Το εισόδημα για άνετη ζωή στην Ευρώπη και η χαμηλή θέση της Ελλάδας

Το πόσα χρήματα χρειάζονται για να ζει κανείς με άνεση σε όλη την Ευρώπη είναι ερώτημα χωρίς εύκολη απάντηση.

Η έννοια της άνεσης είναι σε μεγάλο βαθμό υποκειμενική. Τα επίπεδα τιμών διαφέρουν έντονα τόσο ανάμεσα στις χώρες όσο και στο εσωτερικό τους. Διαφέρει και το μέγεθος των νοικοκυριών. Το εισόδημα, επιπλέον, δεν συνυπολογίζει τον πλούτο ούτε την ιδιοκτησία κατοικίας.

Κάποιοι δείκτες εισοδήματος μπορούν ωστόσο να δώσουν μια εικόνα για τα χρήματα που μπορεί να χρειάζονται οι άνθρωποι ώστε να ζουν άνετα.

Ανάμεσά τους είναι το ισοδύναμο διαθέσιμο εισόδημα, σύμφωνα με το Euronews.

Αθροίζονται όλα τα χρηματικά εισοδήματα που εισπράττουν τα μέλη του νοικοκυριού, είτε προέρχονται από εργασία, επενδύσεις και κοινωνικές παροχές είτε από άλλες πηγές. Από το σύνολο αφαιρούνται στη συνέχεια οι φόροι και οι κοινωνικές εισφορές.

Το ποσό που μένει διαιρείται με τον αριθμό των μελών, αφού αυτά έχουν μετατραπεί σε ισοδύναμους ενήλικες. Δεν αντιστοιχεί, επομένως, απευθείας σε ατομικό εισόδημα.

Πώς χωρίζεται η μεσαία τάξη κατά εισόδημα

Ο ΟΟΣΑ θεωρεί μεσαία τάξη τα νοικοκυριά με ισοδύναμο διαθέσιμο εισόδημα από 75% έως 200% του εθνικού διάμεσου εισοδήματος.

Την χωρίζει σε τρεις ομάδες. Το 75% έως 100% του διάμεσου αντιστοιχεί στην κατώτερη μεσαία τάξη, το 100% έως 150% στη μεσαία τάξη και το 150% έως 200% στην ανώτερη μεσαία τάξη.

Κοινά αποδεκτό σημείο αναφοράς για το ποσοστό του εθνικού διάμεσου εισοδήματος που θα έπρεπε να διαθέτει ένα νοικοκυριό δεν έχει οριστεί.

«Αν διαθέτουμε μόνο πληροφορίες για τα εισοδήματα, θα μπορούσε κανείς πιθανώς να υποθέσει ότι τα περισσότερα νοικοκυριά πάνω από το 150% θα πρέπει να έχουν επαρκές εισόδημα για να ζουν σχετικά άνετα», δήλωσε ο Σεμπάστιαν Κόνιγκς, ανώτερος οικονομολόγος του ΟΟΣΑ, στο Euronews Business.

Μελετητές, από την άλλη, τονίζουν πως η υπέρβαση του 150% του διάμεσου δεν συνεπάγεται αυτομάτως οικονομική ασφάλεια.

Για να φανεί πόσο καθαρό εισόδημα απαιτείται ώστε ένα νοικοκυριό να μπει στην ανώτερη μεσαία εισοδηματική ομάδα, το Euronews Business υπολόγισε το 150% του διάμεσου για τρεις τύπους νοικοκυριών.

Το 2025 το διάμεσο ισοδύναμο διαθέσιμο εισόδημα στην ΕΕ θα φτάνει τα 22.939 ευρώ τον χρόνο, ή 1.912 ευρώ τον μήνα.

Για να αγγίξει το 150% του διάμεσου, ένας ενήλικας που ζει μόνος χρειάζεται 2.867 ευρώ τον μήνα.

Η εικόνα στις επιμέρους χώρες

Σε 34 ευρωπαϊκές χώρες το ποσό αυτό πηγαίνει από 603 ευρώ τον μήνα στη Βόρεια Μακεδονία έως 6.491 ευρώ στην Ελβετία. Εντός της ΕΕ, το αντίστοιχο εύρος ξεκινά από 1.023 ευρώ στη Ρουμανία και φτάνει τα 6.256 ευρώ στο Λουξεμβούργο.

Ξεπερνά επίσης τα 4.000 ευρώ τον μήνα στη Νορβηγία (5.240 ευρώ), την Αυστρία (4.568 ευρώ), τη Δανία (4.524 ευρώ), την Ιρλανδία (4.392 ευρώ) και την Ολλανδία (4.308 ευρώ).

