Η Βαρκελώνη δοκιμάζει συνεταιριστική κατοικία πέρα από αγορά και ενοίκιο

Στην Ευρώπη, η εξασφάλιση κατοικίας σε προσιτό κόστος παραμένει από τα δυσκολότερα ζητήματα. Η Ισπανία βρίσκεται μπροστά σε μια στεγαστική κρίση που βαθαίνει.

Τα μισθώματα κινούνται ανοδικά, οι διαθέσιμες κατοικίες δεν φτάνουν και ολοένα περισσότεροι πολίτες δυσκολεύονται να καλύψουν το κόστος στέγασης. Μαζικές κινητοποιήσεις σε όλη τη χώρα έχουν φέρει το στεγαστικό στο κέντρο της πολιτικής και κοινωνικής αντιπαράθεσης.

Έντονες αντιδράσεις προκάλεσε η έξωση της 87χρονης Μαρικάρμεν Αμπασκάλ από το διαμέρισμα όπου ζούσε περισσότερα από 70 χρόνια. Δύο εβδομάδες μετά την απομάκρυνσή της, η ηλικιωμένη πέθανε. Η ιστορία της αναδείχθηκε σε σύμβολο του αγώνα για δικαίωμα στη στέγη στην Ισπανία, καθώς και μιας κρίσης που δεν σταματά στα σύνορα της χώρας και αφορά πλέον όλη την Ευρώπη.

Η κρίση κατοικίας βρίσκεται και στο επίκεντρο των πολιτικών εξελίξεων και οδήγησε στην προκήρυξη πρόωρων εκλογών για τις 29 Νοεμβρίου. Χθες, την επομένη της γενικής απεργίας, το ισπανικό κοινοβούλιο πέρασε με οριακή πλειοψηφία μέτρα για την προστασία των ενοικιαστών και τον περιορισμό των εξώσεων. Η πολιτική σύγκρουση δεν κλείνει. Το συντηρητικό Λαϊκό Κόμμα έχει ξεκαθαρίσει πως, αν έρθει στην κυβέρνηση, θα ακυρώσει τα συγκεκριμένα μέτρα.

Η Βαρκελώνη συγκαταλέγεται στις ισπανικές πόλεις όπου το στεγαστικό έχει πυροδοτήσει σφοδρές αντιδράσεις και μαζικές διαμαρτυρίες. Σε κινητοποίηση στην πόλη το αίτημα ήταν η μείωση των ενοικίων.

Παράλληλα, στην πόλη δοκιμάζεται και διαφορετική προσέγγιση, μέσω πρωτοβουλιών όπως ο μη κερδοσκοπικός συνεταιρισμός Sostre Cívic. Ο συνεταιρισμός προωθεί τρόπο στέγασης που βγαίνει έξω από τη λογική της αγοράς και της ενοικίασης.

Ο Χοσέ Τέγιες, επικεφαλής επικοινωνίας του Sostre Cívic, εξήγησε στο Euronews ότι μέχρι σήμερα στην Ισπανία οι δρόμοι για απόκτηση κατοικίας ήταν στην ουσία δύο: η αγορά σπιτιού ή η ενοικίαση. Το μοντέλο αυτό, είπε, έχει πλέον ξεπεραστεί και αποτελεί έναν από τους λόγους της σημερινής στεγαστικής κρίσης.

Η πρόταση του συνεταιρισμού είναι διαφορετική. Τα σπίτια ανήκουν στον ίδιο και όχι στους ανθρώπους που τα κατοικούν. Τα μέλη, όμως, έχουν δικαίωμα μόνιμης διαμονής, χωρίς να αγοράζουν το ακίνητο και χωρίς να πληρώνουν ενοίκιο με βάση τις τιμές της ελεύθερης αγοράς.

Άλλο μοντέλο για τη στέγη

Το σχήμα στηρίζεται σε συνδυασμό δημόσιας, συνεταιριστικής και ευρωπαϊκής χρηματοδότησης. Παράδειγμα είναι το Ca l'Ordit, στα βορειοανατολικά της Βαρκελώνης, ένα από τα μεγαλύτερα συγκροτήματα συνεταιριστικών κατοικιών στην Ισπανία, που χτίζεται με πρωτοβουλία του Sostre Cívic.

Το κτίριο θα έχει δέκα ορόφους και 62 διαμερίσματα. Σε αυτά προβλέπεται να κατοικήσουν περίπου 90 άτομα με χαμηλά εισοδήματα.

Για την ανέγερση, ο Δήμος της Βαρκελώνης παραχώρησε το οικόπεδο χωρίς αντάλλαγμα, με συμφωνία οι κατοικίες να λειτουργούν με βάση το δικαίωμα χρήσης. Σχεδόν 3 εκατομμύρια ευρώ προέρχονται από ευρωπαϊκά κονδύλια του προγράμματος NextGenerationEU, ενώ η Τράπεζα Ανάπτυξης του Συμβουλίου της Ευρώπης δίνει δάνειο με χαμηλό επιτόκιο. Βασική αρχή είναι ότι από τις κατοικίες δεν επιδιώκεται κέρδος.

