Φθίνει η χρυσή εποχή των baby boomers και οι νεότερες γενιές κερδίζουν έδαφος

Η εικόνα ότι οι baby boomers έχουν τα καλύτερα σπίτια, το μεγαλύτερο μερίδιο στο χρηματιστήριο και γενναιόδωρες συντάξεις, ενώ οι νεότεροι παλεύουν με ακριβή στέγη, χαμηλές αμοιβές και επισφάλεια στην εργασία, μοιάζει πλέον ξεπερασμένη. Αυτό προκύπτει από έρευνα του Economist, που εξέτασε στοιχεία από 32 εύπορες χώρες. Οι πολιτικές σχεδόν παντού συνεχίζουν να ευνοούν τους συνταξιούχους, όμως για πρώτη φορά ύστερα από δεκαετίες οι κυβερνήσεις αρχίζουν να αναγνωρίζουν ότι δεν υπάρχουν για να εξυπηρετούν τις ανάγκες μίας μόνο εκλογικής ομάδας.

Η ισχυρή οικονομική ανάπτυξη εκείνης της περιόδου άφηνε στις κυβερνήσεις ευρύ δημοσιονομικό περιθώριο ώστε να ευνοούν τους ηλικιωμένους.

Σε 26 από τις χώρες που εξετάστηκαν, τα εισοδήματα των boomers φαίνεται να χάνουν έδαφος έναντι εκείνων των εργαζομένων. Σύμφωνα με την ανάλυση, στην Ελλάδα έως το 2015 οι συνταξιούχοι είχαν πλησιάσει πολύ στο σημείο να εισπράττουν περισσότερα από τους νεότερους συμπατριώτες τους. Σήμερα, όμως, οι εργαζόμενοι στη χώρα αμείβονται σχεδόν 20% υψηλότερα από τους συνταξιούχους.

Η χρυσή εποχή των ηλικιωμένων μοιάζει να οδεύει προς το τέλος της, καθώς η χαμηλή ανάπτυξη και το υψηλό δημόσιο χρέος δεν επιτρέπουν να αυξάνονται επ' αόριστον οι συντάξεις και οι παροχές. Παράλληλα, τα στοιχεία δείχνουν ότι οι νεότερες γενιές συσσωρεύουν πλούτο ταχύτερα, οι κυβερνήσεις περιορίζουν τις δαπάνες για τους ηλικιωμένους και ενισχύουν τις οικογένειες, ενώ υιοθετούνται περισσότερες πολιτικές που ωφελούν τους νέους.

Πώς διαμορφώθηκε η οικονομική υπεροχή των boomers

Όπως σημειώνει το βρετανικό μέσο, την περίοδο των δεκαετιών του 1950 και του 1960 η κοινωνική πρόνοια ευνοούσε τους άνδρες που εργάζονταν και άφηνε στην άκρη όλους τους υπόλοιπους. Πολλοί ηλικιωμένοι, ιδίως οι γυναίκες, τα έβγαζαν πέρα με πενιχρές επαγγελματικές συντάξεις και σύντομα εξαντλούσαν τις αποταμιεύσεις τους. Τα γηρατειά έγιναν συνώνυμα της ένδειας.

Στις ΗΠΑ, στα μέσα της δεκαετίας του 1960, σχεδόν το 30% όσων ήταν 65 ετών και άνω είχε εισόδημα κάτω από το όριο που απαιτείται για τις βασικές ανάγκες, έναντι μόλις 10% όσων ανήκαν στον ενεργό πληθυσμό. Στον Καναδά το 1976, έτος στο οποίο ανάγονται τα παλαιότερα διαθέσιμα στοιχεία, φτωχό ήταν το 47% των νοικοκυριών ηλικιωμένων, με βάση έναν ευρύτερο ορισμό, έναντι 15% των ατόμων ηλικίας 18 έως 64 ετών.

Ακόμη και όταν οι συνταξιούχοι δεν ήταν φτωχοί, σπάνια ήταν εύποροι. Στη Βρετανία το 1961 το εισόδημα του μέσου συνταξιούχου, ύστερα από επιδόματα, φόρους και έξοδα στέγασης, ήταν κατά 30% χαμηλότερο από εκείνο του μέσου ατόμου σε ηλικία εργασίας. Έως τη δεκαετία του 1980, η φτώχεια των ηλικιωμένων είχε πάψει να είναι πολιτικά βιώσιμη.

