Ιδιωτικά δάση στην Ελλάδα: ορισμός, ιστορία και χαρακτηριστικά παραδείγματα

Ιδιωτικά δάση στην Ελλάδα όχι μόνο υπάρχουν, αλλά είναι πολλά και μεγάλα. Για το ελληνικό κράτος η ιστορία τους αρχίζει ουσιαστικά το 1836, όταν χρειάστηκε για πρώτη φορά να καθοριστεί τι σημαίνει ιδιωτικό και τι δημόσιο δάσος. Επί τουρκοκρατίας πολύ μεγάλες περιοχές ήταν καταχωρισμένες σε ιδιώτες, τα γνωστά τσιφλίκια.

Κατά το βασιλικό διάταγμα του 1836 (ΦΕΚ Α’ 69/01.12.136), στον χαρακτηρισμό του ιδιωτικού δάσους εμπίπτουν αποκλειστικά όσα μεταβιβάστηκαν με τους νόμιμους οθωμανικούς τύπους και για τα οποία αποδεικνύεται ότι ήταν ιδιόκτητα πριν από την έναρξη του υπέρ της Ανεξαρτησίας Αγώνα.

Αδιαμφισβήτητα ιδιωτικά θεωρούνται και τα δάση που βρίσκονται μέσα σε μεγάλα ιδιωτικά κτήματα, τα χωρία ή τσιφλίκια. Αυτό ισχύει ακόμη και όταν δεν αναγράφονται ρητά στους τίτλους ιδιοκτησίας των κτημάτων, εφόσον προκύπτει ότι περιέχονται εντός των ορίων τους.

Τα ιδιωτικά δάση δεν ταυτίζονται με την πλειονότητα των εκτάσεων που εμφανίζονται ως δασικές, για παράδειγμα επειδή βρίσκονται δίπλα σε ρέμα, και αποτυπώνονται στους δασικούς χάρτες, για τους οποίους έγινε πολλή συζήτηση τα τελευταία χρόνια. Πρόκειται για χιλιάδες στρέμματα που ενδέχεται να μην είναι οικοδομήσιμα, στα οποία όμως ο ιδιοκτήτης έχει λόγο. Μπορεί, μεταξύ άλλων, να απαγορεύσει το κυνήγι, την υλοτομία ή και την ίδια την πρόσβαση, θέτοντας έτσι όρους.

Η πορεία της θεσμοθέτησης

Μέχρι και το 1915 η κυριότητα σε δημόσια κτήματα, δάση και δασικές εκτάσεις μπορούσε να αποκτηθεί με έκτακτη χρησικτησία. Προϋπόθεση ήταν η άσκηση νομής με καλή πίστη και διάνοια κυρίου, όπως είναι ο νομικός όρος, για μία τριακονταετία. Ο ενδιαφερόμενος μπορούσε να συνυπολογίσει στον χρόνο της νομής του και τον χρόνο του δικαιοπαρόχου του, εφόσον είχε καταστεί με νόμιμο τρόπο καθολικός ή ειδικός διάδοχος αυτού.

Από τότε, πολλοί επιδόθηκαν σε αναζήτηση τίτλων, χρυσόβουλων και συναφών εγγράφων, ώστε να αποδείξουν ότι οι εκτάσεις τούς ανήκαν με κάποιον τρόπο ή ότι οι πρόγονοί τους τις χρησιμοποιούσαν επί χρόνια.

Η οριοθεσία των δασικών εκτάσεων επανήλθε με τον ν. 248 του 1976. Ως το 1998 είχε κτηματογραφηθεί μόλις το 2,5% της χώρας. Η επόμενη συστηματική προσπάθεια χαρτογράφησης έγινε με τον ν. 3889/2010 και τότε χαρτογραφήθηκε και αναρτήθηκε περίπου το 1% της χώρας. Μετά το 2016, τα τμήματα Δασικών Χαρτογραφήσεων αναρτούν τους δασικούς χάρτες αποκλειστικά σε ψηφιακή μορφή, με χρήση γεωγραφικών συστημάτων πληροφοριών (GIS). Οι χάρτες είναι διαθέσιμοι ηλεκτρονικά στο Ελληνικό Κτηματολόγιο.

