Χαμηλότερες χρηματιστηριακές αποδόσεις εκεί όπου αυξάνονται οι εισαγωγές όπλων

Σπάνια μια πολεμική σύρραξη ξεκινά χωρίς προειδοποιητικά σημάδια. Οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες, ιστορικές διαφορές και οι σχέσεις γειτονικών κρατών μπορούν να διαμορφώσουν κλίμα οξυμένης έντασης, στο οποίο η στρατιωτική αντιπαράθεση γίνεται πιο πιθανή.

Στο σημερινό γεωπολιτικό περιβάλλον, οι διεθνείς συναλλαγές όπλων συγκαταλέγονται στους δείκτες που παρακολουθούνται.

Η άνοδος των εισαγωγών οπλικών συστημάτων δεν ισοδυναμεί αυτομάτως με προετοιμασία επίθεσης ούτε με επικείμενο πόλεμο. Μπορεί, ωστόσο, να αποτυπώνει χειροτέρευση των σχέσεων με άλλα κράτη, ενδυνάμωση της στρατιωτικής αποτροπής ή απόπειρα να αντιμετωπιστεί μια απειλή όπως την αντιλαμβάνεται η χώρα. Ταυτόχρονα, η συγκέντρωση στρατιωτικής ισχύος ενδέχεται να πυροδοτήσει κούρσα εξοπλισμών, ενισχύοντας την καχυποψία και τις τριβές ανάμεσα σε αντιπάλους.

Το αποτύπωμα δεν περιορίζεται στην ασφάλεια.

Μελέτη των ερευνητών Tomasz Piotr Wisniewski, Ayman Omar και Cristiana Bernardi συνδέει τις αγορές όπλων και με αισθητές μεταβολές στα χρηματιστήρια.

Τα ευρήματα για τις χρηματιστηριακές αγορές

Άρθρο στο The Conversation παρουσιάζει την έρευνα, η οποία εξετάζει πώς οι εισαγωγές όπλων σχετίζονται με την πορεία των χρηματιστηρίων σε πάνω από 72 χώρες. Στο δείγμα περιλαμβάνονται οι Ηνωμένες Πολιτείες, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Κίνα και η Ινδία.

Η περίοδος που εξετάζεται ξεκινά το 1970 και φτάνει έως το 2023, καλύπτοντας διαφορετικές γεωπολιτικές και οικονομικές φάσεις.

Όπως προκύπτει, όταν αυξάνονται οι εισαγωγές όπλων, οι χρηματιστηριακές αποδόσεις των χωρών που προμηθεύονται τον εξοπλισμό υποχωρούν σε βαθμό στατιστικά και οικονομικά σημαντικό. Η εικόνα δεν αλλάζει ακόμη και αν συνυπολογιστούν άλλοι παράγοντες που κινούν τις αγορές, ανάμεσά τους οι γενικότερες οικονομικές συνθήκες.

Αξιοσημείωτο είναι ότι οι προμήθειες όπλων εμφανίζονται ως ουσιαστικός δείκτης για τις κινήσεις των χρηματιστηρίων και, σε ορισμένες περιπτώσεις, ισχυρότερος από την ίδια την έναρξη μιας στρατιωτικής σύγκρουσης.

Μια πιθανή εξήγηση συνδέεται με τη λειτουργία των χρηματοπιστωτικών αγορών.

Οι επενδυτές δεν σταθμίζουν μόνο τα γεγονότα που έχουν ήδη συμβεί, αλλά και τις προσδοκίες τους για όσα έρχονται. Με το ξέσπασμα ενός πολέμου, οι κίνδυνοι μπορεί να έχουν ήδη περάσει στις τιμές των μετοχών, αφού οι αγορές έχουν προεξοφλήσει μέρος των πιθανών επιπτώσεων.

Αντίθετα, η ενδυνάμωση των στρατιωτικών εξοπλισμών μπορεί να εκληφθεί ως προειδοποιητικό σήμα, ιδίως όταν συμβαδίζει με χειροτέρευση των διπλωματικών σχέσεων ή με άνοδο των περιφερειακών εντάσεων.

