Άνισο το βάρος φροντίδας και εργασίας για γυναίκες και άνδρες στην Ελλάδα

Στη θεωρία, η μέριμνα για τα οικεία πρόσωπα, το παιδί, τους ηλικιωμένους γονείς ή τον συγγενή που νοσεί, πηγάζει από την καρδιά. Η έννοια της υποχρέωσης μοιάζει να μην ταιριάζει δίπλα στη φροντίδα. Παραμένει, ωστόσο, το ερώτημα ποιος θα αναλάβει τα αγαπημένα πρόσωπα αν δεν το κάνουν οι ίδιοι οι δικοί τους, και ποιος θα σταθεί αργότερα δίπλα τους.

Εξίσου ανοίκεια ακούγεται η διατύπωση «οικονομία της φροντίδας». Όταν η φροντίδα δένεται με την αγάπη, το ενδιαφέρον και τη στοργή, δύσκολα αποτιμάται σε χρήμα. Σε επίπεδο υπηρεσιών, πάντως, αποτελεί αντικείμενο συναλλαγής: προσφέρεται και παρέχεται, με αντίτιμο ή χωρίς, έχει κόστος και παράγει αποτέλεσμα. Σε ένα κράτος πρόνοιας, η μέριμνα για τους πολίτες, δηλαδή οι υποστηρικτικές υπηρεσίες για παιδιά, ηλικιωμένους και χρονίως πάσχοντες, ανήκει κατά κύριο λόγο στην πολιτεία. Για τον λόγο αυτό καταβάλλονται φόροι, εισφορές και κρατήσεις από τον μισθό.

Οι υπηρεσίες φροντίδας στην ελεύθερη αγορά συνιστούν ιδιαίτερα ευρύ πεδίο οικονομικής δραστηριότητας. Εκτείνεται από οργανωμένες δομές έως μια μεγάλη γκρίζα ζώνη απασχόλησης με χαμηλή αμοιβή, μερική ασφάλιση ή πλήρως αδήλωτη εργασία. Στον αναπτυσσόμενο κόσμο, αλλά και πέρα από αυτόν, η οικονομία της φροντίδας παραμένει κυρίως άτυπη και χωρίς αμοιβή. Θεωρείται σχεδόν δεδομένο ότι αφορά πρώτα από όλα τις γυναίκες.

Η φροντίδα μέσα στην οικογένεια

Στο οικογενειακό πλαίσιο η φροντίδα μοιράζεται ανάμεσα στα μέλη. Ακόμη και σε χώρες που προηγούνται στην ισότητα των φύλων, όπως η Σουηδία, οι γυναίκες διαθέτουν 29% περισσότερο χρόνο σε εργασίες χωρίς αμοιβή. Παλαιότερη έρευνα του ΟΟΣΑ καταγράφει 220 λεπτά την ημέρα για τις γυναίκες, έναντι 171 για τους άνδρες.

Η ίδια έρευνα έδειξε ότι σε 23 ευρωπαϊκές χώρες οι γυναίκες αφιερώνουν κατά μέσο όρο 262 λεπτά ημερησίως, σχεδόν τεσσερισήμισι ώρες, σε μη αμειβόμενη εργασία. Το διάστημα αυτό είναι κατά 83% μεγαλύτερο, ή δύο ώρες παραπάνω, σε σχέση με τους άνδρες. Το μεγαλύτερο μέρος της απλήρωτης δουλειάς αφορά εργασίες φροντίδας.

Στην Ελλάδα η διαφορά στην απλήρωτη εργασία ανάμεσα σε γυναίκες και άνδρες αγγίζει το 173%. Είναι το δεύτερο υψηλότερο ποσοστό, μετά την Πορτογαλία, όπου φτάνει το 242%.

