Τα φωνήματα πραγματώνονται στην ομιλία από τους φθόγγους, που συνδυάζονται μεταξύ τους για να δημιουργήσουν λέξεις και φράσεις.
Όταν συνδυάζονται δύο ή και περισσότερα φωνήματα, σχηματίζονται οι λεγόμενες
ακολουθίες φωνημάτων
, οι οποίες ονομάζονται είτε
φωνηεντικά συμπλέγματα
, όταν αποτελούνται από φωνήεντα, είτε
συμφωνικά συμπλέγματα
, όταν αποτελούνται από σύμφωνα.
Στο πλαίσιο του συνδυασμού των φωνημάτων, προκαλούνται συχνά διαφοροποιήσεις στους φθόγγους που πραγματώνουν τα φωνήματα. Οι φωνολογικές αυτές διαφοροποιήσεις, τα φωνολογικά αυτά φαινόμενα, ονομάζονται
πάθη φωνημάτων
.
Τα πάθη φωνημάτων διακρίνονται σε
πάθη φωνηέντων
και
πάθη συμφώνων
.
Α.
Πάθη φωνηέντων
Αποτελεί φωνολογικές διαφοροποιήσεις φωνηέντων που επηρεάζουν και τη μορφολογική δομή των λέξεων.
Με αυτές αποφεύγεται συνήθως η
χασμωδία
, δηλαδή η κακόηχη ακολουθία φωνηέντων σε δύο γειτονικές συλλαβές, που βρίσκονται είτε μέσα στην ίδια λέξη είτε σε συνεκφορά δύο συνεχόμενων λέξεων.
Τα εν λόγω πάθη είναι τα ακόλουθα:
Η
συνίζηση
, η συμπροφορά δύο φωνηέντων σε μία συλλαβή. Σε πολλές λέξεις, όταν ακολουθεί φωνήεν μετά από το φθόγγο
ι
(η
,
υ
,
ει
,
οι)
ή το φθόγγο
ε (αι)
, τα δύο φωνήεντα θα μπορούσε να συμπροφέρονται σε μία συλλαβή: δυο, αδειάζω, άδειος, ήλιος, κάποιος, όποιος, ποιος, τέτοιος. Ο φθόγγος
ε (αι)
, όταν παθαίνει συνίζηση με το ακόλουθο φωνήεν, προφέρεται και γράφεται
ι
: εννιά (εννέα), παλιά (παλαιά), γενιά (γενεά).
Η
συναίρεση
, η ένωση δύο γειτονικών φωνηέντων μέσα στην ίδια λέξη σε ένα φωνήεν: μιλάει – μιλά, αγαπάει – αγαπά. Όταν τα φωνήεντα που έρχονται σε επαφή είναι ίδια, επικρατεί το ένα από τα δύο: ακούουν – ακούν. Όταν ...