Οικονομικό άλλοθι συμβιβασμού για την Ουκρανία ετοιμάζει η Κεντρική Τράπεζα στον Πούτιν;

Μία ημέρα πριν ανοίξουν οι ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις για το τέλος του πολέμου στην Ουκρανία, η Ρωσία προχώρησε σε νέα επίθεση κατά ουκρανικών ενεργειακών υποδομών. Την ίδια μέρα, όμως, η Ελβίρα Ναμπιούλινα σκιαγραφούσε την κατάσταση της ρωσικής οικονομίας με τρόπο που δυσκολεύει τους Ρώσους διπλωμάτες να μείνουν αμετακίνητοι.

Από την πρώτη ημέρα των συνομιλιών προέκυψαν δύο θετικά μηνύματα. Οι δύο πλευρές του πολέμου κατέληξαν σε συμφωνία για νέα μεγάλη ανταλλαγή αιχμαλώτων. Οι διαπραγματεύσεις για τον τερματισμό των εχθροπραξιών θα συνεχιστούν, όπως γνωστοποίησε και ο επικεφαλής της ρωσικής αντιπροσωπείας, ο ιστορικός Βλαντίμιρ Μεντίνσκι.

Στην οικονομική πλευρά του ίδιου ζητήματος μπαίνει η Ναμπιούλινα. Τη Δευτέρα 9 Νοεμβρίου, μπροστά σε επιτροπές της Κρατικής Δούμας, περιέγραψε τις πιέσεις που δέχεται η ρωσική οικονομία.

Οι επιθέσεις σε διυλιστήρια πετρελαίου, σε άλλες βιομηχανικές εγκαταστάσεις, σε κέντρα δεδομένων και σε κόμβους της εφοδιαστικής αλυσίδας, είπε, έχουν περιορίσει την παραγωγική ικανότητα. Εκτιμά ότι η κατάσταση είναι προσωρινή, γιατί τόσο ο επιχειρηματικός τομέας όσο και η κυβέρνηση καταβάλλουν τεράστιες προσπάθειες ώστε να αποκατασταθούν οι εγκαταστάσεις που υπέστησαν ζημιές.

Πρόσθεσε ότι, όσο η διαδικασία αποκατάστασης μένει ανολοκλήρωτη, η ζήτηση χρειάζεται να ανεβαίνει με συγκρατημένο ρυθμό. Μείωση του ΑΕΠ δεν τίθεται ως ζήτημα. Υπερβολική άνοδος της ζήτησης στις σημερινές συνθήκες, όμως, θα μπορούσε να επιταχύνει τον πληθωρισμό, εξέλιξη που πρέπει να αποφευχθεί.

Τόνισε επίσης ότι η αυστηρή νομισματική πολιτική που ακολουθεί είναι απαραίτητη για να μείνει υπό έλεγχο ο πληθωρισμός.

Η Ελβίρα Ναμπιούλινα, διοικήτρια της Κεντρικής Τράπεζας της Ρωσίας. Η φωτογραφία είναι του Alexander Demianchuk για το TASS.

Διατύπωσε έτσι κάτι που στη Ρωσία θεωρείται ανάθεμα σε ό,τι αφορά τα επιτόκια. Είναι πολύ νωρίς, δήλωσε, για να βιαστούν να μειώσουν το βασικό επιτόκιο του 14%. Μια τέτοια κίνηση θα έφερνε το αντίθετο από το ζητούμενο αποτέλεσμα: άνοδο των επιτοκίων σε ολόκληρη την οικονομία, αύξηση των τιμών και νέες δυσκολίες για τις επιχειρήσεις.

Λίγες ημέρες νωρίτερα, η Κεντρική Τράπεζα της Ρωσίας είχε αναγνωρίσει σε ανακοίνωσή της ότι ο πόλεμος εναντίον της ρωσικής οικονομίας μπορεί να συνεχιστεί και πέρα από το διάστημα που χαρακτηρίζεται προσωρινό. Αν στο μεσοδιάστημα αυξηθούν οι δαπάνες του στρατιωτικού προϋπολογισμού, η Ναμπιούλινα θα απαντήσει με άνοδο του βασικού επιτοκίου πάνω από το 14%.

Μεταξύ άλλων ανέφερε ότι παραμένουν οι κίνδυνοι ενίσχυσης του πληθωρισμού. Τους συνδέει με παρατεταμένη περίοδο κατά την οποία η αύξηση των μισθών ξεπερνά την αύξηση της παραγωγικότητας, με την επιδείνωση των προοπτικών της παγκόσμιας οικονομίας και με την άνοδο των παγκόσμιων πληθωριστικών πιέσεων μέσα σε γεωπολιτικές εντάσεις.