Με αυτή τη χρηματοδότηση, οι μελλοντικοί κάτοικοι του Ca l'Ordit χρειάστηκε να δώσουν αρχικά από 12.000 έως 24.000 ευρώ, ποσό πολύ χαμηλότερο από εκείνο που θα απαιτούνταν για αγορά ακινήτου. Στη συνέχεια θα καταβάλλουν κάθε μήνα ένα ποσό για έξοδα λειτουργίας, συντήρηση και φόρους. Το μηνιαίο κόστος εκτιμάται έως και 40% χαμηλότερο από τα ενοίκια της αγοράς.

Ο Sostre Cívic συστάθηκε πριν από είκοσι και πλέον χρόνια, παίρνοντας ως αφετηρία αντίστοιχα μοντέλα συνεταιριστικής κατοικίας της Βόρειας Ευρώπης. Σήμερα έχει πάνω από 2.700 μέλη και συμμετέχει σε περίπου 30 έργα κατοικίας στην Καταλονία. Στα μισά περίπου οι κάτοικοι έχουν ήδη εγκατασταθεί, ενώ έχουν παραδοθεί περισσότερα από 200 διαμερίσματα. Μέσα στα επόμενα τρία χρόνια ο αριθμός των κατοικιών αναμένεται να φτάσει τις 550.

Συλλογική ζωή μέσα στο κτίριο

Στα βόρεια προάστια της Βαρκελώνης, περίπου 50 άνθρωποι ζουν από το 2022 στο Cirerers, οκταώροφο κτίριο που αποτελεί ένα ακόμη παράδειγμα συνεταιριστικής κατοικίας.

Ο 59χρονος Τόνι Αρτάλ περιγράφει την κατοικία του ως κάτι ευρύτερο από τα 45 τετραγωνικά μέτρα του διαμερίσματός του. Σε αυτήν, λέει, ανήκουν και οι κοινόχρηστοι χώροι και η ταράτσα, χώροι όπου οι ένοικοι μπορούν να συναντιούνται και να ζουν από κοινού.

Οι κάτοικοι παίρνουν μέρος στη διαμόρφωση του κτιρίου και της καθημερινότητάς τους πολύ πριν ολοκληρωθεί η κατασκευή. Μέσα από μηνιαίες συναντήσεις και ομάδες εργασίας αποφασίζουν μαζί πώς θα χρησιμοποιούνται οι κοινόχρηστοι χώροι και ποιες δραστηριότητες θα στήνονται. Έτσι προετοιμάζονται και για τη συλλογική διαχείριση του κτιρίου.

Στο Cirerers έχουν φτιάξει, μεταξύ άλλων, μια «βιβλιοθήκη αντικειμένων», όπου οι ένοικοι μοιράζονται είδη καθημερινής χρήσης αντί να τα αγοράζει ο καθένας χωριστά. Υπάρχουν ακόμη χώροι για φύλαξη και επισκευή ποδηλάτων, εργαστήριο ξυλουργικής και κοινόχρηστη κουζίνα. Εκεί οι κάτοικοι μαγειρεύουν μαζί και οργανώνουν αθλητικές και πολιτιστικές δραστηριότητες.

Προκλήσεις και όρια του εγχειρήματος

Παράλληλα, ολόκληρη γενιά Ισπανών καλείται πλέον να ξοδεύει από 50% έως 60% του εισοδήματός της για τη στέγαση, την ώρα που τα μισθώματα εξακολουθούν να ανεβαίνουν. Όπως σημειώνουν εκπρόσωποι του Sostre Cívic, το ενδιαφέρον των δήμων για ανάλογες πρωτοβουλίες μεγαλώνει, η πρακτική στήριξη όμως παραμένει περιορισμένη.

Σύμφωνα με τον Χοσέ Τέγιες, εκπρόσωπο του συνεταιρισμού, όλο και περισσότεροι δήμοι δηλώνουν διάθεση συνεργασίας για τη δημιουργία συνεταιριστικών κατοικιών. Την τελευταία τετραετία, όμως, τα δημόσια οικόπεδα που διέθεσε ο Δήμος της Βαρκελώνης αντιστοιχούν σε μόλις 100 τέτοιες κατοικίες. Την ίδια περίοδο χτίστηκαν, σε δημόσια οικόπεδα, πάνω από 1.000 κατοικίες για ενοικίαση, μαζί με ιδιωτικές εταιρείες που επιδιώκουν κέρδος.

Η συνεταιριστική κατοικία δεν μπορεί μόνη της να δώσει λύση στη στεγαστική κρίση της Ευρώπης. Δείχνει, πάντως, ότι υπάρχει και διαφορετικός τρόπος να εξασφαλίσει κανείς στέγη, πέρα από την αγορά ακινήτου ή το ενοίκιο στην ελεύθερη αγορά.

Για να εφαρμοστεί σε ευρύτερη κλίμακα χρειάζονται περισσότερα δημόσια οικόπεδα, οι απαραίτητοι οικονομικοί πόροι και ουσιαστική στήριξη από την πολιτεία. Απαιτείται, κυρίως, να αλλάξει η αντιμετώπιση της κατοικίας: όχι ως ένα ακόμη πεδίο επενδύσεων, αλλά ως βασικό κοινωνικό δικαίωμα.

Μείνετε σε επαφή μαζί μας:
Κάντε like κι ακολουθήστε τη σελίδα μας στο Facebook
Στο Twitter: Follow