Αβεβαιότητα για ρόλους και εκπαίδευση επαγγελματιών ψυχικής υγείας

Το νομοσχέδιο για τους ψυχολόγους, που ο υπουργός Υγείας Άδωνις Γεωργιάδης έφερε προς συζήτηση στη Διαρκή Επιτροπή Κοινωνικών Υποθέσεων της Βουλής, καταλήγει να δημιουργεί περισσότερα προβλήματα από όσα επιλύει και να θέτει σε κίνδυνο την ασφάλεια όσων χρειάζονται ψυχολογική υποστήριξη.

Ύστερα από τους ψυχολόγους του ιδιωτικού και του δημόσιου τομέα και τους εξειδικευμένους νοσηλευτές, οι Σύμβουλοι Ψυχικής Υγείας δηλώνουν έκπληκτοι για τον αποκλεισμό τους από τη συζήτηση του νομοσχεδίου στην Επιτροπή. Καταγγέλλουν ότι έμεινε εκτός ο μη κερδοσκοπικός εκπαιδευτικός φορέας που τους εκπροσωπεί, ενώ κλήθηκαν εκπρόσωποι συλλόγου ιδιωτικών κολλεγίων.

Επισημαίνοντας τις ασάφειες του κειμένου, ζητούν να οριοθετηθεί πρώτα με σαφήνεια το πεδίο δράσης κάθε κλάδου που εργάζεται στην ψυχική υγεία και έπειτα να προσδιοριστεί τι συνιστά αντιποίηση του επαγγέλματος του ψυχολόγου.

Το αίτημα αναδεικνύει τα κενά του νομοθετήματος που επιχειρείται να περάσει από τη Βουλή, ώστε να ρυθμιστεί ο τρόπος άσκησης του επαγγέλματος των ψυχολόγων. Δείχνει, παράλληλα, τι είδους προβλήματα μπορεί να προκύψουν στον τομέα, αν δεν ληφθούν υπόψη οι προτάσεις των συναρμόδιων φορέων και δεν γίνουν οι αναγκαίες αλλαγές.

Η φράση «ασκεί το επάγγελμα του ψυχολόγου με οποιονδήποτε τρόπο» απαιτεί σαφή όρια, ιδίως επειδή συνδέεται με ποινικές κυρώσεις.

Η ασαφής εικόνα για τον ρόλο κάθε επαγγελματία ψυχικής υγείας μπορεί να προκαλέσει μόνο ανασφάλεια σε όσους αναζητούν ψυχολογική υποστήριξη.

Σε υπόμνημα προς τον υπουργό Υγείας Άδωνι Γεωργιάδη και την Επιτροπή Κοινωνικών Υποθέσεων, η Ελληνική Εταιρεία Συμβουλευτικής (Ε.Ε.Σ.), Δίκτυο Συμβούλων Ψυχικής Υγείας, ανέφερε ότι η αναβάθμιση των υπηρεσιών ψυχικής υγείας προϋποθέτει προστασία όσων τις λαμβάνουν, διασφάλιση της επαγγελματικής επάρκειας, σαφή οριοθέτηση των επαγγελματικών πεδίων και ουσιαστική συμμετοχή των επιστημονικών και επαγγελματικών φορέων που εμπλέκονται άμεσα στον τομέα.

Για τη νομοθετική ρύθμιση της Συμβουλευτικής Ψυχικής Υγείας, υποστηρίζει ότι οφείλει να στηρίζεται στην ισονομία, την αναλογικότητα, την ασφάλεια δικαίου και την προστασία της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης, με συνεκτίμηση της προστασίας της δημόσιας υγείας και της επαγγελματικής ελευθερίας.

Η ΕΕΣ διεκδικεί ρητή νομοθετική αναγνώριση και κατοχύρωση της Συμβουλευτικής Ψυχικής Υγείας ως διακριτού επιστημονικού και επαγγελματικού πεδίου, με σαφώς καθορισμένο αντικείμενο, προϋποθέσεις πρόσβασης, όρους άσκησης και κανόνες δεοντολογίας.

Η σχετική ρύθμιση χρειάζεται να καλύπτει τόσο το επάγγελμα όσο και τον επαγγελματικό τίτλο του Συμβούλου Ψυχικής Υγείας. Μια γενική αναφορά στη «Συμβουλευτική», χωρίς να ορίζεται ποιοι δικαιούνται να την ασκούν επαγγελματικά και με ποιες προϋποθέσεις, δεν αρκεί για ολοκληρωμένο πλαίσιο.

Τα κριτήρια οφείλουν να λαμβάνουν υπόψη τα συναφή ευρωπαϊκά και διεθνή επιστημονικά και επαγγελματικά πρότυπα, με σαφή προσδιορισμό των πηγών και του πεδίου εφαρμογής τους.

