Περισσότερα από σαράντα χρόνια μετά τις σκοτεινές ημέρες της δικτατορίας, από το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο αναδύονται νέες, ζωντανές πτυχές της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας.
Στη δημοσιότητα δόθηκε ανεκτίμητη κινηματογραφική ανακάλυψη, που προσφέρει στην ελληνική κοινωνία μοναδικό οπτικό ντοκουμέντο από την πρώτη επέτειο της εξέγερσης του Πολυτεχνείου, τον Νοέμβριο του 1974.
Χρονοκάψουλα από τις πρώτες ημέρες της Μεταπολίτευσης
Το υλικό έμενε κρυμμένο και ξεχασμένο σε μπομπίνες φιλμ, στο υπόγειο του κτιρίου Τοσίτσα. Το εντόπισε και το δημοσιοποίησε η Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του ΕΜΠ.
Δεν πρόκειται για συνηθισμένη αρχειακή καταγραφή. Είναι αυθεντική χρονοκάψουλα, που μεταφέρει τον σημερινό θεατή στο φορτισμένο και συγκινητικό κλίμα εκείνων των πρώτων ημερών της Μεταπολίτευσης, όταν η πληγή ήταν ακόμη νωπή και η χαρά της ελευθερίας συνυπήρχε με την αδιάκοπη μνήμη των πεσόντων.
Ο δημιουργός και οι συντελεστές
Πίσω από το υλικό βρίσκονται το μεράκι και η επαγγελματική συνείδηση του Γιάννη Σημηριώτη. Την εποχή εκείνη εργαζόταν στο Φωτογραφικό Εργαστήριο της Σχολής Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του ΕΜΠ και αποτύπωσε με την κάμερα τα γεγονότα, τους ανθρώπους και τον παλμό μιας κοινωνίας που έβγαινε από το σκοτάδι της επταετίας.
Σε μία από τις μπομπίνες που διασώθηκαν υπάρχουν αυτούσια τα στοιχεία των συντελεστών, με αναγνώριση σε όσους συνέβαλαν στη δημιουργία του έργου.
Από τα στοιχεία αυτά προκύπτει ότι την ευθύνη παραγωγής και τη φωτογραφία είχε ο Γιάννης Σημηριώτης, το μοντάζ ο Νίκος Κανάκης, την αφήγηση ο Δημήτρης Κόντος και τις μακέτες η Μαίη Νάσση. Τις εργαστηριακές εργασίες πραγματοποίησε ο Δημήτρης Ντάλας.
Η επαναφορά του υλικού στο φως δεν ήταν απλή υπόθεση. Τα φιλμ πέρασαν από σχολαστική συντήρηση και ψηφιοποίηση, με τη συμβολή εργαζομένων στο Αρχείο της ΕΡΤ. Την εξειδικευμένη επεξεργασία έκαναν στο Εργαστήριο Τεκμηρίωσης της Σχολής Αρχιτεκτόνων Μηχανικών ΕΜΠ οι Μπάμπης Λουϊζίδης και Δημήτρης Παπαϊωάννου, ενώ την επίπονη ταυτοποίηση σκηνών και προσώπων ανέλαβαν η Ελευθερία Βαρουχάκη και η Αφροδίτη Οικονόμου.
Τι περιλαμβάνουν τα εννέα λεπτά
Το ψηφιοποιημένο βίντεο που δόθηκε στη δημοσιότητα διαρκεί περίπου εννέα λεπτά και συμπυκνώνει βαρύ συναισθηματικό και ιστορικό φορτίο.
Τα πλάνα ανοίγουν στον προαύλιο χώρο του Πολυτεχνείου, γεμάτο κόσμο που σπεύδει να αποτίσει φόρο τιμής, και στην ειδική έκθεση που φιλοξενήθηκε στο κτίριο Αβέρωφ.
Το ντοκουμέντο περιλαμβάνει σπάνιες συνεντεύξεις με συγγενείς θυμάτων και στιγμιότυπα από την επίσκεψη του Σπύρου Μουστακλή, μιας από τις πλέον εμβληματικές μορφές της αντίστασης και των βασανισθέντων της χούντας. Καταγράφονται επίσης οι παγκόσμιες, δυναμικές πορείες και διαδηλώσεις που έγιναν στους δρόμους της Αθήνας, με μαζικό παρών των πολιτών.
Το τραγούδι μπροστά στο πρόπυλο
Η πιο καθηλωτική στιγμή του βίντεο, ίσως, ξεδιπλώνεται από το έκτο λεπτό και έπειτα. Μπροστά στο ιστορικό πρόπυλο του Πολυτεχνείου, χιλιάδες πολίτες ενώνουν τις φωνές τους σε κοινή ερμηνεία.
Στο πλάνο φαίνονται κορυφαίοι Έλληνες καλλιτέχνες, ο Νίκος Ξυλούρης, η Μαρία Φαραντούρη και ο Αντώνης Καλογιάννης, να τραγουδούν μαζί με τον κόσμο το «κι εσύ λαέ βασανισμένε».
Η σκηνή αποτυπώνει την ψυχή εκείνης της εποχής: τον πόνο, την αγωνιστική ελπίδα, τη συλλογική οδύνη και την ανυποχώρητη θέληση για δημοκρατία. Πολίτες που συμμετείχαν στην ταυτοποίηση αναφέρουν ότι στο ίδιο ιστορικό καρέ, πίσω από τον Νίκο Ξυλούρη, διακρίνεται και ο συνθέτης και μαέστρος Σπύρος Σαμοΐλης.
Το τεκμήριο δεκαετίες μετά
Με τη δημοσιοποίηση του σπάνιου οπτικού τεκμηρίου, η Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του ΕΜΠ θυμίζει ότι η ιστορία δεν βρίσκεται μόνο στα σχολικά εγχειρίδια. Μένει και μέσα σε αρχεία και ντοκουμέντα που διασώθηκαν χάρη στο μεράκι ανθρώπων που αναγνώρισαν την αξία της διατήρησής τους. Περισσότερα από σαράντα χρόνια αργότερα, οι εικόνες εξακολουθούν να συγκινούν και να διδάσκουν, κρατώντας τη μνήμη της εξέγερσης του Πολυτεχνείου ζωντανή και αδιαπραγμάτευτη, ως σημείο προσανατολισμού για τις επόμενες γενιές.

































