνει πολύ περήφανος για την ελληνική καταγωγή του και εντυπωσιασμένος που είχε το προνόμιο και την τύχη μιας τέτοιας καριέρας.

Μείνετε σε επαφή μαζί μας:
Κάντε like κι ακολουθήστε τη σελίδα μας στο Facebook
Στο Twitter: Follow