Για τη διαμόρφωση των ειδικών ρυθμίσεων που αφορούν τη Συμβουλευτική Ψυχικής Υγείας, η ΕΕΑ ζητά θεσμικά κατοχυρωμένη συμμετοχή της ίδιας και ακαδημαϊκών με αποδεδειγμένο διδακτικό και ερευνητικό έργο στο αντικείμενο. Σημειώνει ότι η αναγκαία διεπιστημονική συνεργασία δεν μπορεί να υποκαταστήσει την ειδική επιστημονική γνώση ούτε την άμεση εκπροσώπηση του κλάδου.

Η άσκηση του επαγγέλματος «με οποιονδήποτε τρόπο»

Για το άρθρο 28, περί αντιποίησης επαγγέλματος, η ΕΕΣ τάσσεται υπέρ της προστασίας του επαγγέλματος του ψυχολόγου και της αποτροπής παραπλανητικής χρήσης επαγγελματικών τίτλων ή άσκησης πράξεων χωρίς τις νόμιμες προϋποθέσεις που απαιτούνται.

Επισημαίνει ότι η διατύπωση «ασκεί το επάγγελμα του ψυχολόγου με οποιονδήποτε τρόπο» χρειάζεται σαφή οριοθέτηση, ιδίως εφόσον συνδέεται με ποινικές κυρώσεις. Οι σχετικές διατάξεις, αναφέρει, πρέπει να επιτρέπουν στους επαγγελματίες να γνωρίζουν με επαρκή προβλεψιμότητα ποια συγκεκριμένη συμπεριφορά απαγορεύεται. Ζητά:

• Να προσδιοριστούν με σαφήνεια οι πράξεις που επιφυλάσσονται αποκλειστικά στους ψυχολόγους και να διακριθούν από δραστηριότητες που μπορούν να ασκούν και άλλοι επαγγελματίες ψυχικής υγείας, εντός των νόμιμων ορίων της εκπαίδευσης και της αρμοδιότητάς τους.
• Να αποσαφηνιστεί ότι η χρήση του διακριτού τίτλου «Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας» και η παροχή υπηρεσιών στο αντίστοιχο νόμιμο επαγγελματικό πεδίο δεν συνιστούν, από μόνες τους, αντιποίηση του επαγγέλματος του ψυχολόγου, εφόσον δεν χρησιμοποιείται ο προστατευόμενος τίτλος, δεν δημιουργείται παραπλανητική εντύπωση κατοχής της ιδιότητας του ψυχολόγου και δεν ασκούνται πράξεις που ο νόμος επιφυλάσσει αποκλειστικά σε αυτόν.
• Να διασφαλιστεί ότι οι διατάξεις περί αντιποίησης είναι συνεκτικές με τις ρυθμίσεις για την Ψυχοθεραπεία και τη Συμβουλευτική Ψυχικής Υγείας.

Η ΕΕΣ σημειώνει ότι το εύρος του επιστημονικού πεδίου της Ψυχολογίας και οι επιμέρους ειδικεύσεις καθιστούν αναγκαία την ακριβή περιγραφή των επαγγελματικών πράξεων. Προσθέτει ότι το ζήτημα δεν είναι η αμφισβήτηση των νόμιμων επαγγελματικών δικαιωμάτων των ψυχολόγων, αλλά η αποφυγή αόριστων διατυπώσεων που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε αδικαιολόγητη σύγχυση μεταξύ διακριτών επαγγελματικών πεδίων.

Όσοι δραστηριοποιούνται ήδη

Για τους Συμβούλους Ψυχικής Υγείας που ήδη ασκούν το επάγγελμα, η ΕΕΣ επισημαίνει ότι χρειάζεται ρητή συμπερίληψή τους στο άρθρο 33, ώστε η μετάβαση στο νέο πλαίσιο να γίνει με αντικειμενικά κριτήρια, διαφάνεια και επαρκείς διαδικαστικές εγγυήσεις.

Τονίζει ότι, κατά τη θέσπιση νέων προϋποθέσεων άσκησης, δεν πρέπει να παραγνωρίζονται η πολυετής επαγγελματική δραστηριότητα, η εκπαίδευση και η εποπτευόμενη εμπειρία.

Η φορολογική έναρξη δραστηριότητας, η χρήση σχετικού Κωδικού Αριθμού Δραστηριότητας και η εκπλήρωση φορολογικών ή ασφαλιστικών υποχρεώσεων αποτελούν στοιχεία τεκμηρίωσης της επαγγελματικής δραστηριότητας.

Δεν υποκαθιστούν, ωστόσο, την αξιολόγηση των ουσιαστικών επαγγελματικών προσόντων ούτε συνιστούν, από μόνες τους, άδεια άσκησης επαγγέλματος.

Προτείνει τη θέσπιση ειδικών μεταβατικών διατάξεων που να προβλέπουν:

α) Διαδικασία αναγνώρισης και ένταξης των υφιστάμενων επαγγελματιών, με σαφή ημερομηνία αναφοράς και κριτήρια δημοσιευμένα εκ των προτέρων.