Εργασία και υποχρεώσεις φροντίδας στην Ελλάδα

Πρόσφατη έρευνα της ΕΛΣΤΑΤ δείχνει ότι ένας στους τρεις εργαζόμενους στη χώρα δυσκολεύεται να συνδυάσει τη δουλειά με τις οικογενειακές υποχρεώσεις φροντίδας παιδιών ή εξαρτώμενων ενηλίκων. Το ίδιο ζήτημα βρίσκεται στο επίκεντρο της εκδήλωσης «Φροντίδα και Εργασία». Γίνεται στο WHEN Hub, στη Σωκράτους 29 στην Αθήνα, την Τετάρτη 4 Νοεμβρίου, από τις 18.00 έως τις 20.00.

Συνδιοργανωτής είναι ο οργανισμός WHEN, που ασχολείται με την επαγγελματική ενδυνάμωση των γυναικών. Ο δεύτερος φορέας είναι η Challedu, ονομασία που προκύπτει από τις λέξεις Challenge και Education. Πρόκειται για μη κερδοσκοπικό οργανισμό με έμφαση στην έρευνα και στην ανάπτυξη εκπαιδευτικών και κοινωνικών παιχνιδιών.

Οι δύο οργανισμοί έλαβαν μέρος στο ευρωπαϊκό έργο CAREdiZO, από κοινού με εταίρους από τρεις ακόμη χώρες της ΕΕ, την Κύπρο, τη Βουλγαρία και τη Λιθουανία. Στόχος του έργου είναι να κλείσει το έμφυλο χάσμα στην κατανομή της φροντίδας, ενισχύοντας οργανισμούς και επιχειρήσεις με καινοτόμα ψηφιακά εργαλεία κατάρτισης και δικτύωσης. Στην Ελλάδα η προσοχή στρέφεται στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜμΕ), τον μεγαλύτερο εργοδότη, που καλύπτουν σχεδόν το 85% των θέσεων εργασίας.

Μικρομεσαίες επιχειρήσεις και ευθύνες φροντίδας

Στο πλαίσιο του έργου έγινε έρευνα σε δείγμα περίπου 100 εργαζομένων, για τον τρόπο με τον οποίο μοιράζονται οι ευθύνες φροντίδας ανάμεσα σε άνδρες και γυναίκες. Τα ευρήματα καταγράφουν τάσεις που δεν αποτυπώνονται στις μετρήσεις της ΕΛΣΤΑΤ. Από όσους συμμετείχαν, το 85,1% δήλωσε ότι έχει ευθύνες φροντίδας.

Ανάμεσα σε όσους φροντίζουν παιδιά, η κατανομή είναι σχετικά μοιρασμένη: 60% γυναίκες και 40% άνδρες. Παρόμοια εικόνα εμφανίζεται και στη φροντίδα μελών της οικογένειας με αναπηρία ή χρόνια ασθένεια, με 55,6% γυναίκες και 44,4% άνδρες.

Στη φροντίδα των ηλικιωμένων γονέων η αναλογία αλλάζει. Το 81,8% είναι γυναίκες και μόλις το 18,2% άνδρες. Η φροντίδα βρεφών και νηπίων αναλογεί εξ ολοκλήρου, σε ποσοστό 100%, στις γυναίκες.

Ρόλοι που δεν μοιράζονται ισότιμα

Η πλειονότητα όσων έλαβαν μέρος στην έρευνα, σε ποσοστό 89,2%, δήλωσε ότι έχει σύζυγο ή σύντροφο. Κανένας άνδρας δεν ανέφερε ότι είναι αποκλειστικός φροντιστής, σε αντίθεση με το 10,3% των γυναικών. Κύριο ρόλο στη φροντίδα απάντησε ότι έχει το 41,7% των γυναικών, έναντι 8% των ανδρών.

Η επίδραση της φροντίδας στην επαγγελματική πορεία

Για το 60,4% των γυναικών, η φροντίδα που παρέχουν βάρυνε σημαντικά τις επαγγελματικές τους επιλογές. Στους άνδρες το αντίστοιχο ποσοστό είναι 20%.