Η ένταση της επίδρασης δεν είναι ίδια παντού

Η αρνητική σχέση εισαγωγών όπλων και χρηματιστηριακών αποδόσεων δεν εκδηλώνεται με την ίδια σφοδρότητα σε κάθε χώρα. Ρόλο φαίνεται να παίζουν τα χαρακτηριστικά του πολιτικού συστήματος, η θεσμική λειτουργία και οι διεθνείς συμμαχίες.

Στις αυταρχικές χώρες η επίδραση στις χρηματιστηριακές αγορές είναι μικρότερη. Μια πιθανή ερμηνεία είναι ότι οι επενδυτές βλέπουν την ενίσχυση των ενόπλων δυνάμεων ως αναμενόμενη επιλογή τέτοιων καθεστώτων, που συχνά επιδιώκουν να διατηρήσουν την εξουσία τους και να περιορίσουν τον κίνδυνο εσωτερικής αποσταθεροποίησης ή πραξικοπήματος.

Στον αντίποδα, η αρνητική επίδραση είναι ισχυρότερη σε χώρες με ισχυρό κράτος δικαίου, όπως το Ηνωμένο Βασίλειο και η Γερμανία. Σε αυτά τα κράτη οι κρατικές προμήθειες όπλων περνούν, κατά κανόνα, από αυστηρότερη θεσμική εποπτεία και μεγαλύτερη διαφάνεια.

Γι' αυτό οι αυξημένες αγορές στρατιωτικού εξοπλισμού μπορεί να εκλαμβάνονται ως πιο αξιοσημείωτη στροφή στην πολιτική ή στο εξωτερικό περιβάλλον.

Η σχέση εμφανίζεται επίσης ισχυρότερη σε χώρες που δεν μετέχουν στο ΝΑΤΟ. Η συμμετοχή σε αμυντική συμμαχία μπορεί, σε ορισμένες περιπτώσεις, να περιορίζει τις ανησυχίες των επενδυτών για τις στρατιωτικές δαπάνες, επειδή η ασφάλεια ενός κράτους εντάσσεται σε ευρύτερο πλαίσιο συλλογικής άμυνας.

Αυτό δεν σημαίνει, πάντως, ότι κάθε εξοπλιστικό πρόγραμμα έχει την ίδια σημασία ή ότι οι αγορές αντιδρούν με τον ίδιο τρόπο σε όλες τις γεωπολιτικές συνθήκες.

Περιπτώσεις από τα Φώκλαντ μέχρι την Ουκρανία

Στην έρευνα εντάσσονται περίοδοι και συγκρούσεις που σφράγισαν το διεθνές περιβάλλον ασφαλείας τις τελευταίες δεκαετίες. Ανάμεσά τους ο πόλεμος των Φώκλαντ το 1982, οι συγκρούσεις Ινδίας και Πακιστάν τη δεκαετία του 1990, η εισβολή στο Ιράκ και ο πόλεμος στην Ουκρανία.

Η αντιπαραβολή διαφορετικών περιπτώσεων επιτρέπει να εξεταστεί η σχέση εξοπλισμών, γεωπολιτικών κινδύνων και χρηματοπιστωτικών αγορών σε ανόμοια ιστορικά περιβάλλοντα. Δημόσιες πηγές για την παρακολούθηση των διεθνών συναλλαγών όπλων είναι, μεταξύ άλλων, το Μητρώο Συμβατικών Όπλων του ΟΗΕ και η βάση δεδομένων του Διεθνούς Ινστιτούτου Ερευνών για την Ειρήνη της Στοκχόλμης (SIPRI).

Μέσα από αυτά τα στοιχεία, αναλυτές και επενδυτές μπορούν να εντοπίζουν μεταβολές στις στρατιωτικές προτεραιότητες των κρατών.