Οι βρετανικές εφημερίδες ήταν γεμάτες ιστορίες για συνταξιούχους που «πέθαιναν από το κρύο», με την ευθύνη να αποδίδεται στις χαμηλές συντάξεις. Σκάνδαλα σε οίκους ευγηρίας συγκλόνισαν την Αμερική και τη Γαλλία. Οι πολιτικοί, που μπορούσαν να αγνοούν τους ηλικιωμένους όσο ο αριθμός τους ήταν μικρός, άρχισαν να τους δίνουν προσοχή όταν οι τάξεις τους διογκώθηκαν.

Η έντονη ανάπτυξη της εποχής έδινε στις κυβερνήσεις αρκετό δημοσιονομικό χώρο για να ευνοήσουν τους ηλικιωμένους. Κατέστησαν γενναιότερες τις συντάξεις των boomers και τις σύνδεσαν με τους μισθούς ή τις τιμές, διεύρυναν την υγειονομική περίθαλψη και πρόσθεσαν στοχευμένη στήριξη για στέγαση, θέρμανση, δημόσιες συγκοινωνίες και άλλες παροχές.

Τις δεκαετίες του 1990 και του 2000 τα εισοδήματα των Βρετανών συνταξιούχων ανέβηκαν απότομα και πλησίασαν πολύ τις μέσες αμοιβές των εργαζομένων. Οι εκτιμήσεις του βρετανικού μέσου δείχνουν ότι το εισόδημα του μέσου νοικοκυριού ηλικιωμένων στην Αμερική, έπειτα από φόρους και επιδόματα, αυξήθηκε από το 57% των υπόλοιπων νοικοκυριών το 1979 στο 90% το 2012. Από το 2003 έως το 2019, το μέσο διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών ηλικιωμένων στην Ιταλία, σε σχέση με εκείνο των ατόμων σε ηλικία εργασίας, ανέβηκε από το 79% στο 92%.

Η στροφή

Το μεγάλο λάθος των κυβερνήσεων ήταν ότι στήριξαν ηλικιωμένους οι οποίοι δεν το είχαν πραγματικά ανάγκη. Πολλοί baby boomers απολάμβαναν ήδη τα οφέλη από τις μακροχρόνιες ανοδικές τάσεις στις αγορές ακινήτων και μετοχών. Τον πλούτο αυτό συμπλήρωνε εισόδημα από γενναιόδωρα συνταξιοδοτικά προγράμματα καθορισμένων παροχών, που συνήθως συνδέουν τις πληρωμές με τους τελικούς μισθούς.

Επιπλέον, πολλές χώρες προσφέρουν προνόμια στους ηλικιωμένους, όπως έκπτωση ή δωρεάν είσοδο σε μουσεία και γκαλερί τέχνης. Κάθε κάτοικος του Λονδίνου ηλικίας 60 ετών και άνω, από τους φτωχότερους έως τους πιο εύπορους, μπορεί να χρησιμοποιεί πολλά λεωφορεία και το μετρό δωρεάν. Η Ισπανία επιδοτεί τις διακοπές των συνταξιούχων. Στις ΗΠΑ, το φορολογικό νομοσχέδιο του Ντόναλντ Τραμπ του 2025 έδωσε στους φορολογουμένους άνω των 65 ετών πρόσθετη ετήσια έκπτωση 6.000 δολαρίων.

Η οικονομική υπεροχή των baby boomers αρχίζει ωστόσο να φθίνει, όπως δείχνουν τα στοιχεία που αναλύθηκαν, και οι νέοι κερδίζουν έδαφος. Οι Βρετανοί ηλικιωμένοι κερδίζουν σήμερα 10% λιγότερα από το διάμεσο εισόδημα των ατόμων σε ηλικία εργασίας. Στις ΗΠΑ, τα μεσαία εισοδήματα των ηλικιωμένων δεν έχουν κερδίσει έδαφος έναντι των μη ηλικιωμένων εδώ και πάνω από μία δεκαετία.

Ακόμη και στη Βραζιλία, όπου το μέσο νοικοκυριό ηλικιωμένων κάποτε κέρδιζε κατά 20% περισσότερο από τα νοικοκυριά του ενεργού πληθυσμού, η κατάσταση επιστρέφει προς την ισορροπία. Σε πολλές πλούσιες χώρες τα εισοδήματα των εργαζομένων έμειναν στάσιμα ή μειώθηκαν, ιδίως μετά την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση του 2007-2009.