Στις τέσσερις μεγαλύτερες οικονομίες της ΕΕ, το υψηλότερο όριο αναφοράς έχει η Γερμανία, στα 3.611 ευρώ. Έπεται η Γαλλία με 3.307 ευρώ, περίπου 15% πάνω από τον μέσο όρο της ΕΕ, ενώ η Ιταλία βρίσκεται λίγο χαμηλότερα, στα 2.758 ευρώ. Από τις τέσσερις, το χαμηλότερο όριο καταγράφει η Ισπανία, στα 2.546 ευρώ.

Το χάσμα είναι ευρύ. Ενήλικας στη Γερμανία χρειάζεται 1.065 ευρώ τον μήνα περισσότερα από έναν ενήλικα στην Ισπανία.

Κάτω από τα 1.000 ευρώ τον μήνα μένει το όριο και στην Αλβανία (723 ευρώ), την Τουρκία (755 ευρώ), το Μαυροβούνιο (825 ευρώ) και τη Σερβία (975 ευρώ). Και οι πέντε χώρες, μαζί με τη Βόρεια Μακεδονία, είναι υποψήφιες για ένταξη στην ΕΕ.

Ανάμεσα σε 1.000 και 1.900 ευρώ τον μήνα κινείται το ποσό σε 11 χώρες της ΕΕ, μεταξύ των οποίων η Πορτογαλία (1.808 ευρώ), η Πολωνία (1.799 ευρώ), η Ελλάδα (1.463 ευρώ), η Βουλγαρία (1.108 ευρώ) και η Ουγγαρία (1.099 ευρώ).

Στην πράξη η Ελλάδα βρίσκεται σε χαμηλότερο εισοδηματικό επίπεδο από τις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες. Αν η σύγκριση περιοριστεί στα μέλη της Ένωσης, είναι τέταρτη από το τέλος.

Έτσι, ακόμη και όποιος λογίζεται μεσαία ή ανώτερη μεσαία τάξη στην Ελλάδα δεν έχει αναγκαστικά την ίδια οικονομική άνεση με κάποιον στην ίδια κατηγορία στη Γερμανία ή στη Γαλλία. Οι μισθοί είναι χαμηλότεροι, το κόστος ζωής παραμένει σημαντικό και, ως αποτέλεσμα, περιορίζονται η αποταμίευση και η δυνατότητα να καλυφθούν έκτακτα έξοδα.

Ζευγάρι και διπλάσιο εισόδημα

Ένα ζευγάρι χωρίς παιδιά δεν χρειάζεται διπλάσιο εισόδημα από έναν ενήλικα που μένει μόνος. Καθώς μοιράζονται έξοδα όπως το ενοίκιο και η ενέργεια, η Eurostat εκτιμά ότι χρειάζονται 1,5 φορά περισσότερο.

Στην ΕΕ, το καθαρό μηνιαίο εισόδημα που χρειάζεται ένα ζευγάρι για να φτάσει το όριο αναφοράς είναι 4.301 ευρώ. Για ζευγάρι με δύο παιδιά κάτω των 14 ετών το ποσό ανεβαίνει στα 6.021 ευρώ.

Για ζευγάρια και οικογένειες η κατάταξη των χωρών μένει η ίδια, γιατί ο δείκτης κάθε χώρας πολλαπλασιάζεται με ενιαίο συντελεστή: 1,5 για ζευγάρι και 2,1 για οικογένεια με δύο παιδιά.

Σύγκριση σε μονάδες αγοραστικής δύναμης

Τα ποσά σε ευρώ δεν δείχνουν τις διαφορές τιμών μεταξύ των χωρών. Καλύτερη βάση σύγκρισης δίνουν τα πρότυπα αγοραστικής δύναμης (PPS), ένα τεχνητό νόμισμα που εξαλείφει αυτές τις διαφορές.

Το χάσμα στενεύει, παραμένει όμως μεγάλο. Σε PPS, το όριο αναφοράς για ενήλικα χωρίς οικογένεια στην ΕΕ είναι 2.830 PPS τον μήνα. Εκτείνεται από 1.031 PPS στην Αλβανία έως 4.709 PPS στο Λουξεμβούργο, διαφορά περίπου 4,6 φορές, έναντι 10,8 φορών όταν η μέτρηση γίνεται σε ευρώ.

Εντός της ΕΕ, το χαμηλότερο σημείο αναφοράς έχει η Ουγγαρία, στα 1.495 PPS. Το όριο του Λουξεμβούργου είναι έτσι λίγο πάνω από τρεις φορές υψηλότερο, ενώ σε ευρώ η αντίστοιχη διαφορά είναι εξαπλάσια.