Η πολιτική αυτή βρίσκει αντίθετους πολλούς στη Ρωσία. Ανάμεσά τους είναι ο Μιχαήλ Ντελιάγκιν, αντιπρόεδρος της Επιτροπής Οικονομικής Πολιτικής της Δούμας. Ο ίδιος ζητά επιτόκιο 2%, ώστε να κινηθούν οι επενδύσεις και οι επιχειρήσεις να μπορούν να δανείζονται.

Η αμυντική βιομηχανία δέχεται πιέσεις

Τα υψηλά επιτόκια έχουν συνέπειες ακόμη και στη ρωσική αμυντική βιομηχανία. Αυτό φάνηκε από τις δυσκολίες που είχαν καταγραφεί το 2024, όταν το βασικό επιτόκιο έφτασε στο 21%.

Σε ανάλυσή τους για το Carnegie Endowment, οι Αλεξάντερ Κολιάντρ και Αλεξάντρα Προκοπένκο σημειώνουν ότι το μοντέλο των αμυντικών προμηθειών, δηλαδή κόστος συν ένα σταθερό περιθώριο κέρδους, οδήγησε το κόστος της πίστωσης να ξεπεράσει το επιτρεπόμενο κέρδος όταν το βασικό επιτόκιο έφτασε στο 21%.

Στα τέλη του 2024 ο Σεργκέι Τσεμέζοφ, διευθύνων σύμβουλος του κρατικού αμυντικού ομίλου Rostec, είχε διαμαρτυρηθεί ότι με αυτό το επιτόκιο κάθε σύμβαση γίνεται ζημιογόνα.

Οι δύο αναλυτές του Carnegie Endowment περιγράφουν έτσι το δίλημμα μπροστά στο οποίο βρίσκεται η Ναμπιούλινα.

Η απόφαση της Κεντρικής Τράπεζας, γράφουν, θα κρίνει επίσης ποιος στη Ρωσία θα αναλάβει στο τέλος τις ζημιές που έχουν συσσωρευτεί στο σύστημα. Αν τα επιτόκια μείνουν υψηλά, τον λογαριασμό θα κληθούν να πληρώσουν οι δανειολήπτες, μέσα από τον σχηματισμό αποθεματικών, τις πτωχεύσεις και νέες κεφαλαιακές ενισχύσεις προς τις κρατικές τράπεζες από τον προϋπολογισμό.

Αν η Κεντρική Τράπεζα επιλέξει να μειώσει τα επιτόκια ανεξάρτητα από τον πληθωρισμό, ο λογαριασμός θα μεταφερθεί στους αποταμιευτές. Οι αποταμιεύσεις τους, ύψους 68 τρισ. ρουβλίων, θα χάσουν περισσότερη αξία από όση θα αποφέρουν στους κατόχους τους οι τόκοι.

Για το Κρεμλίνο η εικόνα αυτή βαραίνει. Η συνέχιση του πολέμου απαιτεί υψηλές κρατικές δαπάνες και διαρκή χρηματοδότηση της αμυντικής παραγωγής, ενώ η προσπάθεια να συγκρατηθεί ο πληθωρισμός επιβαρύνει τον δανεισμό και την οικονομική δραστηριότητα.

Ανοίγει έδαφος για υποχωρήσεις του Πούτιν;

Η γυναίκα που διευθύνει τη ρωσική νομισματική πολιτική συνεχίζει να βάζει πρώτη τη συγκράτηση του πληθωρισμού και κρατά το βασικό επιτόκιο στο 14%, παρότι η γραμμή αυτή πιέζει την οικονομική δραστηριότητα. Ορισμένοι αναλυτές δεν θεωρούν τυχαία τη στιγμή που μίλησε, την παραμονή των συνομιλιών στο Άμπου Ντάμπι.

Ο Αυστραλός δημοσιογράφος Τζον Χέλμερ προχωρά παραπέρα. Υποθέτει ότι η αυστηρή νομισματική πολιτική μπορεί να ανοίξει στον Πούτιν πολιτικό περιθώριο για παραχωρήσεις στις διαπραγματεύσεις.

Ο Χέλμερ, από τους παλαιότερους ξένους ανταποκριτές στη Μόσχα, υποστηρίζει ότι η Ναμπιούλινα επιχειρεί να προσφέρει στον πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν άλλοθι για τους όρους μιας συμφωνίας. Σε αυτούς εντάσσει εδαφικές παραχωρήσεις και την επιτήρηση των ρυθμίσεων ασφαλείας στο εσωτερικό της Ουκρανίας από το ΝΑΤΟ και τις ΗΠΑ. Στόχος, κατά τον ίδιο, είναι να πειστούν ή να παρακαμφθούν όσοι ασκούν κριτική από το Γενικό Επιτελείο και το υπουργείο Άμυνας, καθώς και από τα επιφυλακτικά μέσα ενημέρωσης.