Ποιοτικά στοιχεία

Οι νεότεροι δεν κερδίζουν απλώς περισσότερα, καθώς πολλοί έχουν βρει καλύτερες δουλειές. Το μοτίβο που κυριαρχούσε έως τώρα, με τους ηλικιωμένους σε θέσεις υψηλών αποδοχών και προστασίας και τους νεότερους σε επισφαλείς, προσωρινές συμβάσεις, φαίνεται να αλλάζει και το χάσμα να μειώνεται.

Οι Αμερικανοί άνω των 70 ετών, οι οποίοι αποτελούν το 13% του πληθυσμού, κατέχουν πράγματι τεράστιο μερίδιο του συνολικού ιδιωτικού πλούτου της Αμερικής, περίπου το ένα τρίτο, σύμφωνα με τη Fed. Από τα τέλη της δεκαετίας του 2010, όμως, το μερίδιό τους στον πλούτο αυξάνεται πιο αργά από το μερίδιό τους στον πληθυσμό.

Οι νέοι, πολλοί από τους οποίους έχουν επενδύσει στο χρηματιστήριο, τα πηγαίνουν εντυπωσιακά καλά. Οι Αμερικανοί που γεννήθηκαν από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως τα μέσα της δεκαετίας του 1990 μπορεί να παραπονιούνται για τη μοίρα τους, είναι όμως πλουσιότεροι από οποιαδήποτε προηγούμενη γενιά στην ιστορία της χώρας τους στην ίδια ηλικία. Τα πρώτα σημάδια υποδηλώνουν ότι η Γενιά Ζ συσσωρεύει πλούτο ακόμη πιο γρήγορα.

Η κυριαρχία των boomers στην αγορά κατοικιών επίσης δεν είναι όπως παλιά. Κατά τη δεκαετία έως το 2019, η μέση ηλικία των Αμερικανών ιδιοκτητών ακινήτων αυξήθηκε από τα 54 στα 58 έτη. Έκτοτε δεν έχει μεταβληθεί, ακόμη και με τη γήρανση του πληθυσμού. Στην Αγγλία, όπου τα στοιχεία είναι λιγότερο ακριβή, το ποσοστό των ιδιοκτητών ακινήτων ηλικίας 65 ετών και άνω παραμένει σταθερό στο 36% περίπου από το 2017-18. Αυτό σημαίνει ότι οι νεότεροι βρίσκουν ευκολότερα τον δρόμο προς ιδιόκτητη κατοικία.

Τι οδήγησε στη μεταβολή

Η περίοδος του πληθωρισμού μετά την πανδημία πιθανώς έπληξε τους ηλικιωμένους σκληρότερα από τους νέους. Οι μισθοί έχουν συμβαδίσει αρκετά καλά με την άνοδο των τιμών, ενώ οι περισσότερες συντάξεις καθορισμένων παροχών καταβάλλουν σταθερό ονομαστικό ποσό. Ο πληθωρισμός έχει επίσης ροκανίσει τις αποταμιεύσεις από τις οποίες ζουν πολλοί ηλικιωμένοι. Σύμφωνα με μελέτη της Κομισιόν, η πρόσφατη «κρίση του κόστους διαβίωσης» έπληξε τα νοικοκυριά σε ηλικία συνταξιοδότησης σχεδόν τρεις φορές πιο σκληρά από τα νοικοκυριά σε ηλικία εργασίας.

Την τελευταία δεκαετία, πολλές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις έχουν απελευθερώσει τις αγορές εργασίας. Αυτό ωφελεί τους νεότερους εργαζομένους, αφού οι επιχειρήσεις είναι πιο πρόθυμες να ρισκάρουν μια νέα πρόσληψη όταν μπορούν να απολύουν ευκολότερα. Ποσοτικοί δείκτες του ΟΟΣΑ υποδηλώνουν ότι τα τελευταία χρόνια οι κανόνες προστασίας της απασχόλησης στην Ελλάδα και την Ιταλία έχουν γίνει λιγότερο αυστηροί. Η Γαλλία έχει καταστήσει τις απολύσεις πιο προβλέψιμες για τους εργοδότες, μεταξύ άλλων θέτοντας ανώτατο όριο στις αποζημιώσεις για αδικαιολόγητη απόλυση.