β) Ουσιαστική συνεκτίμηση των κριτηρίων επαγγελματικής επάρκειας που εφαρμόζει διαχρονικά η Ε.Ε.Σ., ιδίως ως προς τη διάρκεια και το περιεχόμενο της εκπαίδευσης, την πρακτική άσκηση, την εποπτεία, την προσωπική θεραπεία ή την προσωπική ανάπτυξη, κατά περίπτωση, και την τήρηση κώδικα δεοντολογίας.

γ) Αξιοποίηση της ιδιότητας μέλους της Ε.Ε.Σ. και της τεκμηριωμένης πλήρωσης των κριτηρίων της ως ουσιωδών αποδεικτικών στοιχείων, με δυνατότητα αξιολόγησης και ισοδύναμων προσόντων βάσει ενιαίων και αντικειμενικών κανόνων.

δ) Εύλογη μεταβατική περίοδο και αναλογικά μέτρα συμπλήρωσης προσόντων, όπου διαπιστώνονται συγκεκριμένες ελλείψεις, αντί οριζόντιου και αυτοδίκαιου επαγγελματικού αποκλεισμού.

ε) Ειδική μεταβατική οδό αναγνώρισης βάσει τεκμηριωμένης μακρόχρονης επαγγελματικής εμπειρίας και εκπαίδευσης, κατά τη λογική των ρυθμίσεων «grandparenting» (προπάτορες), με σαφείς προϋποθέσεις και εγγυήσεις ποιότητας.

στ) Αιτιολογημένες αποφάσεις αξιολόγησης και δυνατότητα επανεξέτασης ή προσβολής τους, σύμφωνα με το εφαρμοστέο θεσμικό πλαίσιο.

Οι μεταβατικές ρυθμίσεις πρέπει να συνδυάζουν την προστασία των ληπτών υπηρεσιών με τη δίκαιη αξιολόγηση των επαγγελματιών και τη συνέχεια της υποστήριξης που παρέχεται.

Παρατηρητήριο Ψυχοθεραπείας και Συμβουλευτικής Ψυχικής Υγείας

Επί του άρθρου 35, η ΕΕΣ αντιμετωπίζει θετικά τη δημιουργία οργάνου επιστημονικής τεκμηρίωσης και διαμόρφωσης προτάσεων για την Ψυχοθεραπεία και τη Συμβουλευτική Ψυχικής Υγείας. Υποστηρίζει, όμως, ότι η αναφορά και στα δύο πεδία πρέπει να αποτυπώνεται στη σύνθεση, στις αρμοδιότητες και στη λειτουργία του, με επαρκή εκπροσώπηση της Συμβουλευτικής Ψυχικής Υγείας, εκπροσώπηση της ΕΕΣ από στελέχη που θα υποδεικνύει το ΔΣ της Ένωσης, ισόρροπη εκπροσώπηση ψυχοθεραπείας και συμβουλευτικής και διαφανείς διαδικασίες επιλογής με δημοσιοποιημένα κριτήρια, μεταξύ άλλων.

Πλαίσιο εκπαίδευσης, εποπτείας και πρακτικής άσκησης

Για το άρθρο 56, η ΕΕΣ τονίζει ότι ο καθορισμός προϋποθέσεων εκπαίδευσης, εποπτείας, πρακτικής άσκησης και επαγγελματικής επάρκειας επηρεάζει άμεσα τόσο την ποιότητα των υπηρεσιών όσο και την πρόσβαση στο επάγγελμα.

Στο πλαίσιο αυτό ζητά συμμετοχή της ΕΕΣ στις αρμόδιες επιτροπές του ΚΕΣΥ και υποστήριξη των θέσεών της στη γνωμοδοτική διαδικασία, καθορισμό στον νόμο των βασικών αρχών και εγγυήσεων του πλαισίου, καθώς και σαφή διάκριση της αρχικής επαγγελματικής εκπαίδευσης, της εξειδίκευσης, της συνεχιζόμενης επαγγελματικής ανάπτυξης και της επιμόρφωσης. Διευκρινίζει ότι η παρακολούθηση επιμορφωτικών προγραμμάτων δεν πρέπει να εξομοιώνεται αυτομάτως με ολοκληρωμένη επαγγελματική εκπαίδευση.

Ζήτησε ακόμη να προβλεφθούν διαφανή, επιστημονικά τεκμηριωμένα και αναλογικά κριτήρια αξιολόγησης των εκπαιδευτικών προγραμμάτων και των φορέων, με βάση την ποιότητα και την επάρκειά τους.

Μείνετε σε επαφή μαζί μας:
Κάντε like κι ακολουθήστε τη σελίδα μας στο Facebook
Στο Twitter: Follow