Οι άνδρες, πάντως, εκτιμούν ότι η παροχή φροντίδας επηρέασε ως έναν βαθμό την επαγγελματική τους σταδιοδρομία σε ποσοστό 56%, έναντι 27,1% των γυναικών. Παρότι διαθέτουν λιγότερες ώρες και αναλαμβάνουν λιγότερα καθήκοντα φροντίδας, θεωρούν ότι προβαίνουν σε «θυσίες» σε πολύ υψηλότερο ποσοστό από τις γυναίκες.

Μόνο το 12% των γυναικών κρίνει ότι οι ευθύνες φροντίδας δεν άγγιξαν την επαγγελματική τους πορεία. Στους άνδρες το ποσοστό αυτό ανέρχεται σε 25%.

Χάσμα στον τρόπο που βλέπουν την ισότητα

Διαφορά καταγράφεται και στον τρόπο με τον οποίο άνδρες και γυναίκες αντιλαμβάνονται τον ρόλο τους. Μόλις το 41,7% των γυναικών θεωρεί ότι οι ευθύνες μοιράζονται εξίσου ανάμεσα στους συντρόφους. Την ίδια άποψη έχει το 68% των ανδρών, στοιχείο που φανερώνει σαφές χάσμα στις αντιλήψεις των δύο φύλων για το τι σημαίνει ισότητα.

Ώρες φροντίδας που ισοδυναμούν με δεύτερη απασχόληση

Σχεδόν για μία στις δύο γυναίκες, ο χρόνος που διαθέτουν στη φροντίδα άλλων ισοδυναμεί με δεύτερη δουλειά. Ποσοστό 18,7% αφιερώνει από 31 έως 40 ώρες την εβδομάδα, ενώ στους άνδρες το αντίστοιχο μέγεθος είναι μόλις 4%.

Μία στις τέσσερις γυναίκες, δηλαδή το 25%, εργάζεται υπερωριακά φροντίζοντας παιδιά, γονείς ή συγγενείς και ξεπερνά τις 40 ώρες την εβδομάδα. Για τους άνδρες το αντίστοιχο ποσοστό είναι 12%.

Οι λόγοι της άνισης κατανομής

Το 96,6% των γυναικών και το 85,7% των ανδρών εκτιμούν ότι οι ευθύνες φροντίδας δεν κατανέμονται ισόποσα.

Ως βασική αιτία της άνισης κατανομής, το 93,1% αναφέρει τα κοινωνικά πρότυπα και τις παραδοσιακές αντιλήψεις.

Δεύτερος σε συχνότητα παράγοντας είναι η έλλειψη υποστηρικτικών δομών, με 72,4%. Το 37,9% των ερωτώμενων κατονόμασε τους χαμηλούς μισθούς και τα μικρά εισοδήματα, ενώ το 35,6% το αποδίδει σε προσωπική επιλογή.

Αλλαγές που θα μπορούσαν να βοηθήσουν

Στην ερώτηση για τις αλλαγές που θα συνέβαλαν σε πιο ισότιμη κατανομή των ευθυνών φροντίδας, η πλειονότητα των συμμετεχόντων και των συμμετεχουσών, σε ποσοστό 79,3%, τόνισε την ανάγκη για οικονομικά προσιτές υπηρεσίες φροντίδας. Το 71,3% έδειξε την αύξηση των επιλογών ευέλικτης εργασίας και για τα δύο φύλα.

Συχνή απάντηση ήταν και η ενθάρρυνση των ανδρών ώστε να αναλαμβάνουν σε μεγαλύτερο βαθμό ρόλους φροντίδας, με 67,8%. Ακολούθησαν η ανάγκη για υποστηρικτικές πολιτικές στον χώρο εργασίας (66,7%), οι πολιτικές εξίσωσης των γονικών αδειών (65,5%) και η ύπαρξη διαθέσιμων υπηρεσιών φροντίδας (60,9%). Το 57,5% επέλεξε τις εκστρατείες ευαισθητοποίησης της κοινωνίας, με στόχο να προωθηθεί ο ισότιμος επιμερισμός της φροντίδας.

Μείνετε σε επαφή μαζί μας:
Κάντε like κι ακολουθήστε τη σελίδα μας στο Facebook
Στο Twitter: Follow