Η πιο ξεκάθαρη απομάκρυνση από την κυριαρχία των ηλικιωμένων ενδέχεται να καταγράφεται στις δημόσιες δαπάνες. Στην Ιταλία, η σχέση των δαπανών για τους ηλικιωμένους προς τις δαπάνες για οικογένειες και παιδιά έχει πέσει από σχεδόν 15 προς 1 πριν από την πανδημία σε λιγότερο από 10 προς 1. Πολλές χώρες του ΟΟΣΑ έχουν περιορίσει τον ρυθμό αύξησης των δαπανών για την υγειονομική περίθαλψη, χάρη στην ευρύτερη χρήση φθηνών γενόσημων φαρμάκων, στις πιο περιορισμένες πληρωμές προς τους παρόχους και σε άλλα μέτρα ελέγχου του κόστους.

Αλλάζουν και οι δημόσιες συντάξεις. Οι μεταρρυθμίσεις της δεκαετίας του 1990 είχαν, παραδόξως αν ληφθεί υπόψη η γήρανση του πληθυσμού, μειώσει τη μέση ηλικία συνταξιοδότησης των πολιτών του ΟΟΣΑ από περίπου 65 σε 61 έτη. Το γεγονός όμως ότι περισσότεροι άνθρωποι παραμένουν στη σύνταξη για μεγαλύτερο διάστημα αύξησε το κόστος του συνταξιοδοτικού συστήματος. Τώρα οι κυβερνήσεις ενθαρρύνουν τους πολίτες να μείνουν στην εργασία. Ακόμη και στη Γαλλία, που διαθέτει ένα από τα πιο γενναιόδωρα συνταξιοδοτικά συστήματα στον κόσμο, η ηλικία συνταξιοδότησης αυξάνεται.

Ο νέος πρωθυπουργός της Βρετανίας, Άντι Μπέρναμ, ανακοίνωσε πρόσφατα ότι η κυβέρνησή του θα μεταρρυθμίσει τον «τριπλό μηχανισμό» για την κρατική σύνταξη, ο οποίος την αυξάνει ανάλογα με τον πληθωρισμό, την αύξηση των αποδοχών ή κατά 2,5%, όποιο από τα τρία είναι υψηλότερο. Το 2025 η Κίνα, όπου οι περισσότεροι άνδρες συνταξιοδοτούνταν στα 60 και οι γυναίκες που ασκούσαν χειρωνακτικά επαγγέλματα μπορούσαν να συνταξιοδοτηθούν ήδη από τα 50, άρχισε να εφαρμόζει την πρώτη αύξηση της ηλικίας συνταξιοδότησης σε διάστημα άνω των 70 ετών, στα 63 για τους άνδρες και στα 55-58 για τις γυναίκες έως το 2040.

Στον αντίποδα, οι κυβερνήσεις έχουν γίνει λιγότερο φειδωλές απέναντι στους νέους και πολλές έχουν αυξήσει τα επιδόματα προς τις οικογένειες, συχνά σε μια προσπάθεια να ενισχύσουν τα ποσοστά γονιμότητας. Από το 2024, η Γερμανία, η Ιρλανδία, η Ιαπωνία, η Πολωνία και η Νότια Κορέα έχουν θεσπίσει ή επεκτείνει τα επιδόματα τέκνων. Πιο γενναιόδωρη έχει γίνει και η γονική άδεια.

Οι πολιτικές σε πολλές χώρες εξακολουθούν να γέρνουν προς τους συνταξιούχους, και οι ηλικιωμένοι διατηρούν τεράστιο απόθεμα ακινήτων και χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων. Η πίεση που θα δεχθούν τα συστήματα υγείας και μακροχρόνιας φροντίδας αναμένεται να ενταθεί. Για πρώτη φορά εδώ και δεκαετίες, πάντως, οι κυβερνήσεις μοιάζουν να αντιλαμβάνονται ότι η χαμηλή ανάπτυξη και το υψηλό δημόσιο χρέος καθιστούν αδύνατη την επ' αόριστον αύξηση των συντάξεων, κάτι που ενδεχομένως θα φέρει τη χρυσή εποχή των boomers στο τέλος της.

Μείνετε σε επαφή μαζί μας:
Κάντε like κι ακολουθήστε τη σελίδα μας στο Facebook
Στο Twitter: Follow