Με τα χρόνια οι προϋποθέσεις και το πλαίσιο αυστηροποιήθηκαν, με συνέπεια όλο και μεγαλύτερες εκτάσεις να καταλήγουν δημόσιες. Κάποιες, πάντως, παραμένουν ιδιωτικές, παρότι το Δημόσιο κέρδισε έδαφος και κυριολεκτικά και μεταφορικά, είτε με δικές του ενέργειες είτε έπειτα από πιέσεις των κατοίκων στις αντίστοιχες περιοχές.

Οι χαρακτηρισμοί των δασών

Σήμερα σημαντικό μέρος των ελληνικών δασών παραμένει μη δημόσιο. Ιδιοκτησιακά, και ανάλογα με το καθεστώς τους, οι εκτάσεις αυτές χαρακτηρίζονται ιδιόκτητες, συνιδιόκτητες, διακατεχόμενες, συνδιακατεχόμενες, κοινοτικές ή μοναστηριακές. Οι υπόλοιποι όροι είναι σαφείς ως προς το νόημά τους. Διακατεχόμενα, όμως, είναι τα δάση των οποίων το ιδιοκτησιακό καθεστώς δεν έχει επιλυθεί έναντι του Δημοσίου. Εκείνο ισχυρίζεται ότι του ανήκουν κατά κυριότητα, ενώ ιδιώτες τα διεκδικούν και τα κατέχουν προσωρινά, μέχρι να υπάρξει συγκεκριμένη δικαστική απόφαση. Οι εκτάσεις αυτές υπολογίζονται στο 5 με 10% του συνόλου των δασών και των δασικών εκτάσεων της χώρας, ποσοστό καθόλου αμελητέο.

Ονόματα και ιστορίες

Οι ονομασίες είναι πολλές και οι ιστορίες διαφέρουν. Χαρακτηριστική περίπτωση είναι το Δάσος Προκοπίου-Δραζίου στην Εύβοια, γνωστό και ως δάσος Μπέικερ, που γλίτωσε από τη μεγάλη πυρκαγιά η οποία έπληξε το νησί το 2021.

Η ιστορία ξεκινά το 1832, όταν οι Edward H. Noel και Friedrich Rudolph von Fellenberg αγόρασαν το κτήμα Αχμέταγα, αρχικής έκτασης 60.000 στρεμμάτων. Το 1839 προστέθηκε το γειτονικό κτήμα Δραζίου, περίπου 10.000 στρεμμάτων, με σκοπό να ιδρύσουν αγροτική σχολή στην Ελλάδα, στα πρότυπα του γεωργικού σχολείου Hofwyl της Ελβετίας, από όπου είχαν αποφοιτήσει. Το 1889 το αγροδασικό κτήμα έφτασε τα 90.000 στρέμματα και περιλάμβανε δάση, βοσκοτόπους και καλλιεργήσιμες εκτάσεις.

Άλλη περίπτωση, με διαφορετική προϊστορία, είναι τα γνωστά ως Δάση του Φιλίππου. Αποτελούν σύμπλεγμα 6 δασών, συνολικής έκτασης 103.000 στρεμμάτων, και βρίσκονται στην περιφερειακή ενότητα Ημαθίας και Πιερίας.

Τη διαχείρισή τους έχει σήμερα μια εταιρεία, η οποία αναφέρει ότι «κύρια προτεραιότητα αποτελεί η αειφορική διαχείριση και προστασία των δασών, με γνώμονα την ισορροπία μεταξύ του φυσικού περιβάλλοντος και του ανθρώπου».

Μία ακόμη χαρακτηριστική περίπτωση, με χαρακτηρισμό ιδιωτικό και συνιδιόκτητο, είναι το δάσος της Αγόριανης (Επτάλοφο Φωκίδας), έκτασης 54.000 στρεμμάτων. Με δικαστική απόφαση του 1936 αναγνωρίστηκε ως ιδιωτικό συνιδιόκτητο υπέρ των κατοίκων της Αγόριανης εξ αδιαιρέτου. Πρόσφατα είχε γίνει καταγγελία για πλαστούς τίτλους συνιδιοκτησίας, που σχετίστηκαν και με το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ.

Μείνετε σε επαφή μαζί μας:
Κάντε like κι ακολουθήστε τη σελίδα μας στο Facebook
Στο Twitter: Follow