Τι μπορεί να προσφέρει ένα σχετικά άνετο εισόδημα

Από τις διαφορές προκύπτει ότι η άνετη διαβίωση δεν έχει το ίδιο νόημα παντού. Τα στοιχεία σε PPS αποτυπώνουν τι περιθώρια δίνει σε κάθε χώρα αυτό το σχετικά άνετο εισόδημα.

«Η ίδια σχετική εισοδηματική θέση μπορεί επίσης να προσφέρει πολύ διαφορετικά επίπεδα διαβίωσης από χώρα σε χώρα. Το να βρίσκεται κανείς στο 150% του διάμεσου εισοδήματος σε μια χώρα δεν συνεπάγεται την ίδια αγοραστική δύναμη με το να βρίσκεται στο 150% αλλού», δήλωσε ο καθηγητής Κόεν Καμινάντα από το Πανεπιστήμιο του Λέιντεν στο Euronews Business.

«Τα στοιχεία προσαρμοσμένα στην αγοραστική δύναμη θα βελτίωναν τη σύγκριση, αλλά οι εθνικοί μέσοι όροι εξακολουθούν να αποκρύπτουν περιφερειακές διαφορές, ιδίως όσον αφορά το κόστος στέγασης», πρόσθεσε.

Ο Κόνιγκς επεσήμανε επίσης ότι πολλές χώρες του ΟΟΣΑ εμφανίζουν μεγάλες περιφερειακές διαφορές και στα επίπεδα εισοδήματος και στο κόστος διαβίωσης.

Το εισόδημα δεν αρκεί, μετρά και ο πλούτος

Το εισόδημα, σύμφωνα με τον Κόνιγκς, αποκαλύπτει μόνο ένα μέρος της εικόνας. Η ανισότητα στον πλούτο, ιδίως ως προς την πρόσβαση στην ιδιοκατοίκηση, είναι επείγον ζήτημα σε πολλές χώρες του ΟΟΣΑ.

«Μερικοί άνθρωποι μπορεί να τα βγάζουν πέρα μια χαρά με χαμηλά εισοδήματα επειδή είναι ιδιοκτήτες του σπιτιού τους και ίσως ζουν σε μια περιοχή όπου οι τιμές είναι χαμηλότερες», είπε.

Στον ρόλο του πλούτου και των αποταμιεύσεων στάθηκε και ο Καμινάντα. Νοικοκυριό με μέτριο εισόδημα και αποταμιεύσεις που μπορεί εύκολα να αξιοποιήσει, ανέφερε, ενδέχεται να αντιμετωπίσει καλύτερα έναν απροσδόκητο λογαριασμό ή την απώλεια εργασίας από νοικοκυριό υψηλότερου εισοδήματος, χωρίς αποταμιεύσεις και με μεγάλα χρέη.

Ο ορισμός της άνετης διαβίωσης

Ο Καμινάντα παρατήρησε ότι η «άνετη διαβίωση» οφείλει να σημαίνει κάτι παραπάνω από την ικανότητα πληρωμής των λογαριασμών: «Ένα νοικοκυριό πρέπει να μπορεί να καλύψει τις δαπάνες για επαρκή στέγαση, τροφή, ενέργεια και μετακινήσεις, να συμμετέχει στην κοινωνική ζωή, να απολαμβάνει κάποιο ελεύθερο χρόνο και να αποταμιεύει χρήματα.

Κυρίως, θα πρέπει να είναι σε θέση να απορροφήσει μια απροσδόκητη δαπάνη ή μια προσωρινή απώλεια εισοδήματος χωρίς να βρεθεί αμέσως σε οικονομική δυσχέρεια.»

Προειδοποίησε πως ούτε το 150% ούτε το 200% του εθνικού διάμεσου εισοδήματος αποτελεί καθιερωμένο κατώφλι άνετης διαβίωσης. Η ταξινόμηση του ΟΟΣΑ για το μεσαίο εισόδημα, τόνισε, περιγράφει σχετική θέση στην κατανομή του εισοδήματος και όχι την επάρκεια του προϋπολογισμού ενός νοικοκυριού.

Και ο Δρ. Μάρκους Γκράμπκα, από το Γερμανικό Ινστιτούτο Οικονομικών Ερευνών (DIW Berlin), ανέφερε ότι εισόδημα άνω του 150% του διάμεσου δεν εγγυάται από μόνο του οικονομική ασφάλεια.

«Ένα εισόδημα που υπερβαίνει το 150% του διάμεσου παρέχει οικονομική ασφάλεια μόνο όταν συνδυάζεται με ένα ορισμένο επίπεδο ιδιωτικής περιουσίας», δήλωσε στο Euronews Business.