Οι πιέσεις στην οικονομία δεν επαρκούν

Ο Τόμας Γκράχαμ, διακεκριμένος ερευνητής του αμερικανικού Συμβουλίου Εξωτερικών Σχέσεων και πρώην αξιωματούχος της αμερικανικής διπλωματίας, εκτιμά ότι η Ρωσία στάθηκε απροσδόκητα ανθεκτική και εφευρετική απέναντι στις κοινωνικοοικονομικές προκλήσεις που συνάντησε.

Σε ανάλυσή του στο Συμβούλιο Εξωτερικών Σχέσεων, μια αμερικανική δεξαμενή σκέψης, αναφέρει ότι το σημαντικότερο είναι πως ο Πούτιν μπορεί ακόμη να κινητοποιεί τους πόρους που απαιτεί η διεξαγωγή του πολέμου. Οι αμυντικές δαπάνες αντιστοιχούν πλέον περίπου στο 6%-8% του ρωσικού ΑΕΠ και απορροφούν περισσότερο από το 40% του ομοσπονδιακού προϋπολογισμού. Παρά το ύψος τους, τα ποσοστά αυτά μένουν σημαντικά χαμηλότερα από εκείνα της περιόδου του Ψυχρού Πολέμου.

Οι αυστηρότερες κυρώσεις της Δύσης δεν είναι πιθανό να μεταβάλουν ουσιαστικά αυτή την εικόνα. Οι προσπάθειες να περιοριστούν τα έσοδα από τις ρωσικές εξαγωγές ενέργειας, σημαντική πηγή χρηματοδότησης του ομοσπονδιακού προϋπολογισμού, είναι προβληματικές σε περίοδο επιδείνωσης της παγκόσμιας ενεργειακής κρίσης.

Ιδιαίτερα αποκαλυπτική, σημειώνει, είναι η έκκληση του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ προς την Ουκρανία να σταματήσει τις επιθέσεις στα ρωσικά διυλιστήρια, εξαιτίας των αρνητικών συνεπειών στις τιμές του ντίζελ στις ΗΠΑ. Η επιβολή δευτερογενών κυρώσεων σε παράγοντες που στηρίζουν έμμεσα τη ρωσική πολεμική προσπάθεια θα μπορούσε να βλάψει τις σχέσεις των ΗΠΑ με την Ινδία και να περιπλέξει, μεταξύ άλλων συνεπειών, τις σχέσεις τους με την Κίνα. Η Ουάσιγκτον δεν είναι πιθανό να διακινδυνεύσει αυτές τις σχέσεις σε μια αβέβαιη απόπειρα να ωθήσει τη Ρωσία σε μεγαλύτερη ευελιξία στις διαπραγματεύσεις για την Ουκρανία.

Για τον Γκράχαμ, η κυβέρνηση Πούτιν δεν φαίνεται να συναντά πολιτικά εμπόδια στην προσπάθειά της να συνεχίσει τον πόλεμο και είναι απίθανο να αλλάξει πορεία, ιδίως εφόσον ο ίδιος ο Πούτιν πιστεύει ότι ο χρόνος λειτουργεί υπέρ του. Και δεν έχει κατ’ ανάγκην άδικο. Οι κοινωνικοοικονομικές συνθήκες στην Ουκρανία είναι δεινότερες από εκείνες της Ρωσίας, ιδιαίτερα μετά τους καταστροφικούς ρωσικούς αεροπορικούς βομβαρδισμούς πόλεων και κρίσιμων υποδομών, την ώρα που μειώνονται τα αποθέματα αναχαιτιστικών πυραύλων της Ουκρανίας.

Παράλληλα, διαφαίνεται ως εύλογο το ενδεχόμενο η κρίσιμη ευρωπαϊκή υποστήριξη προς την Ουκρανία να αρχίσει να κλονίζεται, καθώς ενισχύονται λαϊκιστικές δυνάμεις που αντιτίθενται στη βοήθεια.

Με αυτά τα δεδομένα, δύσκολα θα πειστεί ο Πούτιν να επανεξετάσει τους πολεμικούς στόχους του.

Το ερώτημα που μένει είναι αν οι αριθμοί μπορούν να αλλάξουν τους υπολογισμούς του Πούτιν. Για ορισμένους αναλυτές προσφέρεται άλλοθι συμβιβασμού. Για άλλους, οι οικονομικές δυσκολίες δεν αναιρούν ότι το Κρεμλίνο εξακολουθεί να έχει τους πόρους και τα περιθώρια ώστε να συνεχίσει τον πόλεμο.

Μείνετε σε επαφή μαζί μας:
Κάντε like κι ακολουθήστε τη σελίδα μας στο Facebook
Στο Twitter: Follow