Δεν προσφέρουν, ωστόσο, από μόνα τους αξιόπιστη πρόβλεψη για την ημερομηνία ή την έκβαση ενός πολέμου. Οι εξοπλισμοί μπορεί να εξυπηρετούν αμυντικούς σκοπούς, να συνδέονται με μακροχρόνια προγράμματα εκσυγχρονισμού ή να αποτελούν μέρος διεθνών δεσμεύσεων.

Οικονομικό κόστος ευρύτερο από τα όπλα

Η στρατιωτική σύγκρουση βαραίνει την οικονομία πολύ πέρα από το κόστος προμήθειας αρμάτων μάχης, αεροσκαφών και πυραυλικών συστημάτων. Μετά το ξέσπασμα ενός πολέμου, η ανάκαμψη μπορεί να απαιτήσει χρόνια.

Μελέτη για τις μακροχρόνιες οικονομικές συνέπειες των συγκρούσεων υπολογίζει ότι, δέκα χρόνια μετά την εκδήλωσή τους, το ΑΕΠ των χωρών που εμπλέκονται σε πολέμους είναι κατά μέσο όρο 28% χαμηλότερο από το επίπεδο στο οποίο θα βρισκόταν αν δεν είχε υπάρξει η σύγκρουση.

Η εκτίμηση μετρά την απόκλιση από ένα υποθετικό οικονομικό σενάριο και δεν ισοδυναμεί απαραίτητα με απόλυτη μείωση του ΑΕΠ κατά 28%.

Ταυτόχρονα, το εμπόριο αποδιοργανώνεται, οι εφοδιαστικές αλυσίδες συναντούν σοβαρά εμπόδια και οι επενδύσεις από το εξωτερικό υποχωρούν λόγω αβεβαιότητας. Το αποτύπωμα μπορεί να επεκταθεί πολύ πέρα από τα σύνορα των κρατών που πολεμούν.

Η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022 έδειξε, μεταξύ άλλων, με πόση ταχύτητα ένας πόλεμος μπορεί να αποτυπωθεί στις ενεργειακές αγορές και να δυναμώσει τις πληθωριστικές πιέσεις σε πολλές οικονομίες.

Κατά ανάλογο τρόπο, οι εντάσεις στη Μέση Ανατολή υπενθυμίζουν πόσο μετράνε οι ενεργειακές διαδρομές και τα διεθνή εμπορικά δίκτυα για την παγκόσμια οικονομία.

Εξοπλισμοί και ανάγνωση του κινδύνου

Η σύνδεση αγορών όπλων και χρηματιστηριακών αποδόσεων αναδεικνύει την ανάγκη οι στρατιωτικές εξελίξεις να διαβάζονται και ως οικονομικό ζήτημα.

Αποφάσεις για εξοπλισμούς μπορούν να μεταβάλουν τις προσδοκίες των επενδυτών, το κόστος χρηματοδότησης και την αποτίμηση των επιχειρήσεων. Οι συνέπειες αγγίζουν και πολίτες που δεν επενδύουν απευθείας σε μετοχές.

Συνταξιοδοτικά και αμοιβαία κεφάλαια, για παράδειγμα, διατηρούν συχνά τοποθετήσεις στα χρηματιστήρια. Μια παρατεταμένη γεωπολιτική αβεβαιότητα μπορεί έτσι να επηρεάσει έμμεσα τις αποταμιεύσεις και τον οικονομικό προγραμματισμό των νοικοκυριών.

Οι εξοπλισμοί αποτελούν δείκτη που έχει θέση δίπλα στην παρακολούθηση των διπλωματικών εξελίξεων, των οικονομικών συνθηκών και των διεθνών σχέσεων.

Δεν σημαίνουν αναπόφευκτα ότι θα ξεσπάσει πόλεμος, μπορούν όμως να προσφέρουν χρήσιμες ενδείξεις για τους κινδύνους που σχηματίζονται.

Όσο μεγαλώνουν οι γεωπολιτικές αβεβαιότητες, ο έγκαιρος εντοπισμός τέτοιων ενδείξεων μπορεί να διευκολύνει την κατανόηση τόσο ενδεχόμενων συγκρούσεων όσο και του οικονομικού κόστους που μπορεί να ακολουθήσει.